INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Ruszkowski h. Pobóg      Wizerunek Stanisława Ruszkowskiego z jego nagrobka.

Stanisław Ruszkowski h. Pobóg  

 
 
ok. 1529 - 1597
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ruszkowski Stanisław h. Pobóg (ok. 1529–1597), rotmistrz kor., chorąży kaliski. Pochodził z niezamożnej rodziny, był synem Macieja (zm. przed 1544), dziedzica części w Nowej Wsi w pow. konińskim. Miał starszego brata Jakuba i młodszych: Łukasza i Rafała.

W r. 1558 wyruszył R. na Podole, by wzorem swych krewniaków Wojciecha i Mikołaja (towarzyszy jazdy obrony potocznej z r. 1538) zaciągnąć się do chorągwi Mikołaja Potockiego. Na popisie 16 V pod Trembowlą przedstawił mały, zaledwie dwukonny poczet. Brał przypuszczalnie udział w walkach chorągwi Potockiego z Tatarami krymskimi na Podolu późną wiosną 1558, a w r. n. – z oddziałami bejów tureckich. Po rozpuszczeniu jazdy potocznej udał się do Wilna na dwór królewski i został 10 X 1560 zapisany do dworzan pieszych. Możliwe, że już w r. n. został skierowany do Inflant w związku z wojną z Moskwą. W r. 1563 został mianowany rotmistrzem roty piechoty w sile 200 żołnierzy, brał przypuszczalnie udział w walkach ze Szwedami. W r. 1565 przebywał ze swą rotą na leżach zimowych w pow. brzeskim na Litwie. W r. 1566 rota jego została na jeden kwartał przerzucona na Podole w celu odparcia najazdu tatarskiego. W t. r. przerwał R. swą służbę wojskową. W czerwcu 1569 skarb kor. był mu winien 391 złp. i 13 gr. Zaległy żołd za służbę na Litwie wypłacono mu dopiero 22 VII 1570 w Piotrkowie. Możliwe, że R. wrócił wówczas na dwór Zygmunta Augusta, bowiem jako drabant towarzyszył zwłokom królewskim w czasie pogrzebu w lutym 1574. Od r. 1578 pełnił urząd chorążego kaliskiego.

W r. 1579 powrócił R. do służby wojskowej; odbył trzy kampanie podczas wojny inflanckiej 1579–82 r. Na czele chorągwi husarskiej liczącej 112 koni przybył pod Połock 27 VIII 1579, brał udział w końcowej fazie oblężenia twierdzy. Po zakończeniu kampanii chorągiew R-ego znalazła się w pułku Marcina Kazanowskiego rozłożonym na leżach zimowych w Mohylewie i okolicach. W wyprawie wielkołuckiej 1580 r. jego chorągiew liczyła 144 husarzy i wchodziła najpierw w skład pułku Zygmunta Rożna, a następnie została przydzielona do grupy jazdy woj. bracławskiego Janusza Zbaraskiego i w czasie marszu z Witebska do Suraża szła w tylnej straży kolumny królewskiej. Po zdobyciu Wielkich Łuków (5 IX) uczestniczył przypuszczalnie w udanej wyprawie Zbaraskiego pod Toropiec. Na leżach zimowych 1580/81 r. chorągiew R-ego została rozłożona w okolicach Mohylewa. W kampanii pskowskiej 1581 r. liczyła ona 150 koni i 13 VIII wyszła z Worońca w pułku Zbaraskiego idącego w straży przedniej; 21 VIII była już pod Pskowem. W czasie pochodu R. pełnił funkcje stanowniczego, a pod Pskowem wraz z oboźnym kor. Stanisławem Krasickim i komornikiem Sulimowskim kierował w dn. 26–28 VIII rozkładaniem obozu polsko-lit. (jego chorągwią dowodził w tym czasie por. Jan Osistawski). Po podpisaniu rozejmu w Jamie Zapolskim (15 I 1582) wszedł do grona komisarzy wyznaczonych przez hetmana Jana Zamoyskiego do odbierania z rąk moskiewskich zamków inflanckich. Dn. 27 I został wysłany do Marienhausu, Lucyna i Rzeżycy. Chorągiew jego pozostała pod Połockiem, skąd wyruszyła do Korony dopiero 4 II w składzie pułku kaszt. radomskiego Stanisława Tarnowskiego. Być może, iż to właśnie R. brał udział w sejmie elekcyjnym 1587 r. i opowiedział się za Zygmuntem Wazą (w diariuszu bez imienia). Wg informacji na tablicy nagrobnej, uczestniczył R. w mołdawskiej wyprawie Zamoyskiego w r. 1595. Przed 4 VII 1595 zrezygnował z chorąstwa kaliskiego.

R. był współdziedzicem Nowej Wsi, miał nadto części we wsi Wrząca Mała (w pow. konińskim). Za udział w wojnie z Moskwą został nagrodzony dożywociem na star. iberpolskim w Inflantach; ok. r. 1592 «spuścił je» Wawrzyńcowi Rudominie. Zmarł w r. 1597, został pochowany w kościele Bernardynów w Kole.

Z małżeństwa z Urszulą z Modliszewskich (zm. 1597 i pochowaną wraz z mężem), córką Hieronima, kaszt. małogoskiego, wdową po Kasprze Podlodowskim, pozostawił R. syna Andrzeja (zob.) i córkę Reginę, klaryskę w Gnieźnie.

 

Nagrobek R-ego z postacią zmarłego w kościele Bernardynów w Kole (Katalog zabytków sztuki w Pol., V z. 8 s. 16, fig. 46); – Urzędnicy, I z. 2; – Górski K., Historia jazdy polskiej, Kr. 1894 s. 297; tenże, Pierwsza wojna Rzeczypospolitej z W. Ks. Moskiewskim za Batorego, „Bibl. Warsz.” 1892 t. 2 s. 102 (mylnie Rutkowski); Kotarski H., Wojsko polsko-litewskie podczas wojny inflanckiej 1576–1582, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., XVII cz. 1 s. 89, 114, cz. 2 s. 142, 152, XVIII cz. 1 s. 24, 78, cz. 2 s. 88; Plewczyński M., Żołnierz jazdy obrony potocznej za panowania Zygmunta Augusta, W. 1985; Polaszewski L., Własność feudalna w województwie kaliskim w XVI w., P. 1976 s. 156, 161, 162; Pułaski K., Sprawa o zapłatę zaległego żołdu rotom zaciężnym za Zygmunta Augusta, w: Szkice i poszukiwania historyczne, S. 3, Kr. 1906 s. 217; Rawita-Witanowski M., Wielkopolskie miasto Koło, Piotrków 1912 s. 98; – Acta Hist., XI; Arch. Zamoyskiego, I, II, III; Dnevnik poslednego pochoda Stefana Batorija na Rossiju, Wyd. M. Kojalovič, S. Pet. 1867; Mater. do hist. stosunków kult. w XVI w.; Matricularum summ., V nr 3247, 9847, 9848; Script. Rer. Pol., XI (diariusz sejmu 1587), XXII (Orzelski); Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze, Wyd. J. U. Niemcewicz, Lipsk 1838 I 191; Źródła Dziej. XI, XXIV cz. 1; – AGAD: ASW 82 nr 7 k. 34, nr 8/VI k. 25, ASW 85 nr 62 k. 26, nr 63 k. 294, nr 64 k. 6–41, ASW 86 nr 19 A k. 8, nr 28/IV, V, ASK I nr 13 k. 231, ASK II nr 22 k. 32, nr 23 k. 32, 40, nr 28 k. 19, ASK III nr 1 k. 254, Metryka Kor. t. 99 k. 350, t. 100 k. 252v.–254; AP w Kr.: Zb. Rusieckich nr 124 k. 317; AP w P.: Kalisz Gr. 3 k. 28v., Kalisz Gr. 5 k. 28v., Kalisz P. 2 k. 138, Inowrocław Z. 8 k. 273v., 343v.; Arch. Prow. Bernardynów w Kr.: W-33 s. 315–316, W-34 s. 130–131; – Informacje Adama Bieniaszewskiego z P. na podstawie AP w P.: Kalisz Gr. 6 k. 335, 349, Konin Gr. 8 k. 143, Konin Gr. 29 k. 19, Gniezno Gr. 66 k. 215v.

Marek Plewczyński

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt III (Waza)

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.