Danckers de Rij (Danckersse) Peeter (1605–1661), malarz i prawdopodobnie architekt, rodem z Amsterdamu (ur. 1605 lub 1583?), zapewne syn architekta Cornelisa D-a. Działał w Holandii co najmniej do r. 1634. Przypuszczalnie od r. 1640 znalazł się w Polsce jako malarz pracujący dla dworu królewskiego (»portrecista Władysława, czwartego tegoż imienia króla Polski i Szwecji«). Z prac malarskich D-a powstałych w tym okresie znalazły się w zamku Gripsholm w Szwecji portrety: Cecylii Renaty, żony Władysława IV (1640), i Marii Anny Bawarskiej (?), córki ces. Ferdynanda III (1643); w b. Muzeum Rumiancowskim w Moskwie portret Cecylii Renaty (błędnie określony jako portret Katarzyny Jagiellonki). Domniemany portret marszałka nadw. Kazanowskiego (1644), będący w końcu w. XVIII własnością rzeźbiarza Monaldiego w Warszawie, dziś jest nieznany. Pewna ilość portretów D-a została przekazana tylko w rytowniczej reprodukcji. Do tych niewątpliwie należą: Cecylia Renata na koniu (sztych W. Hondiusa, 1645), Władysław IV w popiersiu (Hondius, 1646), prymas Łubieński, biskup Pstrokoński (obydwaj sztychowani przez J. Falcka).
Lepiej jest znany D. z prac swego wcześniejszego okresu życia, które przechowują muzea w Brukseli (portret ojca (1634) i matki (b. d.)), w Amsterdamie (portret młodzieńca, 1635), w Brunszwiku (alegorie 5 zmysłów, rysunki). W świat swoiście holenderski przenoszą nas tańczący chłopi, seria rycin wedle jego rysunków: Verscheyde aardige Boeren (ryt. H. Hondius, 1642).
Szczegóły podawane o szerszej działalności D-a i o końcu jego życia (»Cronica« j. n.) nie dały się dotychczas niczym sprawdzić ni wyjaśnić. Miał być zatrudniany jako architekt na zamku w Warszawie i w kaplicy św. Kazimierza w Wilnie, miał wznieść w tym mieście kościół św. Michała, wykonać malarską dekorację kaplicy św. Kazimierza i odkryć marmur w górach polskich. Ale nowsze badania, kierując się stanem dochowanym i wiekiem zabytków, wykluczyły niemal bez zastrzeżeń nazwisko D-a z powyższych wileńskich budowli.
D. (wedle informacji »Kroniki«) zeszedł ze świata w Rudnikach pod Wilnem jako ofiara rozbójniczego napadu, dokonanego przez dwóch Żydów. Śmiertelnie poraniony, miał odrysować obydwóch opryszków, dzięki czemu zdołano ich rozpoznać i ująć. Podany w »Kronice« wiek malarza »lat 78«, przy dokładnie oznaczonej dacie zgonu 11 VIII 1661, wskazywałby rok 1583 jako datę urodzenia D-a, co nową sprzecznością wikłałoby jego życiorys.
Thieme-Becker, 1913, VIII; de Bie C., Het gulden Cabinet, Antwerpia 1662, 288 i na k. 289 rycina z własnoręcznego wizerunku D-a, współcześnie wykonana przez rytownika-ikonografa J. Meyssensa, na której znajduje się miejsce urodzenia malarza (Amsterdam), data urodzenia (1605) i napis: »Peintre en pourtraict de Sa Majte Viadislaus IV du nom Roy de Pologne, et Swede, etc.« (odnośny tekst de Bie jest tylko wierszowanym powtórzeniem tego napisu); Cronica etc. auss einen andern Cronke auss gezogen und alt. geschichte ausgeschrieben, rkp. w Archiwum Gł. w Warszawie (4, 6, 2, 9), k. 38v, ustęp nr 113 (tekst łaciński, wiadomość o D-ie zaczerpnięta na Litwie w w. XVIII; przekład polski tego ustępu z objaśnieniem o rękopisie ogłosił T. Narbutt w »Tygodniku Wileńskim« 1817/III, 103–7 i 226–9); Wizerunki i roztrząs. nauk. Poczet nowy II, t. 14, Wil. 1840, 20–7; Rastawiecki E., Słownik mal. pol., I i III, W. 1850 i 1857; Nagler G. K., Die Monogrammisten, IV (1871), nr 2879; v. Wurzbach A., Niederl. Künstler-Lexikon, I (1906); Sjöberg N., Svenska porträtt i offentliga samlingar, Stockholm 1907, II 7, tabl. 49; Granberg O., Inventaire génér. des trésors d’art en Suède, Stockholm 1911, I (tabl.); »Monatshefte für Kunstwiss.«, Leipzig 1911, IV 510; (Lilienfeld K.), Portrety polskie XVI–XIX w. pod red. Mycielskiego J., Lw. [1911], zesz. III, tabl. IV i V; Batowski Z., Malowidła w kościele pokamedulskim w Pożajściu. »Rocznik Tow. Przyj. Nauk w Wilnie«, Wil. 1911–14, V 58–60; Morelowski M., Les portraits de P. Danckerts de Rij à Gripsholm, à Wilno et à Moscou. XIIIe Congrès Internat. d’Histoire de l’Art Stockholm 1933, Résumés des communications, 147–8. »Zołotoje Runo«, Moskwa 1907, nr 11/12, 36 i il.; »Świat«, W. 1909, nr 1, s. 5 (il.); »Arkady«, W. 1938, s. 351 (il.).
Zygmunt Batowski