Dybowski Stanisław (1841–1897) literat, historyk, działacz społeczny. Ur. w Mohylowie nad Dnieprem, od drugiego roku życia po utracie rodziców mieszkał na Ukrainie, wychowywany przez Floriana Juszkiewicza, proboszcza zwinogrodzkiego. Cztery klasy niższe gimnazjalne ukończył w Złotopolu, wyższe w Kijowie; w r. 1860 wstąpił do seminarium duchownego w Żytomierzu, które opuścił po wybuchu powstania. Gdy chciał ponownie wstąpić do seminarium, po zniesieniu się z władzą świecką, odmówiono mu przyjęcia nawet do Saratowa, wskutek czego w r. 1868 wstąpił na wydział filologiczno-historyczny Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, który ukończył ze stopniem kandydata, pracując pod kierunkiem profesora Włodzimierza Antonowicza, nie podzielając jednak jego politycznych wskazań i poglądów na dzieje. Przez lat 15 uczęszczał do Archiwum Centralnego w Kijowie i pracowicie zbierał materiały do pracy z dziejów Rzeczypospolitej Polskiej na Rusi. Po ukończeniu uniwersytetu, nie mogąc ze względów politycznych uzyskać stanowiska profesora, pracował w Kijowie w Banku Prywatnym Handlowym i w biurze Mykoły Tereszczenki. Wysnuł własny pogląd na dzieje, któremu dał wyraz w artykule Ziemia, jej prawa i ustrój w państwie wieków dawnych (»Ateneum« z r. 1890); pisywał artykuły treści ekonomicznej i historycznej do »Przeglądu Tygodn.« i in. pism. Przedstawił do Kasy naukowej pomocy im. Mianowskiego opracowany obszernie tom I dzieła historyczno-ekonom. o stosunkach na Rusi, na co otrzymał odpowiedź prof. Stosława Laguny, iż dzieło to będzie zakwalifikowane pod warunkiem, iż przedstawi je w całości. Przez cały czas pobytu w uniwersytecie zajmował się działalnością nielegalną, między innymi zawiązał wśród robotników spółdzielnię, którą następnie zalegalizował. Czas jakiś ulegał wpływowi Czajkowskiego (Sadyka paszy) i brał udział w nieudanym projekcie złożenia wiernopoddańczego adresu do cara, jednak niebawem kategorycznie uznał, iż jedynie wskazaną drogą jest praca nielegalna. W latach 1890–5 tworzył w Kijowie i na prowincji całą sieć tajnych szkół polskich i tak zw. »kompletów« i ułożył własny program nauczania. W tym celu korzystał z zasiłku wybitniejszych Polaków, jak Leonarda Jankowskiego, Józafata Andrzejowskiego, Modesta Czarneckiego i in. oraz podtrzymywał stały kontakt z polską korporacją studencką i organizacjami rewolucyjnymi. W r. 1894 objechał Galicję, Poznańskie, Litwę i Królestwo, porozumiewając się z wybitnymi osobistościami wszelkich kierunków i zabiegając o stworzenie wspólnego programu pracy narodowej skonsolidowanej wzorem Irlandii. Zdaniem D-go naciskowi najazdu należy przeciwstawić odporną, zorganizowaną siłę całego społeczeństwa, tworząc własne szkoły, własne sądy, instytucje samopomocy i kredytu. Niebawem postanowił przenieść się do Warszawy, aby rozwinąć szerszą działalność. Opuszczając Kijów spalił swe rękopisy i gromadzone w ciągu lat materiały historyczne.
W Warszawie pracował w biurze kontroli dochodów kolei nadwiślańskiej, następnie otrzymał stanowisko dyrektora osady poprawczej w Studzieńcu. Jadąc koleją uległ wypadkowi, wpadł pod pociąg i poniósł śmierć na miejscu w r. 1897.
Dybowski Stan., Ziemia, jej prawa i ustrój w państwie wieków dawnych s. 291–325 »Ateneum« 1890; tenże, W sprawie czynszowników »Przegl. Tyg.« 1887; Mioduszewski J , Wspomnienie pozgonne o Stan. Dybowskim, »Głos« 1897, nr 27; Talko-Hryncewicz J., Z przeżytych dni, W. 1930, interesujące szczegóły o D-im, jako studencie. Notaty własne.
Jan Mioduszewski