INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Adam Olizar h. Chorągwie Kmitów  

 
 
ok. 1572 - 1624
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Olizar (Olizar Wołczkiewicz) Adam h. Chorągwie Kmitów (ok. 1572–1624), rotmistrz, poseł sejmowy. Pochodził z rodziny ruskiej osiadłej w woj. kijowskim; był jedynym synem Iwana i Ewy, córki Wasyla Raja z Biłhorodki, namiestnika kijowskiego. Iwan (ok. 1520–1577), uczestnik walk z Moskwą i Tatarami, poseł na sejm lubelski 1569 r., był pod koniec życia sprawcą woj. kijowskiego. Zebrał on olbrzymią fortunę: złożyły się na nią m. in. dobra odziedziczone po matce, Bohdanie z Niemirowiczów, siostrzenicy i jedynej spadkobierczyni Eustachego Daszkiewicza (zob.), oraz zakupione rozległe włości Korosteszów (1565) i Sidorowicze (1576). Zginął w potyczce prawdopodobnie z Tatarami. O., po śmierci ojca, przez kilkanaście lat pozostawał pod opieką Ostafiego Różyńskiego, Dymitra Jelca i Semena Kościuszkowicza, matka jego bowiem wyszła po raz drugi za mąż za Hrehorego Butowicza i zgodnie z testamentem Iwana została odsunięta od wychowania syna. Po dojściu do pełnoletności O. (wg znanych nam źródeł po raz pierwszy samodzielnie jako strona w procesie wystąpił w r. 1595) rozpoczął zbieranie dóbr, które oderwane zostały od jego ojcowizny, i to przede wszystkim przez rodziny opiekunów. Dochodził ich zwrotu na drodze sądowej, m. in. wytoczył procesy: Różyńskim o Zarubieniec i Krasnosiołkę i Jelcom o Rakonszczyny, oraz siłą. W l. 1599–1600 trzykrotnie został pozwany o najechanie spornych włości. Ten sposób przywracania majętności, do których miał prawo bądź tylko je rościł, stosował O. szczególnie często w l. n. Wg niekompletnego „Summaryusza aktów Trybunału Lubelskiego” („Źródła Dziej.”, XXI) w l. 1602–24 wytoczono mu 35 procesów o najazdy, grabież mienia i wyzucie z gruntu, podczas gdy on o podobne gwałty pozywał tylko 3 razy. Mimo to O., który odznaczył się w wojnach na kresach wschodnich (brał udział w tłumieniu powstania Semena Nalewajki), cieszył się popularnością wśród szlachty kijowskiej. Reprezentował ją bowiem na sejmie 1609 r., a zapewne wcześniej i na sejmie 1607 r., na którym wyznaczony został na komisarza do rozgraniczenia woj. kijowskiego z W. Ks. Lit. Dn. 7 VI 1610, wraz z chorągwią, którą (nie wiemy jednak od kiedy) dowodził w wojsku Samozwańca, wstąpił na służbę królewską i 8 VI pod dowództwem Stanisława Żółkiewskiego wyruszył przeciw wojskom Dymitra Szujskiego. Po zaprzysiężeniu przez bojarów wierności królewiczowi Władysławowi (27 VIII) jeździł do wojsk Jana Piotra Sapiehy z wezwaniem do opuszczenia drugiego Dymitra Samozwańca. We wrześniu 1610 brał udział w polsko-rosyjskiej komisji rozpatrującej skargi ludności Moskwy na żołnierzy polskich.

Na początku 1611 r. wystąpił O. z wojska i odtąd aż do śmierci zajmował się przede wszystkim zagospodarowywaniem swych majętności. Osiągnął na tym polu znaczne sukcesy, prawdopodobnie dlatego, że stwarzał poddanym dobre warunki, co ściągało do jego dóbr w woj. kijowskim zbiegłych chłopów nawet z woj. wołyńskiego i ruskiego (we wspomnianym „Summaryuszu…” natrafiliśmy na 25 wypadków pozwania O-ego o wydanie zbiegów, gdy on jako powód występował tylko dwukrotnie). Pozostawił O. swym potomkom 7 miasteczek: odziedziczone Korosteszów i Toporyszcze, rodowy Wołczków, który przed r. 1618 był wsią, i nowo założone: Wojciechów, Turczynówkę, Zachworostówkę, Żubrynkę oraz 33 wsie, z których tylko 7 odziedziczył po ojcu. Ok. r. 1600 ożenił się z polską szlachcianką Anną Tchórzewską (z Podlasia) i pod jej zapewne wpływem przeszedł z prawosławia na katolicyzm. W r. 1602 ufundował wraz z żoną kościół w Korosteszowie. Zmarł na początku 1624 r.

Był O. żonaty dwukrotnie. Drugą jego żoną (ślub ok. 1616, po śmierci Anny z Tchórzewskich) była Jadwiga z Łaszczów Tuczapskich. Z pierwszego małżeństwa miał synów: Ludwika i Wojciecha (zm. bezpotomnie po r. 1636), oraz córki: Eufrozynę, zamężną 1.v. (przed r. 1624) za Wacławem Łaszczem, łowczym bełskim, 2.v. (przed r. 1639) za Marcinem Chodorowskim, i 3.v. (przed 29 I 1646) za Aleksandrem Zamoyskim, strażnikiem kor., i Mariannę, wydaną za mąż za Aleksandra Mikulińskiego.

Syn Ludwik (zm. 1645), poseł kijowski na sejm 1625 r. i na konwokację 1632, rotmistrz królewski, uczestniczył w walkach pod Smoleńskiem (1638) i walczył na czele własnego oddziału (150 konnych) pod Starcem z Kozakami. Zasłynął on z awanturnictwa i rozbojów, w których sekundowała mu także jego druga żona, Franciszka, córka Kaspra Dembińskiego, podkomorzego mielnickiego. Zadłużył i doprowadził do ruiny odziedziczone po rodzicach dobra.

 

Słown. Geogr., (Korosteszów); Kossakowski S. K., Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich, W. 1860 II; Niesiecki; Uruski; Żychliński, XXI; – Novickij I., Kniazja Ružinskie, w: Kievskaja Starina, Kiev 1882 II 78; Pochilevič L., Ujezdy kievskij i radomyslskij, Kiev 1887 s. 173–5; Przezdziecki A., Wołyń, Podole, Ukraina. Obrazy miejsc i czasów, Wil. 1841 II 118; Rulikowski E., Opis powiatu kijowskiego, Kijów–W. 1913 s. 182–3; – Arch. Jugo-Zap. Rossii, Cz. 2 t. 1 s. 122, Cz. 3 t. 1 s. 158, 159, 161, 227, Cz. 6 t. 1 s. 350, 538; Maskiewicz S., Pamiętnik, w: Maskiewicz S., Maskiewicz B. K., Pamiętniki, Oprac. A. Sajkowski, Wr. 1961; Materialy k istorii moskovskogo gosudarstva v XVI i XVII stol., Wyd. T. Wierzbowski, W. 1900 II; Polska a Moskwa w pierwszej połowie XVII w. Zbiór materiałów do historii stosunków polsko-rosyjskich za Zygmunta III, Wyd. A. Hirschberg. Lw. 1901; Vol. leg., II 447; Źródła Dziej., XX, XXI, XXII; – Kronika Rodziny Olizarów Wołczkiewiczów, Oprac. A. Olizar, Mexico 1959, (mszp. w Materiałach Red. PSB).

Jan Dziegielewski

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.