INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Wincenty Oczko  

 
 
1568 - 1626-02-23
| lekarz
 
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Oczko Wincenty (1568–1626), kanonik łowicki i gnieźnieński, lekarz arcbpa Stanisława Karnkowskiego, później kapituły gnieźnieńskiej. Był synem Baltazara, kołodzieja i ławnika Starej Warszawy, bratankiem Wojciecha (zob.). Z tym ostatnim – z racji swego zawodu lekarskiego – bywał niekiedy mylnie utożsamiany. Początkowe nauki pobierał w rodzinnym mieście, a następnie udał się do Krakowa, gdzie w półr. letn. 1578 podjął studia uniwersyteckie. Podobnie jak wielu innych studentów warszawskich mieszkał w Bursie Filozofów, do której metryki wpisany został 12 XII t. r. W r. 1580 uzyskał stopień bakałarza, a w r. 1583 magistra sztuk wyzwolonych. Przypuszczalnie wkrótce po promocji wyjechał do Włoch i przebywał tam czas jakiś słuchając w Padwie nauk lekarskich. Powróciwszy z doktoratem medycyny do kraju, przyjął święcenia kapłańskie, po czym w nie znanych bliżej okolicznościach – może za sprawą stryja Wojciecha – dostał się na dwór arcbpa gnieźnieńskiego Stanisława Karnkowskiego, który uczynił go swoim lekarzem przybocznym. Stanowisko to piastował O. aż do śmierci Karnkowskiego, towarzysząc mu w licznych podróżach po kraju, bądź przebywając w jego rezydencjach w Łowiczu, Gnieźnie i Warszawie. Kilkunastoletnia dbałość o zdrowie arcybiskupa (wg Piaseckiego miał także leczyć 90-letnią matkę Karnkowskiego) nie pozostała bez nagrody. W r. 1593 otrzymał kanonię łowicką, a następnie probostwo w Konarach, wsi arcybiskupów w pow. sochaczewskim, na którego potrzeby uzyskał w r. 1596 przywilej wolnego wyrębu drzew w tamtejszych lasach. Prebendę tę trzymał do r. 1619, zarządzając nią poprzez komendarzy. Do beneficjów tych dołączył wkrótce oddaną mu przez arcybiskupa w dożywocie dziesięcinę z leżącej w kluczu łowickim wsi Skowroda, co kapituła gnieźnieńska zatwierdziła w r. 1605. Ludwik Gąsiorowski, opierający się na „Dykcjonarzu” Hieronima Juszyńskiego, utrzymuje, że po zgonie Karnkowskiego ubiegał się O. w r. 1603 – protegowany przez kanclerza Jana Zamoyskiego – o posadę na dworze bpa lwowskiego Jana Dymitra Solikowskiego, który jednak usług jego nie przyjął. W r. 1605 kapituła gnieźnieńska, chcąc – w miejsce zmarłego kanonika Łukasza Moreckiego, dra filozofii i medycyny – pozyskać nowego lekarza, powierzyła O-ce (6 X) nadliczbową kanonię, tzw. doktorską. O kanonię metropolitalną starał się dla O-i już arcbp Karnkowski, zalecając kapitule w r. 1601, aby w razie wakansu przyjęła go do swego grona. Instytuowany kanonicznie 8 IV 1606, instalował się przy katedrze 20 IV. W r. 1608 otrzymał od kapituły wieś prestymonialną Polanowo (pow. gnieźnieński), którą ustąpił swemu przyjacielowi, kanonikowi Tomaszowi Josickiemu, wziąwszy Waliszewo (tamże), a w miejsce tej wsi w r. 1612 Żydówko (tamże).

Stosownie do zobowiązania złożonego przy instalacji rezydował stale przy katedrze; niósł pomoc lekarską duchowieństwu kapitulnemu, a także osobom świeckim, zyskując sławę biegłego lekarza. Mimo to utrzymywał nadal żywe i bliskie kontakty z rodziną, zwłaszcza z bratem Szymonem i stryjem Wojciechem, któremu po śmierci wystawił nagrobek w kościele Bernardynów w Lublinie. Wraz z bratem był też patronem i kolatorem ołtarza Oczkowskiego w kościele Najśw. Maryi Panny na Nowym Mieście w Warszawie.

Zebrawszy pokaźny majątek, nie szczędził grosza na rozmaite cele kościelne i świeckie. Wspólnie z Josickim odrestaurował kaplicę Św. Jana Nepomucena (zwaną «Doktorów») w katedrze gnieźnieńskiej, urządzając pod nią grób dla wszystkich kanoników doktorów i czyniąc na jej utrzymanie odpowiedni zapis pieniężny (1612). Ofiarował katedrze kielich, przechowywany do dnia dzisiejszego w skarbcu katedralnym. Zaznaczył się też jako kolator kościoła parafialnego w Cegłowie (pow. garwoliński), przekazując mu w r. 1617 srebrną monstrancję i kilka kielichów. Na koniec upamiętnił się trwale w dziejach Uniw. Krak., legując na rzecz Bursy Filozofów sumę 1 000 zł. Znaczny księgozbiór O-i, zawierający dzieła medyczne, uległ po jego śmierci rozproszeniu. Pojedyncze egzemplarze książek należących do O-i spotkać można w niektórych bibliotekach polskich, m. in. w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, a także w księgozbiorze kapituły gnieźnieńskiej. Zmarł w Gnieźnie 23 II 1626, pochowany został w katedrze w kaplicy Św. Jana Nepomucena, gdzie znajduje się marmurowy nagrobek z klęczącą pod krucyfiksem postacią O-i.

 

Reprod. nagrobka O-i w: Katalog Zabytków Sztuki w Pol., V z. 3; – W. Enc. Ilustr., S. II, t. III; Giedroyć, Źródła do dziej. medycyny, s. 562–3; Juszyński H., Dykcjonarz poetów polskich, Kr. 1820 II 199, 201; Korytkowski, Prałaci gnieźń., III 114–16; Kośmiński, Słownik lekarzów s. 362–3; Katalog starych druków Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Polonica wieku XVI, Wr. 1965 nr 1554; Wieteska J., Katalog prałatów I kanoników prymasowskiej kapituły łowickiej od 1433 do 1970 r., W. 1971 s. 50–1; – Barycz, Historia UJ, s. 352; Nowacki, Dzieje archidiecezji pozn., II 535; Skradziona monstrancja, „Przegl. Katol.” 1906 nr 30 s. 463; Sołtan A., Warszawianie na Uniwersytecie Krakowskim w latach 1400–1642, w: Warszawa XVI–XVII wieku, z. 1, Studia Warsz., W. 1974 XX 53; – Gąsiorowski L., Zbiór wiadomości do historii sztuki lekarskiej w Polsce, P. 1839 I 270–3; Oczko Wojciech, Przymiot, Cieplice, Wyd. E. Klink, W. 1881 s. XV–XVI, XVIII, (wyd. jubileuszowe); Piasecki P., Chronica gestorum in Europa, Kr. 1645 s. 250 (podaje mylnie imię Jan, wskutek czego starsza literatura przyjmowała istnienie dwóch lekarzy Oczków – Wincentego i Jana); – Knapiński W., Notaty do historii kościołów warszawskich, W. 1949 s. 142 (mszp. powielany w Arch. m. Warszawy).

Andrzej Sołtan

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Wojciech Oczko

1537 - 1599-12-26 doktor medycyny
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Anna Jagiellonka

1523-10-18 - 1596-09-09
królowa Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.