Szpakowicz Aleksander (do r. 1946 Szulman Alter), pseud.: Argus, Marek, Szpakowicz (1904–1975), działacz komunistyczny, dziennikarz.
Ur. 30 X w Widzach (pow. nowoaleksandrowski) w gub. wileńskiej, był synem Hersza Szulmana, sklepikarza, i Sary Zilberman.
Uczył się S. w chederze w Dryświatach (pow. nowoaleksandrowski). Wobec zbliżania się wojsk niemieckich podczas pierwszej wojny światowej został w r. 1915 ewakuowany z rodziną do Czelabińska, gdzie kontynuował naukę w szkole powszechnej. W r. 1918 został tam członkiem Komunistycznego Związku Młodzieży (Komsomoł), a w r. 1920 sekretarzem Wydz. Propagandy i Agitacji Komitetu Gubernialnego Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików). W r. 1922 wrócił do Polski i osiadł w rodzinnych Widzach, gdzie podjął pracę urzędnika. Wstąpił w r. 1925 do nielegalnej Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi, sekcji Komunistycznej Partii Polski (KPP). Dn. 14 V 1927 został aresztowany i osadzony w Wilnie w więzieniu na Łukiszkach. Skazany 9 III 1929 przez wileński Sąd Okręgowy na osiem lat ciężkiego więzienia bez zaliczenia okresu aresztowania, po zatwierdzeniu wyroku 6 XI t.r. przez wileński Sąd Apelacyjny, odbywał karę w Białymstoku, od sierpnia 1930 w Grudziądzu, a od grudnia 1933 w Drohobyczu. Współredagował więzienne gazetki i uczestniczył w akcjach protestacyjnych. Zwolniony 4 I 1936 na mocy amnestii, zamieszkał w Warszawie, gdzie zatrudnił się jako robotnik, a następnie pracownik biurowy. Wszedł do Centralnej Redakcji KPP i współpracował z wydawanymi przez skrzydło lewicowe legalnej PPS warszawskimi czasopismami, dwutygodnikiem „Oblicze Dnia” (od marca do maja 1936) i „Dziennikiem Popularnym” (od października 1936 do marca 1937).
Po wybuchu drugiej wojny światowej, na apel płk. Romana Umiastowskiego, S. opuścił 6 IX 1939 Warszawę. Osiadł w Maciejowie (pow. kowelski) na Wołyniu i pod okupacją sowiecką podjął pracę w zarządzie tamtejszej gminy (następnie rejonu). W marcu 1940 przeniósł się do Kowla, gdzie pracował w redakcji pisma zawodowego kolejarzy. Po wybuchu 22 VI 1941 wojny niemiecko-sowieckiej został ewakuowany do Penzy; w okresie 7 VIII 1941 – 15 IV 1942 był dziennikarzem czasopisma „Bol’ševik transporta”. Wcielony w kwietniu 1942 do Armii Czerwonej, pracował w jej szeregach jako robotnik budowlany, ale po czterech miesiącach został zwolniony; wszedł wtedy do redakcji czasopisma „Stroitel’ Privolžija”. W marcu 1944 wstąpił do Związku Patriotów Polskich. Oddelegowany pod koniec t.r. do Moskwy, został tam 4 XII członkiem Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i pracował w Radiostacji im. Tadeusza Kościuszki. Następnie powierzono mu funkcję korespondenta Polskiej Agencji Prasowej «Polpress» (od października 1945 Polska Agencja Prasowa).
W kwietniu 1946 przybył S. do Polski i osiadł w Warszawie. Od 1 V t.r. współredagował centralny organ PPR, dziennik „Głos Ludu”; kierował w nim działem gospodarczym oraz publikował artykuły o tematyce ekonomicznej i politycznej. Po powstaniu w grudniu 1948 PZPR współredagował jej centralny organ, dziennik „Trybuna Ludu” jako kierownik działu ideologicznego. W lutym 1955 przeniósł się do redakcji organu KC PZPR, miesięcznika „Życie Partii”, ale po przebytym zawale serca przeszedł t.r. do redakcji klasyków marksizmu-leninizmu w wydawnictwie «Książka i Wiedza». We wrześniu 1958 został redaktorem naczelnym polskiego wydania miesięcznika partii komunistycznych „Problemy pokoju i socjalizmu”. Dn. 1 IV 1971 przeszedł na emeryturę. Zmarł 7 III 1975 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1952) i Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1954).
S. był dwukrotnie żonaty. Pierwsza, nieznana z nazwiska żona zmarła w r. 1938. W drugim małżeństwie z Haliną z Oderfeldów (1915–1992), anglistką i germanistką, działaczką komunistyczną, nauczycielką, po r. 1945 dziennikarką, w l. 1952–6 redaktorką naczelną warszawskiego organu Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych i Robotniczych, tygodnika „O trwały pokój. O demokrację ludową!”, miał syna Stanisława (ur. 1948), profesora informatyki w Ottawie w Kanadzie, oraz córkę Ewę, zamężną Rembiałkowską (ur. 1950), profesora nauk rolniczych SGGW.
Bergman A., Rzecz o Bronisławie Taraszkiewiczu, W. 1977; Ciborska E., Dziennikarze z władzą (nie zawsze) w parze, W. 1998; – „Z pola walki” 1972 nr 2 s. 58; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1975: „Trybuna Ludu” nr 58–60, „Życie Warszawy” nr 57–60; – AAN: sygn. CK XX/4608; – Red. „Słownika działaczy polskiego ruchu robotniczego” w W.: Mater. dot. S-a; – Informacje córki, Ewy Rembiałkowskiej z W. i syna, Stanisława z Ottawy.
Aleksander Kochański