INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Adam Wincenty Sołtysik  

 
 
1895-08-06 - 1971-03-03
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sołtysik Adam Wincenty (1895–1971), chirurg ortopeda, pułkownik WP. Ur. 6 VII w Lubatówce (pow. krośnieński), był synem Antoniego i Anny z Dąbrowskich, młodszym bratem Kazimierza (zob.), bratankiem Tomasza Sołtysika (zob.).

Od r. 1905 uczęszczał S. do IV Gimnazjum we Lwowie, gdzie w r. 1913 zdał maturę. T.r. rozpoczął studia medyczne na Uniw. Lwow.; uprawiał w tym czasie rozmaite dyscypliny sportowe w Lwowskim Klubie Sportowym (LKS) «Pogoń». Po wybuchu pierwszej wojny światowej, w sierpniu 1914, zgłosił się S. do Legionu Wschodniego, zaś po jego rozwiązaniu w poł. września t.r. w Mszanie Dolnej został wcielony do armii austro-węgierskiej. Służył w 32. p. obrony krajowej, m.in. jako dowódca patrolu sanitarnego, następnie jako zastępca lekarza batalionowego; 17 VI 1915 został ranny pod Sokalem. W r. akad. 1917/18 podjął na nowo studia, ale w r. 1918 powrócił do armii; awansował na podporucznika i odniósł rany 17 VII 1918 nad Piawą. W dn. 2–22 XI t.r. walczył w obronie Lwowa na II odcinku i znów został ranny. Po wyleczeniu, zweryfikowany w WP w stopniu kapitana (starszeństwo z 21 VI 1919), otrzymał przydział do Szpitala Etapowego w Tarnopolu, po czym odkomenderowano go na Uniw. Jana Kazimierza we Lwowie dla dokończenia studiów medycznych; w r. 1924 uzyskał dyplom doktora wszech nauk lekarskich.

Od kwietnia do sierpnia 1924 S. był lekarzem Wyższej Szkoły Pilotażu w Grudziądzu, a do kwietnia 1925 młodszym ordynatorem Oddziału Chirurgicznego VI Szpitala Okręgowego we Lwowie. Następnie praktykował jako lekarz 4. Baonu Korpusu Ochrony Pogranicza. W grudniu t.r. powrócił na poprzednie stanowisko do Lwowa, wkrótce awansował na majora lekarza (ze starszeństwem z 1 I 1931), a od r. 1933 do września 1939 pełnił tam obowiązki starszego ordynatora Oddziału Chirurgicznego. Dn. 1 I 1938 awansował na podpułkownika. Oprócz służby wojskowej od r. 1924 praktykował S. prywatnie jako chirurg, był też lekarzem LKS «Pogoń» (nadal uprawiał sporty, m.in. narciarstwo i tenis), a od r. 1930 – lekarzem lwowskiego oddziału Banku Polskiego. Specjalizował się w zakresie chirurgii kostnej oraz chirurgii jamy brzusznej. Ogłosił wiele artykułów na te tematy, m.in. Nawykowe zwichnięcia w stawie barkowym operowane sposobem Wahla („Chirurgia Narządów Ruchu” T. 6: 1933 z. 4, odb. W. 1933), Przypadek plastyki stawu kolanowego (tamże, odb. W. 1933).

Po wybuchu drugiej wojny światowej był S. od 1 do 6 IX 1939 kierownikiem Grupy Chirurgów Szpitala Ewakuacyjnego we Lwowie. Podczas obrony Lwowa we wrześniu t.r. powrócił na swoje przedwojenne stanowisko. Po zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie zwolniono go ze szpitala. Dn. 9 IV 1940 został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu na Brygidkach. W listopadzie 1940 wywieziono go do Chersonia, gdzie przebywał do kwietnia 1941. Skazany został wówczas na osiem lat łagru jako «socjalno-opasnyj element» i zesłany do łagru «Sangorodok 2» nad Pieczarą, gdzie pozwolono mu pracować w zawodzie. Wykonywał operacje, często narzędziami własnego pomysłu, zyskując sobie duże uznanie. Po odkryciu przez Niemców grobów oficerów polskich w Katyniu „Gazeta Lwowska” wymieniła S-a wśród tych, którzy zostali tam rozstrzelani. Dn. 29 VIII 1941 został S. zwolniony na podstawie umowy polsko-sowieckiej z 30 VII t.r. Zgłosił się do Armii Polskiej i we wrześniu 1941 mianowano go dowódcą 6. Baonu Sanitarnego 6 DP, na którym to stanowisku pozostawał do chwili ewakuacji z ZSRR. Wygłaszał też dla żołnierzy pogadanki polityczne, które z uwagi na swe antysowieckie treści stały się powodem interwencji gen. J. Żukowa z NKWD u gen. Władysława Andersa. Od 1 IX do 30 X 1942 był p.o. komendantem Szpitala Obozu Ewakuacyjnego nr 1 w Pahlevi (Iran). W październiku t.r. został starszym ordynatorem Oddziału Chirurgicznego w III Szpitalu Wojennym, zaś w październiku 1943 przeniesiono go na analogiczne stanowisko do I Szpitala Wojennego, z którym wyjechał na front włoski; w czasie bitwy pod Monte Cassino kierował oddziałem chirurgicznym szpitala w Casamassima. Opublikował w tym czasie Kilka uwag w sprawie zakładania ustalających opatrunków łącznie z leczeniem ran (Jerozolima 1946). Po zmianie nazwy szpitala na V Szpital Wojenny w maju 1945 został odkomenderowany do Wielkiej Brytanii, gdzie odbył staż w londyńskim szpitalu. Po powrocie do V Szpitala Wojennego objął stanowisko starszego ordynatora II Oddziału Chirurgicznego. Dn. 1 I 1946 uzyskał awans na pułkownika lekarza. W lutym 1947 wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Zwolniony z niego w lutym 1949, zamieszkał w Londynie.

W r. 1950 wyjechał S. do Brytyjskich Indii Zachodnich, najpierw na wyspę St. Lucia, następnie na Dominikę i ostatecznie na Grenadę. Tam w St. George był prymariuszem w Colony Hospital, obsługującym ludność okolicznych wysp, a następnie w sanatorium prywatnym «Salus». Przez prawie dwadzieścia lat, pracując w swoim zawodzie, zdobył sobie i tutaj sympatię i uznanie mieszkańców, szczególnie swą działalnością po dewastacji wysp przez huragan «Janet» we wrześniu 1955. Był jednym z nielicznych przybyszy mogących swobodnie poruszać się po wyspie podczas rozruchów niepodległościowych. Zmarł po przewlekłej chorobie 3 III 1971 i pochowany został na cmentarzu w St. George. S. był odznaczony m.in.: Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (dwukrotnie), Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1944), Złotym Krzyżem Zasługi (przed wojną), Krzyżem Obrony Lwowa, Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino, Kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego (MBE) za pracę na Małych Antylach (1960).

S. był żonaty z Zofią z Gordziewiczów (rozwiedzioną z Mieczysławem Lerskim), nauczycielką, odznaczoną Krzyżem Niepodległości za udział w obronie Lwowa, która podczas okupacji sowieckiej w czasie drugiej wojny światowej została wywieziona do Semipałatyńska. W r. 1941 została tam mężem zaufania ambasady RP w Kujbyszewie. W l. 1941–3 służyła w stopniu porucznika w Pomocniczej Służbie Kobiet (kierownik Biura Inspektorki Głównej w grudniu 1942), następnie w Pomocniczej Wojskowej Służbie Kobiet. Odkomenderowana 28 I 1945 do Wojskowego Korpusu Sióstr Służby Zdrowia, pracowała w V Szpitalu Wojennym w Casamassima. Po wojnie kierowała szkołą Stow. Polskich Kombatantów w Leeds. S. miał syna Jana Kantego Mariana (ur. 1925) podporucznika WP, żołnierza 5. Kresowej DP, odznaczonego Orderem Virtuti Militari 5 kl. za bitwę o Monte Cassino. Wychowywał ponadto pasierba Jerzego Lerskiego, pseud. Jur (1917–1992), w czasie drugiej wojny światowej emisariusza gen. Władysława Sikorskiego do Polski, po wojnie sekretarza premiera Tomasza Arciszewskiego, dziennikarza, historyka, wykładowcę m.in. uniw. kalifornijskiego w San Francisco, wiceprezesa Kongresu Polonii w USA.

 

Konopka, Pol. bibliogr. lek. 1939–45; Polonica Zagraniczne. Bibliografia za okres od września 1939 do 1955 roku, W. 1991 III; Zabielska J., Bibliography of Books in Polish or Relating to Poland, Vol. 1: 1939–1945, London 1954; Almanach lekarski na r. 1932, Lw. [1932] s. 283, 357; Roczn. oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; Tucholski J., Mord w Katyniu. Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Lista ofiar, W. 1991 s. 491 (wzmiankowany jako więzień Starobielska); – Czaykowski B., Sulik B., Polacy w Wielkiej Brytanii, Paryż 1961 (dot. żony S-a); Dwadzieścia pięć lat Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, Londyn 1971 (dot. żony S-a); Księga pamiątkowa 50-lecia gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie, Red. W. Kucharski, Lw. 1928 s. 107; Księga pamiątkowa poświęcona 35-leciu działalności lwowskiego klubu sportowego «Pogoń» 1904–1939, Lw. 1939 s. 392, poz. 11 (fot. S-a w drużynie sportowej z r. 1908); Obrona Lwowa 1–22 listopada 1918, Lw. 1936–9 II–III; Romanowicz J., Lwowski chirurg na Wyspach Nawietrznych, „Tydzień Pol.” 1960 nr 26 (fot.); Siedlecki J., Losy Polaków w ZSRR w latach 1939–1986, Londyn 1988; Słowikowska I., Szpital polowy, „Tydzień Pol.” 2001 nr z 10 III; – Anders W., Bez ostatniego rozdziału. Wspomnienia z lat 1939–1946, Bydgoszcz 1989; Laskowicki S., Szpada, bagnet, lancet. Moje wspomnienia, Wr. 1970; Lerski J., Emisariusz Jur, Londyn 1984; Lwowski Klub Sportowy „Pogoń” w roku 1936, Lw. 1937 s. 8; Mrowiec A., Przez Monte Cassino do Polski. 1944–1946, Kat. 1956 (bez imienia); Pomocnicza Wojskowa Służba Kobiet 2. Korpusu 1941–1945, Oprac. A. Bobiński, W. 1999 (dot. żony S-a, fot.); Riedl T., We Lwowie: relacje, Wr. 1996; Sprawozdanie Dyrekcji c.k. IV Gimnazjum we Lwowie za r. szk. 1906, Lw. 1906 s. 48; toż za r. szk. 1907, Lw. 1907 s. 65; toż za r. szk. 1908, Lw. 1908 s. 137; toż za r. szk. 1909, Lw. 1909 s. 80; toż za r. szk. 1911, Lw. 1911 s. 99; toż za r. szk. 1913, Lw. 1913 s. 84, 97; Virtuti Militari 1919–1997. Wybór źródeł, Oprac. B. Polak, Koszalin 1999 (dot. syna Jana); – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1971: „Biul. Koła Lwowian” nr 19–20, „Dzien. Pol.” nr 58, „West Indian” (Grenada) nr z 3 III; – Inst. Hoovera w Stanford: Relacje S-a z niewoli w ZSRR; Inst. Pol. i Muz. im. Gen. Sikorskiego w Londynie: sygn. A.XII. 27/67 (akta personalne S-a); – Mater. Red. PSB: Nota ankietowa S-a z Arch. Tow. Chirurgów Pol., złożona przez pasierba, Jerzego J. Lerskiego.

Andrzej Suchcitz

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Tomasz Sołtysik

1847-12-12 - 1916-08-11 pedagog
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Roman Zdzisław Wilhelmi

1936-06-06 - 1991-11-03
aktor filmowy
 

Leon Józef Barański

1895-03-18 - 1982-10-31
bankowiec
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Nowicki

1870-04-06 - 1948-08-27
drukarz
 

Ludwik Strojek

1887-09-29 - 1956-11-29
dyrektor archiwum
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.