Świnarski Stanisław (1900—1961), inżynier fortyfikacji, generał brygady Wojska Polskiego.
Ur. 7 VII w Przywózkach (pow. sokołowski) na Podlasiu w rodzinie chłopskiej, był synem Juliana i Bronisławy z Bielińskich.
Do r. 1918 uczył się Ś. w gimnazjum w Sokołowie Podlaskim, gdzie także działał w POW, a następnie, do r. 1920, w gimnazjum w Warszawie. Dn. 5 V t.r. wstąpił ochotniczo do WP i jako szeregowiec w 2. Baonie Morskim wziął udział w wojnie polskosowieckiej. Po zakończeniu działań wojennych został 20 XI urlopowany bezterminowo i podjął naukę w Szkole Morskiej w Tczewie. Od 2 VII 1922 uczył się w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie, a po ukończeniu pierwszego roku kontynuował naukę w tamtejszej Oficerskiej Szkole Inżynierii. Mianowany 1 X 1925 podporucznikiem (ze starszeństwem z 1 VII t.r.) służył w 7. Pułku Saperów Wpol. w Poznaniu kolejno jako dowódca plutonu, dowódca komp. saperów i oficer mobilizacyjny pułku. Na porucznika awansował ze starszeństwem z 1 VII 1927. Oddelegowany do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych w Warszawie, wchodził w l. 1928—9 w skład zespołu opracowującego plan rozbudowy umocnień Polesia; został wyróżniony przez szefa Sztabu Głównego gen. Tadeusza Piskora. W marcu 1929 wrócił do 7. Pułku Saperów na stanowisko dowódcy kompanii, ale już w grudniu t.r. objął dowództwo komp. reflektorów przeciwlotniczych i oficera mobilizacyjnego w Baonie Elektrotechnicznym w Nowym Dworze Maz. Ponownie oddelegowany do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych, brał udział od kwietnia do września 1930 w projektowaniu mostów, po czym wrócił do Baonu Elektrotechnicznego na poprzednie stanowisko. W l. 1930—5 studiował zaocznie na Wydz. Inżynierii Lądowej (od r. 1933 Wydz. Inżynierii) Politechn. Warsz. Równocześnie w r. 1932 ukończył kurs dowódców kompanii. Awansował na kapitana ze starszeństwem z 1 I 1935 i od czerwca t.r. dowodził morską komp. reflektorów Dowództwa Obrony Wybrzeża w Gdyni. Od września 1936 studiował w Wyższej Szkole Inżynierii w Warszawie, po ukończeniu której został we wrześniu 1938 przydzielony do Inspektoratu Saperów Sztabu Głównego i skierowany do prac fortyfikacyjnych na Śląsku, gdzie projektował budowę umocnień granicznych w Mikołowie i kierował tymi pracami.
W kampanii wrześniowej 1939 r. był Ś. dowódcą saperów Grupy Operacyjnej «Śląsk» gen. Jana Sadowskiego w składzie Armii «Kraków», a po wycofaniu Armii ze Śląska został skierowany do Warszawy, gdzie 7 IX t.r. objął dowództwo saperów Pododcinka «Południe» na Mokotowie, w składzie Odcinka «Warszawa-Zachód». Podczas obrony Warszawy dowodził pięcioma kompaniami saperów (w tym jedną zmotoryzowaną komp. mostową) z zadaniem przygotowania pozycji obronnych oraz utrzymania ruchu dwukierunkowego na najważniejszych arteriach komunikacyjnych. Po kapitulacji stolicy 28 IX dostał się do niewoli niemieckiej i przebywał kolejno w oflagach: XI A Osterode (do 15 VII 1940), II A Prenzlau (do 1 XII t.r.) i II C Woldenberg. W obozach współorganizował kursy dokształcające i wykładał przedmioty techniczne w konspiracyjnej komórce naukowo-wojskowej.
Ewakuowany z Woldenbergu w kolumnie «Wschód», został uwolniony 30 I 1945 przez oddział Armii Czerwonej. Podjął pracę jako inżynier w Stołecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym w Warszawie. Dn. 12 IV t.r. otrzymał dyplom inżyniera wojskowego przyznany 22 III przez Radę Akademicką Szkół Technicznych w Londynie przy Polskich Siłach Zbrojnych. Dn. 19 VII powołano go do WP i 19 VIII został pomocnikiem szefa Wydz. Technicznego w Dep. Wojsk Inżynieryjnych MON. Po awansie 20 VIII na majora saperów objął 11 X stanowisko pomocnika szefa Wydz. Wyszkolenia Bojowego Dep. Inżynieryjno-Saperskiego, a 12 III 1946 kierownika sekcji wyszkolenia bojowego. Awansowany 7 V t.r. na podpułkownika został 12 VIII 1947 szefem Wydz. Wyszkolenia Bojowego Dep. Inżynieryjno-Saperskiego (po reorganizacji 1 I 1948 Główny Inspektorat Inżynierii i Saperów) MON.
Dn. 21 VII 1948 objął Ś. stanowiska dyrektora nauk i jednocześnie zastępcy komendanta Oficerskiej Szkoły Inżynieryjno-Saperskiej we Wrocławiu. Skierowany do organizującej się Wojskowej Akad. Technicznej w Warszawie został 28 VII 1951 szefem jej Wydz. Inżynieryjno-Saperskiego, a po rozpoczęciu działalności uczelni (1 X t.r.), kierował od 12 XII Fakultetem Wojsk Inżynieryjnych; wykładał równocześnie geologię i fortyfikację. Dn. 31 XII awansował na pułkownika wojsk inżynieryjnych i pełnił funkcję szefa kolejno: sekcji organizacyjno-planistycznej Wydz. Naukowo-Badawczego (od 18 III 1952), Wydz. Planowania Materiałowo-Technicznego (od 6 IX t.r.) i Wydz. Organizacyjno-Wyszkoleniowego (od 21 XI). Dn. 18 IX 1953 został Inspektorem Wyszkolenia, potem był od 10 IX 1954 zastępcą szefa Oddz. Wyszkolenia, a od 27 X 1955 szefem Oddz. Naukowo-Badawczego. W trakcie służby w Wojskowej Akad. Technicznej uznano jego stopień inżynierski za magisterium. W tym okresie pozostawał w kręgu zainteresowań Informacji Wojskowej jako «podejrzany o współpracę z bandą».
Po przełomie politycznym w październiku 1956 objął Ś. 9 XII t.r. stanowisko szefa Wojsk Inżynieryjnych MON. Zarządzeniem prezesa Rady Ministrów z 22 VII 1957 (rozkaz personalny MON z 28 VII t.r.) został mianowany generałem brygady. W okresie dowodzenia przez niego wojskami inżynieryjno-saperskimi została przeprowadzona, wbrew jego woli, poważna redukcja jednostek inżynieryjnych. Ś. zmarł na zawał serca 26 VI 1961 w Ełku, został pochowany 29 VI w Warszawie na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kw. 29A grób nr 12). Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim (1946) i Krzyżem Komandorskim (1958) Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych (1948), Złotym Krzyżem Zasługi (1947) i Medalem pamiątkowym «Za Wojnę 1918—1921» (1928).
Ś. był trzykrotnie żonaty: od r. 1928 z Czesławą Augustyniak, z którą rozwiódł się w r. 1946, od r. 1947 z Anną Korzeniowską (ur. 1918), z którą rozwiódł się w r. 1953, i od r. 1955 z Marią Ireną Chodosowską (ur. 1911). Z pierwszego małżeństwa miał córkę Teresę Hannę (ur. 1929).
Kosk, Generalicja, II; Królikowski J., Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943—1990, Tor. 2010 IV; Rybka—Stepan, Awanse [jako Swinarski]; Rybka—Stepan, Rocznik, [jako Swinarski]; — Barszczewski Z., Sylwetki saperów polskich, W. 2001; Cutter Z., Kształcenie kadr oficerskich wojsk inżynieryjnych w latach 1924—1994, Częstochowa 2013 (fot.); tenże, Polskie wojska saperskie w 1939 r., organizacja, wyposażenie, mobilizacja, działania wojenne, Częstochowa 2003; Głowacki L., Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, W. 1985; Pollack J., Jeńcy polscy w hitlerowskiej niewoli, W. 1986; Porwit M., Obrona Warszawy, wrzesień 1939, W. 1959 s. 218; Szugajew A. J., Saperzy w służbie Polsce, Księga pamiątkowa, Londyn 1985 s. 313; — Kuropieska J., Obozowe refleksje. Oflag IIC, Kr. 1985 s. 242; Oflag II C Woldenberg. Wspomnienia jeńców, W. 1984; Rocznik oficerski, W. 1928, 1932; — CAW: Teczka akt personalnych Ś-ego, sygn. 1791/742, Akta Armii «Warszawa», Relacja Ś-ego z 24 VI 1946 r. — dcy saperów Pododcinka «Południe», sygn. II/3/24; IPN w W.: Rejestracja jeńców polskich powracających z niewoli niemieckiej, sygn. IPN BU 1404/27, Kartoteka MSW, sygn. IPN BU 2912/1.
Jerzy Kirszak