INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Sara Szenirer (Schenirer)      Sara Szenier, wizerunek na podstawie jej jedynej znanej fotografii.

Sara Szenirer (Schenirer)  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szenirer Sara (Schenirer Sarah) (1883–1935), działaczka oświatowa, założycielka żeńskiego szkolnictwa żydowskiego Beit Jakow.

Ur. 13 VII w Krakowie w wielodzietnej rodzinie chasydzkiej, była córką pochodzącego z Tarnopola Becalela Schenirera (zm. 1927), kupca, i Róży z Laków (zm. 1937), siostrą m.in. Szymona, sędziego rabinackiego w Krakowie w l. 1935–9.

Po ukończeniu w Krakowie szkoły powszechnej pracowała S. jako krawcowa i studiowała samodzielnie religijne pisma judaistyczne, m.in. założyciela ruchu neoortodoksyjnego S. R. Hirscha. Po wybuchu pierwszej wojny światowej, wobec zbliżania się do Krakowa wojsk rosyjskich, wyjechała prawdopodobnie w listopadzie 1914 do Wiednia. W tamtejszej synagodze przy Stumpfergasse uczęszczała na wykłady i kazania neoortodoksyjnego rabina D. M. Flescha, propagującego żydowską edukację religijną kobiet. We wrześniu 1915 wróciła do Krakowa, gdzie w listopadzie 1917 w swym warsztacie krawieckim przy ul. św. Katarzyny 1 założyła pierwszą w świecie szkołę religijną dla dziewcząt żydowskich. W r. 1918 utworzyła w Krakowie organizację zajmującą się edukacją kobiet p.n. Beit Jakow (jidysz: Bejs Jakow, Szkoła Jakuba), która w r.n. została przejęta przez Agudat Israel (Związek Izraela), a od r. 1924 była dodatkowo finansowana przez organizację Keren Hatora (Fundusz Wychowania Religijnego). W r. 1922 opublikowała S. sztukę dla dzieci Der kojech fun hejlikn szabes (Potęga świętego szabatu). Od r. 1924 współpracowała z organem założonej przez siebie organizacji, wychodzącym nieregularnie, łódzkim czasopismem „Bajs Jakow”. Była współzałożycielką powołanej przy Agudat Israel w r. 1925 żeńskiej organizacji młodzieżowej Benot Agudat Israel (Córki Związku Izraela). W r. 1925 współorganizowała konferencję żydowskich działaczy oświatowych. Dzięki poparciu m.in. senatora Mojżesza Deutschera założyła w tym okresie sieć szkół organizacji Beit Jakow w Polsce i dbała o jej rozbudowę (w r. 1935 działało 206 szkół kształcących ponad 20 tys. uczennic).

W Krakowie powołała S. w r. 1925 seminarium nauczycielskie z internatem i objęła jego kierownictwo; w l. 1927–33 wybudowano dla niego gmach wg projektu Samuela Singera przy ul. św. Stanisława 10. Należała do Kolegium Nauczycielskiego Keren Hatora. Opublikowała kolejne sztuki dla dzieci Chane un ir zibn zin (Chana i jej siedmiu synów) (Lodz 1929) i Ester un Achaszwejrosz (Ester i Achaszwejrosz) (Lodz 1930), a w r. 1933 zbiór swych artykułów oświatowych Gizamlte szriftn (Dzieła zebrane) (Lodz). Szkolnictwo organizacji Beit Jakow propagowała w broszurze Cu wos darf men Bejs Jakew szulen (Czemu służą szkoły Beit Jakow) (W. 1933). Po nieudanej operacji w Wiedniu zmarła 1 III 1935 w Krakowie na raka żołądka, została pochowana na cmentarzu żydowskim przy ul. Jerozolimskiej 14 (w r. 1942 cmentarz został zniszczony przez Niemców w czasie budowy na jego miejscu obozu koncentracyjnego w Płaszowie).

W małżeństwie z rabinem Izaakiem Landauem nie miała S. dzieci.

Zbiory artykułów S. w przekładzie na język hebrajski wydano w r. 1954 pt. Sefer ha-mahazot (Księga przedstawień) (Tel Awiw) oraz w l. 1955–60 pt. Em bi-Jisrael (Matka w Izraelu) (Tel Awiw). W przypuszczalnym miejscu pochówku S. umieszczono w r. 2004 symboliczną macewę.

 

Fot. w: Arch. ŻIH, sygn. 746/2 (Gm. wyznaniowa Kr.), AP w Kr., sygn StGKr. 990 s. 579 (Sprawy stowarzyszeń, związków i organizacji żyd.); – Almanach szkolnictwa żydowskiego w Polsce, W. 1938 s. 332–7; Enc. Judaica, XVIII (bibliogr.); Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur, Stuttgart 2011 I; Grosse Jüdische National-Biographie, Cernăuti [b.r.w.] VII; Krakowianie. Wybitni Żydzi krakowscy XIV–XX w., Kr. 2006 s. 73–5 (bibliogr., fot.); Wigoder G., Słownik biograficzny Żydów, W. 1998; The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe, New Heaven–London 2008 II (bibliogr.); – Benisch P., Carry Me in Your Heart. The Life and Legacy of Sarah Schenirer, New York 2003; Grunfeld-Rosenbaum J., Sara Schenirer, New York 1968; Halkowski H., Żydowski Kraków. Legendy i ludzie, Kr.–Budapeszt 2009 (fot.); Krakowski szlak kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek, Red. E. Furgał, Kr. 2009; Makuchowska-Dzikiewicz U., Szkolnictwo żydowskie dla dziewcząt w Drugiej Rzeczypospolitej. Zarys problematyki, w: Studia z dziejów oświaty i myśli pedagogicznej XVII–XX wieku, Red. S. Walasek, Wr. 1996 s. 97–8; Martin S., Jewish Life in Cracow 1918–1939, London–Portland 2004; Oleszak A., The Beit Ya’akov School in Krakow as an Encounter between East and West, „Polin” T. 23: 2010; taż, Mit Sary Szenirer w ortodoksyjnej historiografii. Analiza dyskursu, w: Żydzi i Judaizm we współczesnych badaniach polskich, Red. K. Pilarczyk, Kr. 2008 IV 245–57; Piech S., W cieniu kościołów i synagog, Kr. 1999; Polsko-izraelskie losy Tulo Schenirera i jego rodziny, Kr. 2009 s. 20–7; Rothstein S. I., Sara Schenirer: Her Life and Work, Tel Aviv 1960; Scharfer C., Sarah Schenirer, Founder of the Beit Ya’akov Movement, „Polin” T. 23: 2011; Seidman H., Renensans religijny kobiety żydowskiej. Sara Szenirer – człowiek i dzieło, Ł. 1936; Sośnicki D. D., Szczęsna A. R., „Krawcowa dusz”. Sara Szenirer – postać i dzieło fundatorki systemu żeńskich szkół żydowskich, „Wychowanie na Codzień” 2009 nr 4/5 s. 40–3; Świat przed katastrofą. Żydzi krakowscy w dwudziestoleciu międzywojennym, Kr. 2007 s. 128 (fot.); – „Urzęd. wykaz druków wydanych w RP” R. 3: 1930 s. 126, R. 6: 1933; „Urzęd. wykaz druków nieperiodycznych wydanych w RP” R. 2: 1929 nr 42 s. 2981; – Arch. Żyd. Gm. Wyznaniowej w Kr.: sygn. 746/2; – Informacje bratanka, Tulo Schenirera z Tel Awiwu.

Edyta Gawron

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimierz Lasocki

1871-03-01 - 1952-09-11
malarz
 

Irena Kosmowska

1879-12-20 - 1945-08-21
działaczka społeczna
 

Emil Karewicz

1923-03-13 - 2020-03-18
aktor teatralny
 

Elżbieta Zawacka

1909-03-19 - 2009-01-10
generał brygady WP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Edward Aleksander Pożerski

1875-04-20 - 1964-01-26
malarz
 

Józef Bohdan Oczapowski

1840-03-19 - 1895-09-01
ekonomista
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.