INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Aleksander Guttry     
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Guttry Aleksander (1813–1891), spiskowiec i powstaniec. Pochodził z wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej przybyłej ze Szkocji w XVII w. Był synem Leona i Honoraty Skoroszewskiej. Ur. w majątku rodzinnym Paryż w pow. wągrowieckim, uczęszczał do szkół w Poznaniu i podobno na Uniw. Krak. W r. 1830 poszedł do powstania, bił się pod Dwernickim w 3. p. ułanów i wraz z nim przeszedł do Galicji. Wrócił do domu po umorzeniu pruskiego śledztwa i zajął się gospodarstwem. Brał udział w lokalnych organizacjach ziemiańskich, m. in. jako sekretarz oddziału Tow. Rolniczego w Wągrowcu; został też radcą Tow. Kred. Ziemskiego. Ok. r. 1840 wszedł do spisku demokratycznego, którym kierował komitet Libelta. W l. 1843–4 jeździł dwukrotnie w Lubelskie, aby nakłonić H. Kamieńskiego do związania się z Centralizacją Wersalską. Pośredniczył też między komitetem Libelta i Związkiem Plebejuszy. Po nominalnym połączeniu obu organizacji w jesieni 1845 r. wszedł do nowego komitetu poznańskiego i został wyznaczony na wielkorządcę Wielkopolski w przyszłym powstaniu. Aresztowany w lutym 1846 r. w Poznaniu, więziony był półtora roku w Głogowie, Sonnenburgu i Moabicie. W śledztwie wypierał się wszystkiego i zachęcał współwięźniów do cofnięcia złożonych zeznań. Po przesłuchaniu w procesie berlińskim 8 IX 1847 r. został w październiku zwolniony do domu, a w grudniu uniewinniony.

Wziął zaraz udział w przygotowaniu nowego powstania. Po wybuchu wszedł 23 III 1848 r. w skład Wydziału Wojennego w Poznaniu. Na rozkaz tegoż Wydziału powstrzymał W. Kosińskiego od przedwczesnego wymarszu do Królestwa. Objął stanowisko adiutanta przy Mierosławskim, pragnąc łagodzić tarcia między dowódcą a opinią ziemiańską; był czynny przy organizowaniu obozów; w przededniu wybuchu walki jeździł z rozkazami do Książa i Nowego Miasta. Wziął udział w bitwach pod Miłosławiem i Wrześnią i pozostał przy Mierosławskim niemal do końca.

Po upadku powstania miał udział w pracach Ligi Polskiej i w założeniu „Dziennika Polskiego” (1849). Stopniowo rozluźniał stosunki z Tow. Demokr. Pol., chociaż emisariusze z zachodu docierali doń stale, zwłaszcza w czasie wojny krymskiej. W r. 1854 G. należał do mocodawców G. Potworowskiego, gdy ten jeździł do Paryża z misją jednoczenia emigracji. W r. 1860 przyjeżdżał doń S. Elżanowski, w jesieni t. r. E. Jurgens; docierali doń też wysłannicy Koła Z. Sierakowskiego i Hercena.

W r. 1860 G. parokrotnie skazany był na grzywny za odmowę przyjęcia pisma urzędowego w j. niemieckim. W r. 1861 wszedł do pierwszego zarządu Centralnego Tow. Rolniczego. W styczniu t. r. i ponownie w styczniu 1862 r. obrany do Sejmu pruskiego, należał w Kole Polskim do lewicowej mniejszości obstającej za bardziej stanowczą opozycją wobec rządu. W lutym 1861 r. przemawiał w Izbie w dyskusji nad adresem. Po wypadkach warszawskich udał się do Francji zabiegając daremnie o zjednoczenie emigracyjnej lewicy. W czerwcu i grudniu 1862 r. dwukrotnie jeździł do Warszawy dla przeciwdziałania wybuchowi zbrojnemu; rozmawiał z Dyrekcją «białych» i z Komitetem Centralnym; występował jako «mąż zaufania» Wielkopolski, zwalczając zarówno konserwatywny Komitet A. Łączyńskiego, jak i organizację «czerwonych» zaboru pruskiego.

Po wybuchu styczniowym przechylił się wraz z «białymi» na stronę powstania. Mianowany przez Langiewicza komisarzem na Wielkopolskę, co potwierdził 8 IV 1863 r. Rząd Narodowy, G. współpracował z J. Działyńskim przy organizacji pomocy dla powstania, zajęty zwłaszcza sprowadzaniem broni. W chwili wykrycia komitetu Działyńskiego przez policję pruską G. znajdował się w Dreźnie; w maju zbiegł za granicę i stanął w Liège na czele Agencji Broni, trudniącej się zakupem i przesyłką uzbrojenia z fabryk belgijskich. Został też powołany do Komitetu Polskiego w Paryżu. Od września do grudnia 1863 r. pełnił funkcję szefa sztabu przy Mierosławskim jako organizatorze generalnym. Po zdymisjonowaniu tego ostatniego pozostał samodzielnym agentem broni w Liège.

Powstanie upadło; na zapytanie ostatniego kierownika Rządu Narodowego B. Brzezińskiego, G. doradził powierzyć J. Kurzynie ster spraw narodowych za granicą i z jego ramienia objął w lipcu 1864 r. urząd komisarza na Francję i Anglię. W lutym 1865 r. zawiązał wraz z gen. Bosakiem i in. Komitet Reprezentacyjny, powołując się na nominację fikcyjnego już wtedy Rządu Narodowego. Stąd ostry spór z Kurzyną, zakończony wyzwaniem G-ego na pojedynek, w którym Kurzyna zginął (kwiecień). G. wycofał się odtąd z polityki emigracyjnej; ogłaszał w „Ojczyźnie” (1864–5) życiorysy poległych w powstaniu Poznaniaków: Mycielskiego, Turny i Unruga. Skazany zaocznie na ścięcie w wielkim procesie polskim w Berlinie (23 XII 1864) osiadł w Brukseli, gdzie likwidował stopniowo sprawy Agencji Broni. W ciągu szeregu lat G. był przedmiotem ataków Mierosławskiego, który zarzucał mu m. in. sprzeniewierzenie 300 tys. franków z funduszów narodowych. Sąd honorowy powołany przez Zjednoczenie Emigracji Polskiej oddalił w r. 1869 te zarzuty, a G. podsumował dzieje stosunków swych z oskarżycielem w głośnej broszurze, pt. Pan Ludwik Mierosławski, jego dzieła i działania (1870). Z emigracyjnych lat pochodzi też Pamiętnik G-ego, opisujący niedokładnie i fragmentarycznie jego przeżycia z l. 1844–7 oraz 1853–63 (wyd. 2 tomy, P. 1891–4; częściowa reedycja Wil. 1913). Latem 1870 r. G. proponował poselstwu francuskiemu w Brukseli wywołanie powstania polskiego przeciw Prusakom. W marcu 1871 r. skorzystał z amnestii i wrócił do kraju. W r. 1877 został raz jeszcze wciągnięty do akcji politycznej związanej z wojną wschodnią: spotkał się w Paryżu z agentem angielskim Butler Johnstonem, wziął udział w lipcowym zjeździe spiskowców polskich w Wiedniu i dał się obrać do Rządu Narodowego. Bez skutku usiłował przejąć dla tej nowej władzy stare zapasy broni z r. 1863. Poniewczasie przekonawszy się o samowolnym postępowaniu swego kolegi z rządu, A. Sapiehy, G. zgodził się na rozwiązanie rządu, po czym w styczniu 1878 r. próbował utworzyć nową tajną władzę, która okazała się niezdolna do życia. Odezwy jej podpisywał jako Stefan Kmita. Spór z Sapiehą zakończono kompromisem na sądzie arbitrażowym w Wenecji w kwietniu 1878 r. G. wziął jeszcze udział w redagowaniu jednego z memoriałów polskich, przeznaczonych dla kongresu berlińskiego. W ostatnich latach życia podupadł na zdrowiu. Zmarł 4 I 1891 r. w Piotrkowicach w Poznańskiem. Po śmierci pierwszej żony, Julii Kalkstein, ożenił się w r. 1842 z Prowidencją Radzimińską, z którą miał dzieci, m. in. syna Leona.

 

Fot.: Limanowski B., Historia ruchu rewolucyjnego 1846 r., Kr. 1913 s. 102; Guttry A., W przededniu Wiosny Ludów, Wil. 1913; – Gąsiorowski J., Bibliografia druków dotyczących powstania styczniowego; Wojtkowski A., Bibliografia historii Wielkopolski, P. 1934; W. Enc. llustr. (S. Krzemiński); Uruski; Czarniecki I 602; Lewak A., Zbiory B. Rapp., W. 1929 I; Więckowska H., Zbiory batignolskie i Tow. Przyj. Polski w Londynie, W. 1933; – Gentzen F., Grosspolen im Januaraufstand, Berlin 1958; Handelsman M., Mickiewicz w l. 1853–5, W. 1933 s. 14 n.; Jakóbczyk W., Patron Jackowski, P. 1938; tenże, Studia nad dziejami Wielkopolski, P. 1951; Karwowski S., Historia W. Ks. Poznańskiego, P. 1918–31 I–III; Kieniewicz S., Adam Sapieha, Lw. 1939; tenże, Społeczeństwo polskie w powstaniu poznańskim, W. 1935; Knapowska W., Lud Polski – Gromada Rewolucyjna Londyn, „Kwart. Hist.” R. 62: 1955 nr 2; Komierowski R., Koła Polskie w Berlinie, P. 1913 s. 90; Łuczakówna H., Wiktor Heltman, P. 1935; Przyborowski W., Ostatnie chwile powstania styczniowego, P. 1888 III 60–99, IV 143 n.; Szafrański F., Gustaw Potworowski, P. 1939; – Akta i czynności sądowe tyczące się procesu Polaków oskarżonych w r. 1847 o zbrodnię stanu, Berlin 1848 II 60 n.; Daniłowski W., Notatki do pamiętników, Kr. 1908; Der Polenprocess 1864 (egz. w B. Czart.); Dokumenty urzędowe do dziejów organizacji jeneralnej, Paryż 1864; Gieysztor J., Pamiętniki, Wil. 1921; Kamieński H., Pamiętniki i wizerunki, Wr. 1951; Lewak A., Polska działalność dyplomatyczna w 1863–4, W. 1937; Listy Z. Miłkowskiego do Aleksandra i Leona Guttrych, „Ruch Liter.” R. 6: 1931; Łukaszewski J., Zabór pruski w czasie powstania styczniowego, Jassy 1870 s. 252, 261 n.; Mierosławski L., Powstanie poznańskie 1848 r., Paryż 1860 s. 178, 188, 236, 285, 304; Miłkowski Z., Od kolebki przez życie, Kr. 1937 III; tenże, Sylwety emigracyjne, Lw. 1904; Zeznania śledcze o powstaniu styczniowym, Wr. 1956; – Arch. Państw. w Kr.: Zeznania Fr. Wiesiołowskiego; Arch. Państw. w P.: Akta policyjne pruskie; B. Kór.: Protokoły Koła Polskiego i papiery J. Działyńskiego; B. PAN w Kr.: rkp. 2633–9 (papiery sądu weneckiego); B. Narod. w W.: rkp. 2883 (korespondencja G-ego); B. Jag.: rkp. 6505; B. Zielińskiego Płock: Papiery Rościszewskich.

Stefan Kieniewicz

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

powstanie wielkopolskie 1848, Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, działalność spiskowa, Komitet Polski w Paryżu, obrona języka polskiego, pomoc dla powstania styczniowego, Towarzystwo Rolnicze, krytyka planów powstania styczniowego, publikacje biograficzne, spory między emigrantami, tworzenie memoriałów, areszt pruski, walka o prawa języka polskiego, więzienie w Moabicie, bitwa pod Wrześnią 1848, bitwa pod Miłosławiem 1848, Centralne Towarzystwo Gospodarcze w Poznaniu, twórczość pamiętnikarska, kara śmierci (pruska), dzieci - 6 (w tym 1 syn), kara grzywny, pertraktacje z Francuzami, pertraktacje z Anglią, publikacje wspomnieniowe, zakup broni dla powstania, więzienie pruskie, sprawa języka polskiego w zaborze pruskim, dostawy broni dla powstańców, polemiki polityczne, działalność polityczna XIX w., pamiętniki opublikowane, komisarstwo Rządu Narodowego w Powstaniu Styczniowym, czasopismo "Dziennik Polski" (Poznań), służba w oddziałach L. Mierosławskiego, walki z Prusakami, Koło Polskie w Sejmie pruskim, wyjście do Galicji 1831, Liga Polska (w zaborze pruskim), amnestia pruska, sejm pruski (Landtag), krąg Ludwika Mierosławskiego, zjazd działaczy emigracji w Wiedniu 1877, szkoła w Poznaniu, teść - szambelan królewski, korpus gen. Dwernickiego, wyrok śmierci (niezrealizowany), Rząd Narodowy 1877, czasopismo "Ojczyzna" (emigracyjne), dzieci - 2 synów (osób zm. w XIX w.), poparcie dla powstania styczniowego, żona - Radzimińska, matka - Skoroszewska, zakładanie czasopism, zięć - Malczewski
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Bronisław Gembarzewski

1872-05-20 - 1941-12-11
malarz
 

Stanisław August Thugutt

1873-07-30 - 1941-06-15
polityk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Florian Łagowski

1843-05-04 - 1909-01-19
pedagog
 

Andrzej Kotula

1822-02-10 - 1891-10-10
notariusz
 

Janusz Franciszek Radziwiłł

1880-09-03 - 1967-10-04
polityk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.