Rapacki Władysław, krypt. Wł. Rp., (Wł. Rp.), kryptogram ♂ (ur. 1829?), dziennikarz, publicysta, redaktor. Dokładna data urodzenia, bliższe dane o pochodzeniu i młodości nie są znane. Ur. we Lwowie w r. 1829 lub wcześniej. Był, być może, synem (lub krewnym) Feliksa, urzędnika star. lwowskiego w l. 1830–51.
Niemal całe życie spędził R. w mieście rodzinnym. Tutaj kształcił się i prawdopodobnie studiował na uniwersytecie. W r. 1848 znalazł się w szeregach Legionu Akademickiego. Próbował przedostać się na Węgry, by wziąć udział w powstaniu. Schwytany przez Austriaków stanął przed sądem wojennym i został skierowany na miejsce poboru wojskowego, zdołał jednak uciec i ukryć się. Niektórzy (np. Ferdynand Władysław Czaplicki) utrzymują, że R. więziony był także w r. 1851 w związku ze sprawą Juliana Goslara, z którym być może osobiście się zetknął. Wg innych źródeł został schwytany we wrześniu 1852 i ponownie skazany przez austriacki sąd wojskowy. Po wyjściu z więzienia przez co najmniej kilkanaście lat znajdował się pod ścisłym nadzorem policji. Podejrzany był o współpracę z prasą emigracyjną. W latach pięćdziesiątych zaczął odgrywać niepoślednią rolę w dziennikarstwie lwowskim. W początkach kwietnia 1858 wypłynął jako członek redakcji wydawanego przez Hipolita Stupnickiego „Przeglądu Politycznego Powszechnego”, który po zmianie tytułu na „Przegląd Powszechny” redagował ze swoim przyjacielem Edwardem Błotnickim do 28 IX 1861, kiedy to dziennik został ze względów politycznych zawieszony przez władze austriackie. Oprócz materiałów pomieszczonych w czasopismach R. wydał osobno Uwagi nad broszurą: Ein Wort für Österreich (Lw. 1860) i dokonany przez siebie przekład pracy „Nowa karta Europy na rok 1861 napisana w Regensburgu przez jednego z książąt mediatyzowanych w odpowiedzi na broszurę Edmunda About pt. ,,La nouvelle carte d’Europe” (Paris 1860). W r. 1861 podobno należał do grona współpracowników wydawanej przez F. Twardowskiego „Pracy”.
Latem 1861 R. ubiegał się o przyjęcie do Galicyjskiego Tow. Gospodarskiego we Lwowie, napotykając na przeszkody ze strony Adama Sapiehy; członkiem Towarzystwa był w l. 1862–5. W końcu września t. r. wszedł do redakcji powołanego przez Floriana Ziemiałkowskiego „Dziennika Polskiego”. Na jego łamach wypowiadał się przeciw «apologii skrytobójstwa» i wywołaniu powstania, zdradzając się jako zwolennik polityki Aleksandra Wielopolskiego. Z powodu działań w tym duchu podobno musiał rozstać się z „Dziennikiem Polskim”. Potem (kwiecień-czerwiec 1863), redagował „Tygodnik Lwowski”, dodatek do „Gońca” pt. „Tygodnik” (2 IV – 9 IX 1863), pracował w redakcji „Gońca”. Jemu też wydawca i redaktor odpowiedzialny „Gońca” Henryk Nowakowski przekazał z dn. 13 IX 1863 redakcję odpowiedzialną tego pisma (w oświadczeniu z 14 IX, zamieszczonym w „Gońcu” z 15 IX), pozostając jednakże nadal właścicielem i jednym z głównych współpracowników pisma, które pod zmienionym tytułem „Dziennik Narodowy” wychodziło do połowy stycznia 1864. W r. 1863 R. wydał ponadto broszurkę Milczenie czy jawność (Lw.). W początkach 1864 r. pertraktował w Krakowie z komisarzem Rządu Narodowego w sprawie przekształcenia „Dziennika Narodowego” w organ powstańczy. Niepomyślny wynik tych zabiegów i żywione od pewnego czasu sympatie dla panslawizmu pchnęły R-ego do współpracy z M. Pawliszczewem. W „Dzienniku Warszawskim” zaczęły się pojawiać oburzające jego korespondencje podpisywane kryptogramem ♂. Autora ujawniono a 12 I 1865 „Gazeta Narodowa” publicznie napiętnowała R-ego jako zdrajcę narodu polskiego i szpiega rosyjskiego. Prasa galicyjska i emigracyjna nadały sprawie rozgłos, R. usiłował się bronić przed narastającą izolacją listem otwartym Krótkie objaśnienie żywota publicznego naczelnego „Gazety Narodowej” redaktora (Lw. 1865), a następnie wytoczonym Janowi Dobrzańskiemu procesem. Obrona się nie powiodła i 3 V t. r. R. opuścił salę sądową całkowicie skompromitowany. W innym procesie prasowym t. r. został skazany na cztery miesiące więzienia, od którego uwolniła go ogłoszona w początkach sierpnia 1865 amnestia. W połowie 1868 r. pod kryptonimami zaczął R. umieszczać swoje utwory w dwutygodniku politycznym „Słowianin” Kazimierza Józefa Turowskiego. Tutaj wydrukował m. in. Fragmenta z etnografii Galicji, Ludność północno-zachodniego kraju imperium rosyjskiego, czyli byłego W. Ks. Litewskiego. Z czasem zajął miejsce po Turowskim i redagował pismo do r. 1871. W r. 1874 wydał we Lwowie własnym nakładem Ludność Galicji, dzieło najobszerniejsze i dobrze przyjęte przez krytykę. W l. 1875–6 wydawał i redagował „Kurier Lwowski”. Potem ucichło o nim do tego stopnia, że nie udało się zdobyć informacji o czasie i miejscu śmierci, jak i o stosunkach rodzinnych.
Estreicher w. XIX; Nowy Korbut, VII 271; Bibliogr. historii Pol., (1795–1918) II cz. 1; Bibliogr. historii Pol. XIX w.; Finkel, Bibliogr.; Gąsiorowski J., Bibliografia druków dotyczących powstania styczniowego 1863–1865, W. 1923; Kozłowski, Bibliogr. powstania; PSB (Nowakowski Henryk); – Chołodecki, Księga pamiątkowa, s. 340; tenże, Szermierze pióra w procesach politycznych 1863/4, „Gaz. Lwow.” 1920 nr 17; Demel J., Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w l. 1853–1866, Wr. 1958; Frybes S., W krainie groteski, Wr. 1979; Gubrynowicz B., Historia „Gazety Lwowskiej” 1848–1862, w: Stulecie „Gazety Lwowskiej” 1811–1911, Lw. 1911 I cz. 1 s. 127–8; Kieniewicz S., Adam Sapieha (1828–1903), Lw. 1939; Olszański K., Prasa galicyjska wobec powstania styczniowego, Wr. 1975; Prasa polska w l. 1861–1864, W. 1976; Rosnowska J., Dzierzkowski, Kr. 1971; Tyrowicz M., Julian Maciej Goslar, W. 1953 s. 195; tenże, Prawda i mit w biografii Juliana Macieja Goslara (1820–1852), W. 1972; – Bogdański H., Pamiętnik 1832–1848, Kr. 1971; Czaplicki F. W., Rzeź w Horożanie i Pamiętnik więźnia stanu, Kr. 1872 s. 294–5; Langie A., Pamiętniki niedoli z lat 1849–1856, Kr. 1896 s. 142; Ostateczna rozprawa p. Władysława Rapackiego przeciw p. Janowi Dobrzańskiemu, „Dzien. Warsz.” 1865 nr 105 s. 1033–4; toż, „Gaz. Narod.” 1865 nr 102–3; Schnür-Pepłowski S., Z tajnego archiwum. Karta z dziejów Galicji, Lw. 1896 s. 64; Sprawa o obrazę honoru pana Władysława Rapackiego, „Gaz. Narod.” 1865 nr 60–1, 102–3; Ziemiałkowski F., Pamiętniki więźnia stanu, Kr. 1904 cz. 3 s. 26–8; – „Bibl. Warsz.” 1875 t. 2 s. 146–52; „Czas” 1865 nr 62, 103; „Dzien. Liter.” 1865 nr 19 s. 151; „Dzien. Warsz.” 1865 nr 60 s. 624, nr 103 s. 1009; „Gaz. Narod.” 1864 nr 121, 123, 1865 nr 9, 61, 63, 72; „Goniec” 1863 nr 66, 67, 81, 164–7, 203; „Ojczyzna” 1865 nr 7, 17, 39, 54, 64, 77; „Słowianin” 1868 nr 1 s. 1–19, nr 4 s. 65–9; „Tydzień Liter., Artyst., Nauk. i Społ.” 1874 nr 4 s. 66; „Warsz. Roczn. Liter.” 1874 s. 76.
Jan Bujak