INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Sylwin Strakacz      Sylwin Strakacz, wizerunek na podstawie fotografii.

Sylwin Strakacz  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Strakacz Sylwin (1892–1973), sekretarz Ignacego Paderewskiego, polityk, dyplomata, działacz polonijny.

Ur. 17 II w Warszawie, był najmłodszym z czworga dzieci Władysława (zm. 6 III 1926), radnego warszawskiej Rady Miejskiej, i Ludwiki z Braulińskich.

W l. 1903–11 uczył się S. w Prywatnym Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego w Warszawie. Studiował prawo na uniw. w Petersburgu, jednak studiów nie ukończył. W r. 1915 wrócił do Warszawy i w r.n. był skarbnikiem w oddziale opieki nad dziećmi szkół początkowych i ochron Sekcji Pomocy dla Szkolnictwa w Wydz. IV Komitetu Obywatelskiego m. stoł. Warszawy. Jesienią 1918 rozpoczął pracę w Dep. Stanu (od 26 X t.r. Min. Spraw Zewnętrznych) rządu Rady Regencyjnej, a po odzyskaniu niepodległości kontynuował ją w MSZ, powołanego 18 XI t.r. Tymczasowego Rządu Republiki Polskiej Jędrzeja Moraczewskiego. Przez MSZ został wysłany do Szwecji i Danii, gdzie m.in. usiłował nie dopuścić do powrotu kilku tysięcy polskich robotników rolnych z zaboru pruskiego, czego domagał się rząd niemiecki w związku z potrzebami gospodarki wojennej; dzięki S-owi rządy tych państw odrzuciły żądania niemieckie. W drodze powrotnej z Kopenhagi do Gdańska (21–25 XII) na brytyjskim krążowniku «Concord» poznał Ignacego Paderewskiego i jego żonę Helenę; towarzyszył im następnie m.in. w czasie pobytu w Poznaniu. Mianowany przez MSZ urzędnikiem łącznikowym przy Paderewskim, został wkrótce jego osobistym sekretarzem. Na początku stycznia 1919 działał na rzecz kompromisu politycznego między Paderewskim a Naczelnikiem Państwa Józefem Piłsudskim, co przyczyniło się do powołania 16 I t.r. rządu Paderewskiego. Wg Józefa Kazimierza Orłowskiego w czasie pełnienia przez Paderewskiego funkcji premiera skutecznie nakłaniał Paderewską, aby interesowała się sprawami politycznymi męża. Po dymisji rządu 10 XII udał się w lutym 1920 do willi Paderewskiego Riond-Bosson w Morges w Szwajcarii (kanton Vaud). Jako osobisty sekretarz Paderewskiego uczestniczył w pracach Delegacji Polskiej przy Lidze Narodów, jednak ze względu na krytyczny stosunek do polityki Piłsudskiego (m.in. w kwestii wileńskiej w październiku 1920) nie uzyskał, mimo zabiegów Paderewskiego, nominacji na członka sekretariatu Biura Delegacji Polskiej.

Po otrzymaniu w r. 1921 dwuletniego, bezpłatnego urlopu w MSZ i zwolnieniu z etatu pracownika Delegacji Polskiej przy Lidze Narodów, zimą t.r., wyjechał S. do USA, gdzie zbierał fundusze od Polonii na działalność polityczną Paderewskiego; pieniądze przekazywał następnie do Warszawy dla dziennika „Rzeczpospolita”, będącego własnością Paderewskiego, a także dla partii: Związek Ludowo-Narodowy (ZLN), Chrześcijańska Demokracja, Narodowe Zjednoczenie Ludowe, Zjednoczenie Mieszczańskie. Na początku maja t.r. przyjechał do Warszawy, aby wraz z pozostałymi pełnomocnikami Paderewskiego, Orłowskim i Zygmuntem Iwanowskim, poprawić kondycję finansową zadłużonej „Rzeczypospolitej” oraz dopilnować w niej realizacji politycznych wytycznych swego zwierzchnika. Interesy Paderewskiego reprezentował jednocześnie w Spółce Akcyjnej «Hotel Bristol», zarządzał również jego majątkiem w Julinie (pow. radzymiński). Jesienią 1922, podczas kampanii wyborczej do parlamentu, przekazywał pomoc finansową Polonii amerykańskiej dla partii centroprawicowych. Po zabójstwie prezydenta RP Gabriela Narutowicza (16 XII 1922) przejściowo zerwał stosunki z politykami ZLN, wkrótce jednak krytykował zatwierdzenie przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego wyroku śmierci na mordercę, Eligiusza Niewiadomskiego. W październiku 1923 nabył 400 akcji spółki wydającej „Rzeczpospolitą”. Po ustabilizowaniu w czerwcu 1924 budżetu dziennika doprowadził w październiku t.r. do cofnięcia pełnomocnictwa Paderewskiego dla Orłowskiego. Kiedy tego miesiąca, bez wiedzy redaktora naczelnego „Rzeczypospolitej” Stanisława Strońskiego, Paderewski sprzedał swe udziały Wojciechowi Korfantemu, S. otrzymał prawdopodobnie część prowizji z transakcji. Swoje akcje przepisał na Paderewskiego, a sam wszedł do redakcji „Rzeczypospolitej”. W listopadzie zorganizował wizyty Paderewskiego w Poznaniu i Warszawie. W czasie pobytu Paderewskiego w USA, wiosną 1925, nakłonił go do działań wśród Polonii na rzecz wsparcia finansowego reform rządu Władysława Grabskiego. Kierował pomocą Paderewskiego dla organizacji charytatywnych w Polsce. W kwietniu 1926 był jednym z organizatorów krajowych uroczystości dziesięciolecia pracy Paderewskiego na rzecz niepodległości Polski. Dn. 14 IX t.r. odszedł z redakcji „Rzeczypospolitej”.

Przeciwny przewrotowi majowemu 1926 r., utworzył S. w Warszawie w grudniu 1927 wraz z Janem Lübke Główny Komitet Wykonawczy Polskiego Centrum Katolicko-Ludowego, efemeryczną partię polityczną z Paderewskim jako jej protektorem. W tym miesiącu wrócił do Morges i odtąd stale towarzyszył Paderewskiemu w działalności koncertowej i społecznej, m.in. w listopadzie 1930 współorganizował w Szwajcarii, USA i Polsce jubileusz 70-lecia jego urodzin. Wraz z Władysławem Sikorskim doprowadził do spotkania zapoznawczego Paderewskiego z Ph. Pétainem w Paryżu (14 XII 1932), w którym sam także uczestniczył. W maju i czerwcu 1933 przebywał w Warszawie, gdzie 24 V t.r. odebrał przyznaną Paderewskiemu pierwszą nagrodę muzyczną miasta stołecznego. Na polecenie Paderewskiego przygotował pomoc dla opozycyjnych polityków, którzy emigrowali z kraju przed uprawomocnieniem się w październiku wyroków w procesie brzeskim. W styczniu 1934 współorganizował pogrzeb Heleny Paderewskiej w Montmorency pod Paryżem. W r. 1935 ponownie przebywał w Warszawie; prowadził rozmowy z przywódcami Stronnictwa Narodowego, Narodowej Partii Robotniczej, Chrześcijańskiej Demokracji i Związku Hallerczyków, informując następnie Paderewskiego o sytuacji w tych ugrupowaniach. Po powrocie do Morges zorganizował w listopadzie t.r. 75. urodziny Paderewskiego. Dn. 16 II 1936 przygotował w willi Paderewskiego spotkanie przywódców antysanacyjnej opozycji: Wincentego Witosa, Józefa Hallera i Sikorskiego, co doprowadziło do powstania tzw. Frontu Morges z udziałem Korfantego i Hermana Liebermana. W maju 1937, przebywając z Paderewskim w Paryżu, organizował spotkania z politykami francuskimi. Po spacyfikowaniu 25 VIII t.r. przez policję strajku chłopskiego w Polsce pomagał Paderewskiemu redagować odezwę do narodu z 26 VIII. Posiadał udziały w spółce wydawniczej dzienników: „ABC”, „Wieczór Warszawski” i „Goniec Warszawski”. W l. trzydziestych był zagranicznym korespondentem dzienników: „Kurier Warszawski” i „ABC”. Od lutego 1939 towarzyszył Paderewskiemu w jego ostatnim tournée po USA. Przez cały czas «służył swojemu chlebodawcy przynajmniej po 16 godzin na dobę. Był sekretarzem, był pomocnikiem w bawieniu nudniejszych gości, był tamą chroniącą mistrza od natrętów. On się ujadał z impresariami mistrza, on czuwał nad sprawnością gospodarki w Riond-Bosson i nad wygodami państwa Paderewskich w podróżach koncertowych, w niego, jak w piorunochron biły gromy częstych rozdrażnień obojga z nich. Dwadzieścia kilka lat niańczenia ich przewrażliwień – przy ogromie funkcji administracyjnych, nieustannej opieki, a gdy zmarła pani Paderewska, chronienia kasy mistrza przed rozgrabieniem. Przez dwadzieścia kilka lat człowiek ten nie zaznał osobistego życia» (A. Grzymała-Siedlecki).

Po wybuchu drugiej wojny światowej, we wrześniu 1939, pomagał S. Paderewskiemu redagować odezwy do Polonii francuskiej, amerykańskiej i szwajcarskiej w sprawie pomocy dla Polski. Dn. 24 X t.r. został na prośbę Paderewskiego mianowany ministrem pełnomocnym i stałym delegatem RP przy Lidze Narodów w Genewie. Od 1 I 1940 był członkiem komisji dyscyplinarnej Zgromadzenia Ligi Narodów. Po objęciu przez Paderewskiego przewodnictwa emigracyjnej Rady Narodowej RP (23 I t.r.) był jego specjalnym delegatem i rzecznikiem, towarzyszył mu też w wyjazdach na posiedzenia Rady do Francji; już wcześniej jednak, mimo próśb Paderewskiego kierowanych do premiera Sikorskiego, nie został do Rady włączony. Dn. 18 II objął prezesurę Sekcji Zagranicznej Związku Dziennikarzy RP z siedzibą w Angers. Na początku t.r. starał się przeszkodzić rozmowom Paderewskiego z Simone Giron de Pourtalès, córką przyjaciół rodziny Paderewskich, namawiającą go do utworzenia rządu polskiego kolaborującego z Niemcami; w rewanżu skierowała ona do Sikorskiego i przyjaciela Paderewskiego G. Doreta, a także do prokuratury w Lozannie, listy oskarżające S-a o okradanie Paderewskiego. Dobrego imienia S-a bronił Paderewski w liście z czerwca do Augusta Zaleskiego. Dn. 19 VI razem z Paderewskim witał S. na granicy szwajcarsko-francuskiej żołnierzy z Dyw. Strzelców Pieszych gen. Bronisława Prugara-Ketlinga, internowanych w Szwajcarii po przegranej kampanii we Francji. Prawdopodobnie 30 VII jako wysłannik Sikorskiego i Paderewskiego negocjował z Pétainem ewakuację polskich żołnierzy z terytorium Państwa Francuskiego (Vichy), a pod koniec sierpnia wyjechał do Vichy z listem Paderewskiego do Pétaina. We wrześniu odszedł z Ligi Narodów. Dn. 28 IX wyjechał z Paderewskim i jego siostrą Antoniną Wilkońską przez Francję, Hiszpanię i Portugalię do USA, dokąd przybył 6 XI. Od stycznia do marca 1941, w zastępstwie Paderewskiego, spotykał się z Polonią w Chicago, Detroit, Pittsburghu, Cleveland, Buffalo i Waszyngtonie, apelując o pomoc dla Polaków w okupowanym kraju i na terenie ZSRR. Uczestniczył w przygotowaniach wizyty gen. Sikorskiego w USA w marcu 1941 i zorganizował spotkanie Sikorskiego z Paderewskim.

Po śmierci Paderewskiego (29 VI 1941) Sąd Spadkowy w Nowym Jorku, działając na wniosek Wilkońskiej, ustanowił S-a 28 VIII t.r. administratorem nowojorskiego majątku zmarłego. S. opiekował się umierającą Wilkońską (zm. 6 X) i zorganizował jej pogrzeb na cmentarzu przy klasztorze Felicjanek w Lodi (New York); został też jej spadkobiercą. Opublikował w tym czasie artykuł wspomnieniowy From Morges to Arlington („Polish Review” 1941 nr 1). Od poł. t.r. za pośrednictwem posła RP w Szwajcarii Aleksandra Ładosia informował organizacje żydowskie w USA o sytuacji Żydów w okupowanej Europie; wykorzystując pocztę dyplomatyczną i kierując prośby do dyplomatów państw południowoamerykańskich o wyrobienie paszportów dla zagrożonych Żydów, skutecznie pośredniczył w ratowaniu wielu z nich od zagłady. Od 1 X t.r. był konsulem generalnym RP w Nowym Jorku oraz pełnomocnikiem ministra pracy i opieki społecznej na teren USA. Dn. 5 VII 1945, natychmiast po wycofaniu przez USA uznania dla rządu RP Tomasza Arciszewskiego, odszedł z dyplomacji, po czym zamieszkał w Nowym Jorku u znajomej Paderewskiego, E. Crafts. W r. 1947 osiadł u córki w Los Angeles; został tam zatrudniony jako tłumacz przysięgły przy sądzie. Współpracował z organizacjami polonijnymi, m.in. z Friends of Free Poland i Stow. Polaków Kalifornii «Samopomoc». Obwiniony o zawłaszczenie spadku po Paderewskim w książce Giron pt. „Le drame Paderewski” (Genève 1948), stał się przedmiotem oskarżeń, formułowanych przez ubiegający się o ten spadek rząd RP w Warszawie. Na wniosek konsulatu polskiego w Nowym Jorku, decyzją Sądu Spadkowego Westchester County w White Plains (New York) z 27 XII 1948, został pozbawiony prawa administrowania nowojorskim majątkiem Paderewskiego. Jednakże na podstawie odnalezionego i otwartego 1 IV 1949 testamentu Paderewskiego S. został ustanowiony jego wykonawcą. Odtąd starał się nie dopuścić do przejęcia spadku przez władze w Polsce. Nie mając jednak środków na pokrycie kosztów sądowych, zrzekł się 7 VII 1950 spadku po Wilkońskiej na rzecz przyrodniego brata Paderewskiego, Józefa, zamieszkałego w Bydgoszczy oraz zrezygnował z poł. zapisanego mu szwajcarskiego księgozbioru Paderewskiego; z przeznaczonych mu 20 tys. dolarów amerykańskich otrzymał 6 tys. W 10. rocznicę śmierci Paderewskiego zorganizował w r. 1951 w Los Angeles, pod patronatem H. Hoovera, uroczystość «Paderewski Memorial». Założył jeden z polonijnych klubów Partii Republikańskiej (Polish American Republican Club) i został jego prezesem. Po przemianach politycznych w Polsce poparł w r. 1957 działania Partii Republikańskiej na rzecz pożyczki amerykańskiej dla PRL. W r. 1960 uczestniczył w kampanii wyborczej R. Nixona. Zmarł 15 V 1973 w Los Angeles; został pochowany na cmentarzu Forest Lown w Glendale (Kalifornia). Był odznaczony francuskim Orderem Oficera Legii Honorowej i Orderem Korony Belgijskiej.

W małżeństwie zawartym w sierpniu 1919 z Anielą Karszo-Siedlewską (16 IX 1897 – 12 XI 1950), autorką pamiętnika „Paderewski as I Knew Him” (New Brunswick 1949), siostrą Tadeusza (zob.) oraz Jana, dyplomaty, w r. 1919 sekretarza Paderewskiego, następnie konsula w Kijowie, chargé d’affaires Poselstwa RP w Czechosłowacji (1927), posła nadzwycz. i ministra pełnomocnego w Teheranie (1938–1942), miał S. córkę Annę (Anetę, ur. 17 III 1922, pseud. Angela Karszo, Andra Verne), aktorkę filmową, która wystąpiła m.in. w filmach „Variety Girl” (1947, reż. G. Marshall), „Sajgon” (1948, reż. L. Fenton) i „The Desperate Women” (1955, reż. L. Appleton); od r. 1949 była żoną L. Appletona, producenta i reżysera filmowego.

W filmie telewizyjnym „Powrót do Polski” (1988, reż. Paweł Pitera), rolę S-a zagrał Andrzej Łągwa.

Po opublikowaniu w r. 1996, nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w Krakowie, „Tajemnicy testamentu Paderewskiego” autorstwa Giron, krakowski Sąd Okręgowy orzekł w r. 2001, że zniesławia ona S-a i jego córkę; autorowi wstępu Jerzemu Jasieńskiemu zlecił opublikowanie przeprosin, a książkę nakazał wycofać ze sprzedaży.

 

PSB, (Orłowski Józef Kazimierz); – Batowski H., Polska dyplomacja na obczyźnie 1939–1941, Kr. 1991; Drozdowski M. M., Ignacy Jan Paderewski. Zarys biografii politycznej, W. 1986; tenże, Władysław Raczkiewicz, W. 2001 II; Gogol-Drożniakiewicz B., Testament mistrza, „Gaz. Regionalna” (Bydgoszcz, Piła, Tor., Włocławek) 1992 nr 156; Grzymała-Siedlecki A., Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Kr. 1965; Hist. dyplomacji pol., V; Kukiel M., Generał Sikorski, Londyn 1970; Lewandowska S., Prasa polskiej emigracji wojennej 1939–1945, W. 1993; Lewin I., Próby ratowania Żydów europejskich przy pomocy polskich placówek dyplomatycznych podczas drugiej wojny światowej, „Biul. Żyd. Inst. Hist.” 1977 nr 1 s. 88, 91, 93–4, 99; Paczkowski A., Ignacy J. Paderewski i „Rzeczpospolita”, „Roczn. Hist. Czasopiśm. Pol.” T. 12: 1973 z. 3 s. 331, 334, 336–8, 340–1, 348, 354–5; tenże, Prasa codzienna Warszawy w latach 1918–1939, W. 1983; tenże, Prasa polska w latach 1918–1939, W. 1980; Paderewski I., Myśli o Polsce i Polonii, Paris 1992; Pestkowska M., Za kulisami rządu polskiego na emigracji, W. 2000; Piber A., Misja Strakacza w rządzie Vichy w lipcu 1940 r., „Najnowsze Dzieje Polski” T. 7: 1963 s. 5–19; Przybylski H., Paderewski. Między muzyką a polityką, Kat. 1992 s. 176, 181–2, 248, 252–3, 339, 357–8; Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego, Red. J. Durko i in., W. 1989; Strakacz A., Paderewski as I Knew Him, New Brunswick 1949; Wapiński R., Ignacy Paderewski, Wr. 1999; tenże, Władysław Sikorski, W. 1978; Władze RP na obczyźnie podczas II wojny światowej, Red. Z. Błażyński, Londyn 1994; Zamoyski A., Paderewski, W. 1992; – Archiwum Polityczne Ignacego Paderewskiego, W. 1974–2001 I–IV; Baliński I., Wspomnienia o Warszawie, Edynburgh 1946 (dot. ojca S-a, Władysława); Jana Drohojowskiego wspomnienia dyplomatyczne, W. 1959; Listy Wojciecha Korfantego i Karola Popiela, przywódców polskiej Chrześcijańskiej Demokracji, Oprac. H. Przybylski, Kat. 2004 s. 58–9, 62, 82–3, 85, 105, 108; Paderewski I., Pamiętniki 1912–32, Kr. 1992; Perkowska-Waszek M., Za kulisami wielkiej kariery Paderewskiego w dziennikach i listach Sylwina i Anieli Strakaczów 1936–1937, Kr. 1994; Zabiełło S., Na posterunku we Francji, W. 1967; – Kalendarzyk Polityczno-Historyczny m. stoł. Warszawy na 1916 rok, W. 1916; „Polish Music Newsletter” (Los Angeles) Vol. 7: 2001 nr 12; „Ruch Muzycz.” R. 47: 2003 nr 6; „Rzeczpospolita” 1926 nr 73 (dod. niedzielny, fot.); – Mater. w posiadaniu Romana Włodka z Kr.: Kopie dwóch listów do Zygmunta Nowakowskiego z r. 1938 ze zbiorów Jana Steciaka; – Informacje Małgorzaty Perkowskiej-Waszek z Kr.

                                                                                                                                                                                                                 Marian Marek Drozdowski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Andrzej Witold Wajda

1926-03-06 - 2016-10-09
reżyser filmowy
 

Jerzy Duszyński

1917-05-15 - 1978-07-23
aktor filmowy
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Kazimierz Lipiński

1857-06-10 - 1911-09-11
przemysłowiec
 

Franciszek Karol Murdzieński

1850-07-18 - 1931-11-28
lekarz
 

Stanisław Rzepiński

1861-10-31 - 1944-12-12
filolog klasyczny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.