Świętopełk (początek XII w.), książę pomorski (może nakielski).
Ś. jest znany jedynie z kroniki Anonima zwanego Gallem jako Pomorzanin «genere propinquus» (najszerzej: krewniak) księcia polskiego Bolesława Krzywoustego. Prawdopodobnie był chrześcijaninem (H. Matuszewska-Ziółkowska). W historiografii (L. Quandt, O. Balzer, K. Maleczyński, G. Labuda, J. Spors) uważany jest za syna księcia pomorskiego Świętobora (zob.), a niekiedy za jego brata lub stryja (A. Hofmeister), wobec czego sądzi się, że albo należał do rządzącej na Pomorzu bocznej linii Piastów, wywodzącej się od jednego z synów Mieszka I (S. Zakrzewski), albo był spowinowacony z Piastami po kądzieli (Labuda). W ramach tej hipotezy uważa się, że wraz z wygnanym w r. 1105 z Pomorza Świętoborem przebywał na dworze Bolesława Krzywoustego. Inni badacze (E. Rymar) twierdzą, że genealogicznemu powiązaniu Ś-a ze Świętoborem przeczy brak takiej informacji u Galla, wymieniającego obu książąt, a także element czasu (Świętobór wygnany został ok. r. 1105, a Ś. już w r. 1113 oddał swego syna jako zakładnika). Przy tezie kwestionującej genealogiczne związki ze Świętoborem zakładano, że Ś-a z Piastami łączyło przypuszczalnie małżeństwo z nieznaną córką Władysława Hermana (A. Bielowski, J. Wagilewicz).
W r. 1109 otrzymał Ś. od Bolesława Krzywoustego zdobyte przez niego niedawno na bliżej nieokreślonych książętach pomorskich Nakło i sześć innych grodów, z obowiązkiem dochowania wierności i udostępniania tych miejsc stronie polskiej na każde wezwanie. Wierności nie dochował, przez co między 29 IX a 25 XII 1112 był oblegany przez księcia (najpewniej w Nakle). Dzięki wstawiennictwu krewnych i zaufanych Krzywoustego dążył do zawarcia z nim pokoju w zamian za okup i propozycję oddania zakładników, następnie zapłacił część okupu i oddał księciu syna jako zakładnika. Krzywousty odstąpił od oblężenia, ale Ś. nie przybył na zjazd mający uregulować ich stosunki, wobec czego w r. 1113 książę polski ponownie zaatakował jego księstwo, zajmując Wyszogród i drugi z grodów, najpewniej Nakło. Po zdobyciu przez Krzywoustego grodów nadnoteckich z jego woli wrócił Ś. do części księstwa nieżyjącego już wówczas swego domniemanego ojca, Świętobora. Podobno jednak porozumiał się z dawnymi zbuntowanymi poddanymi ojca i przyjął antypolski kurs polityczny.
Za nieprawdopodobną uznano próbę identyfikowania Ś-a ze Świętopełkiem, domniemanym księciem na Odrach koło Czerska na Pomorzu Wschodnim, zabitym w walkach z Polakami w r. 1122 nad Odrą na Pomorzu Zachodnim (Z. Wojciechowski, Zakrzewski, R. Kiersnowski, J. Bieniak). Najczęściej spotykanemu domysłowi, że Ś. był księciem całego Pomorza Wschodniego, zaprzecza konstatacja, że nie jest możliwe, by Krzywousty wzmacniał dodatkowo i tak silnego już księcia przekazaniem mu grodów nakielskich. Najbardziej prawdopodobna jest hipoteza, że Ś. był władcą sprawującym rządy w południowych rejonach Pomorza Wschodniego, w dorzeczu Wierzycy.
W synu Ś-a, oddanym Krzywoustemu w charakterze zakładnika, widziano albo przodka trzynastowiecznej gdańskiej dynastii Sobiesławiców, niekiedy wprost wskazując, że był to Sobiesław I, albo przodka «princepsa» lubiszewskiego z końca XII w., Grzymisława (Quandt, A. Małecki, Balzer). Nie wykluczano też identyfikacji Ś-a z przodkiem możnowładczego polskiego rodu noszącego później h. Lis — Mściwojem, jednym z pierwszych darczyńców na rzecz wielkopolskiego klasztoru w Lubiniu w l. 1113—25 (Rymar). Nie przyjęła się hipoteza, że Ś. był ojcem księcia zachodniopomorskiego Warcisława I (Zakrzewski).
Balzer, Genealogia, s. 59—61; Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, W.—Wr. 1992 s. 73—4; Słownik starożytności słowiańskich, W. 1977 V; Wagilewicz J., Genealogia książąt i królów polskich od roku 880—1195, „B. Ossol.” T. 9: 1866 s. 42; Werhmann M., Geneaologie des pommerschen Herzogshauses, Stettin 1937; — Bieniak J., Polska elita polityczna XII wieku, Cz. 2. Wróżda i zgoda, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej, Red. S. K. Kuczyński, W. 1985 III 43 przypis 138; Górski K., Na północ od Wełny. Studium z dziejów osadnictwa pogranicza pomorsko-wielkopolskiego, w: Studia historica w 35-lecie pracy naukowej Henryka Łowmiańskiego, W. 1958 s. 139—40; Hofmeister A., Genealogische Untersuchungen zur Geschichte des pommerschen Herzogshauses, Grieswald 1938 s. 13, 20; Kiersnowski R., Świętopełk — „dux Odrensis”, „Przegl. Zachodni” T. 8: 1952 s. 517; Koczy L., Kilka uwag o najstarszych dziejach Pomorza, „Roczn. Hist.” R. 8: 1932 s. 148; Kujot S., Dzieje Prus Królewskich, „Roczn. Tow. Nauk. w Tor.” R. 22/25: 1915/18 s. 235; Labuda G., Czy książęta zachodniopomorscy wywodzili się z Piastów? „Studia i Mater. do Dziej. Wpol. i Pomorza” T. 4: 1958 z. 1 s. 33—47; Łowmiański H., Początki Polski, W. 1973 V 418; Maleczyński K., Bolesław Krzywousty, Wr. 1975 s. 139—40; Małecki A., Studia heraldyczne, Lw. 1890 II 253; Matuszewska-Ziółkowska H., Początki Gdańska, „Roczn. Hist.” R. 17: 1948 s. 88; Mitkowski J., Pod berłem książąt pomorskich, w: Pomorze Zachodnie, P. 1949 s. 81—2; tenże, Pomorze Zachodnie w stosunku do Polski, P. 1946 s. 25; Mitkowski J., Myśliński K., Bogusław I książę Pomorza zachodniego, Bydgoszcz—Gd.—Szczecin 1948 s. 53—6; Naruszewicz A., Historia narodu polskiego, Kr. 1859 II 118; Obrzyński A. W., Uwagi na temat organizacji politycznej Pomorza na przełomie XI/XII wieku, „Studia i Mater. do Dziej. Wpol. i Pomorza” T. 16: 1987 z. 2 s. 89; Piskorski J. M., Pomorze plemienne. Historia — archeologia — językoznawstwo, P.—Szczecin 2002 s. 57—73; Powierski J., Stosunki polsko-pruskie do 1230 r. ze szczególnym uwzględnieniem roli Pomorza Gdańskiego, Tor. 1968 s. 101—2; Powierski J. i in., Studia z dziejów Pomorza w XII w., Słupsk 1992 s. 26; Quandt L., Ostpommern, seine Fürsten, fürstlichen Landestheilung und Districte, „Baltische Studien” T. 16: 1857 z. 2 s. 70—1; tenże, Zur Urgeschichte der Pomoranen, tamże T. 22: 1868 s. 157, 181; Roski S., Bolesław Krzywousty, Wr. 2013 s. 167—8; Rymar E., „Dagome iudex” jako organiczna część decyzji Mieszka I w sprawie podziału Polski na dzielnice. Reanimacja koncepcji o piastowskim rodowodzie dynastii pomorskiej, „Mater. Zachodniopomor.” T. 32: 1986 s. 293—350; tenże, Niektóre aspekty dyskusji wokół początków dynastii książęcej na Pomorzu Nadwiślańskim, „Roczn. Gdań.” R. 43: 1983 z. 1 s. 21; tenże, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005; Spors J., O domniemanej jedności plemiennej i państwowej Pomorza we wczesnym średniowieczu, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej, Red. S. K. Kuczyński, W. 1994 VI 32; tenże, Pochodzenie dynastii książęcych na Pomorzu w XI i XII wieku — w szczególności Świętobora i Świętopełka z Kroniki Galla Anonima, „Roczn. Hist.” R. 49: 1983 s. 1—46; tenże, Podziały administracyjne Pomorza Gdańskiego i Sławieńsko-Słupskiego od XII do początku XIV w., Słupsk 1983 s. 196—7, tenże, Z genealogii pierwszych książąt wschodniopomorskich, w: Z badań nad społeczeństwem i kulturą Pomorza Środkowego, Słupsk 1977 s. 28—9; Śliwiński B., Początki Gdańska. Dzieje ziem nad zachodnim brzegiem Zatoki Gdańskiej w I połowie X wieku, Gd. 2009 s. 55—124; tenże, Pomorze w polityce i strukturze państwa wczesnopiastowskiego (X—XII w.), „Kwart. Hist.” T. 107: 2000 z. 2 s. 3—38; Tęgowski J., Spokrewnienie Bolesława Krzywoustego ze Świętoborem i Świętopełkiem, książętami pomorskimi z początków XII wieku, „Genealogia” T. 12: 2000 s. 7—21; Tymieniecki K., Pomorze za Bolesławów, „Roczn. Hist.” R. 3: 1927 s. 18; Werhmann M., Geschichte von Pommern, Gotha 1904 I 56; Wojciechowski Z., Jeszcze o Mieszku I. Nieco polemiki i uzupełnień, w tym słowo o pochodzeniu dynastii zachodniopomorskiej, „Zap. Tow. Nauk. w Tor.” T. 10: 1935/7 s. 239—42; tenże, Polska nad Wisła i Odrą w X wieku, Kat. 1939 s. 172; Zakrzewski S., Mieszko I jako budowniczy państwa polskiego, Kr. 2006 s. 116; — Długosz, Roczniki, III—IV; Kantzow T., Pomerania. Kronika pomorska z XVI wieku, Oprac. K. Gołda i in., Szczecin 1995 I; Mon. Pol. Hist., I (Kronika Galla).
Błażej Śliwiński