Dambrowski (Dąbrowski, Dombrowski, Dąmbrowski, Dambrovius) Samuel (1577–1625), superintendent zborów luterskich, ur. w Pogorzeli, w Wielkopolsce. Ojciec jego, Petrus Dresnensis, był tam kaznodzieją a następnie augsburskim konseniorem poznańskim, w którym to charakterze podpisał synod w Toruniu w r. 1595 oraz w Miłosławiu w r. 1607. Rodzina ta, być może pochodzenia czeskiego, wydała kilku duchownych, z których Ambroży oraz Krzysztof byli kaznodziejami kalwińskimi na Litwie, Maciej zaś był pierwotnie polskim pasterzem augsburskim w Gdańsku, następnie zaś w tymże charakterze służył parafii augsburskiej w Wilnie, gdzie w r. 1578 podpisał konwent wileński jako »concionator polonicus Vilnensis«. Pierwotnie kształcił Samuela ojciec. Następnie D. studiował w Toruniu, a w Królewcu i Wittenberdze zdobył solidne wykształcenie teologiczne oraz filozoficzne. W r. 1600 wrócił do Polski i już latem tego roku został kaznodzieją w Poznaniu, gdzie zwrócił na siebie uwagę głębią pobożności oraz wymową. Toteż w nader młodym jeszcze wieku po śmierci ks. Stanisława Gronitiusa, kaznodziei w Żerkowie oraz superintendenta konfesji augsburskiej w Wielkopolsce, synod w Miłosławiu 12 VII 1607 wybrał go superintendentem. W tym charakterze roztoczył nadzór nad licznymi zborami augsburskimi w Wielkopolsce i występował między innymi przeciwko antytrynitarzom w Śmiglu, gdzie w r. 1610 wygłaszał kazanie. W Poznaniu samym dwukrotnie przeżył zburzenie kościoła augsburskiego: 13 IV 1606 oraz po odbudowaniu go ponownie 6 VI 1614. D. niezrażony przystąpił znowu do odbudowania kościoła, który 12 VII 1616 po raz trzeci został zburzony przez tłum, czego jednak w Poznaniu D. już nie doczekał. W roku bowiem 1615 powołany został na kaznodzieję polskiego parafii augsburskiej w Wilnie oraz na superintendenta zborów augsburskich na Litwie i Żmudzi, na którym to stanowisku trwał aż do śmierci w Wilnie 15 VII 1625.

Wsławił się D. szeregiem pism, wśród których naczelne miejsce zajmuje jego Postilla chrześcijańska to jest kazania albo wykłady porządne Świętych Ewangelii na każdą niedzielę i na każde święto, wydana w Toruniu w drukarni Augustyna Ferbera w r. 1621. Postylla ta, w której znajdujemy też podobiznę D. wraz z jego herbem (w tarczy dwudzielnej po lewej stronie zawiązana pętla, po prawej stronie wąż, nad hełmem kolumna złamana, wokoło której wije się wąż), dedykowana została przez wydawcę Nonharta królewnie Annie, siostrze Zygmunta III, przy czym wydawca wraz z autorem wypowiedział przekonanie, że królewna nie tylko postyllę tę przyjmie, ale za »przykładem onej pobożnej Esther do J. K. M. pana naszego miłościwego intercessją swą miłości założyć raczysz, aby za szczęśliwym a świątobliwym panowaniem J. K. M., pana naszego miłościwego kościoły ubogiego zebrania augustańskiej konfesji, jako w Wilnie, tak i w innych miastach J. K. M. w pokoju zachowane były«. Postylla ta szeroko się rozpowszechniła i jako »Dąbrówka« po dziś dzień znana jest zwłaszcza na Śląsku oraz wśród Mazurów. Przedrukowywano ją w licznych wydaniach zarówno w Polsce jako też za granicą aż do naszych dni.

Z innych prac D-go wymienić wypada pierwszą jego pracę, wydaną jeszcze w czasie działalności jego w Poznaniu pt. Lekarstwo duszne człowieka chrześcijańskiego w chorobie, drukowaną w Gdańsku u Hunefelda w r. 1611, następnie zbiór pieśni duchownych pt. Raj duszny, wydany w r. 1623. Wreszcie przetłumaczył też na język polski katechizm Lutra. Obok tych prac w języku polskim znane też jest jego kazanie pogrzebowe w języku niemieckim pt. Vanitas vanitatum oder Fürstliche Trostpredigt von der Eitelkeit aller Dinge für die Durchlauchtigste Fürstin Elisabeth Sophia, des Janusii Radzivill, Hertzogen zu Birsen, Castellanen zu Wilde, hochgeliebten Gemahls, wydane w Królewcu w r. 1621.

Regenvolscius (Węgierski), Systema Historico-Chronologicum, 1652; Oloff, Polnische Liedergeschichte, 1744; Friese, Beiträge zu der Reformationsgeschichte in Polen und Litthauen, 1786; A. F. A., Kościół augsburski w Wilnie, Wil. 1855; Werner u. Steffani, Geschichte der evangelischen Parochien in der Provinz Posen, Leszno 1904; M.(erczyng) H., Zbory i senatorowie protestanccy w dawnej Polsce, W. 1905; Kolbuszewski, Postyllografia polska XVI i XVII w., Kr. 1921; Grabowski, Literatura luterska w Polsce wieku XVI (1530–1630), P. 1929; Smend, Die Synoden der Kirche Augsburgischer Konfession in Grosspolen im 16., 17. und 18. Jahrhundert, P. 1930.

Edmund Bursche