INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Andrzej Młocki h. Prawdzic      wzmianka o Andrzeju Młockim w Konstytucjach Sejmu Walnego Warszawskiego 1607.

Andrzej Młocki h. Prawdzic  

 
 
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Młocki Andrzej h. Prawdzic (ok. 1570 – po 1636), rotmistrz królewski, starosta orszański. Ur. najprawdopodobniej ok. r. 1570 w niezamożnej rodzinie szlacheckiej, był synem Macieja. Ród jego wywodził się z Młocka w woj. płockim. Służbę wojskową rozpoczął w Inflantach zapewne pod koniec lat osiemdziesiątych XVI w. Dn. 27 IX 1605, tj. w dzień bitwy pod Kircholmem, był już porucznikiem 150-konnej roty husarskiej Aleksandra Chodkiewicza, woj. trockiego. Walczył na prawym skrzydle w pułku Jana Piotra Sapiehy, star. uświackiego. Po odniesionym sukcesie znalazł się M. już w pół roku później w szeregach konfederatów, którzy opuścili teatr działań zbrojnych i w czerwcu 1606 zażądali wypłaty zaległego żołdu, co gdy nie nastąpiło, przeszli z Grodna do dóbr starostwa brzesko-lit., gdzie dochodzili swoich roszczeń z całą bezwzględnością. Usiłował ich wówczas przeciągnąć na stronę rokoszan Janusz Radziwiłł, ale bezskutecznie. W lipcu 1608 znalazł się M. w szeregach tzw. «dymitrowców», zbrojnie popierających pretensje do tronu carskiego drugiego Dymitra Samozwańca, prowadząc dwie roty jezdne: husarską i kozacką, w sumie ponad 300 ludzi. Stanął od razu w obozie tuszyńskim, leżącym w odległości ok. 15 km na zachód od Moskwy. Krok ten wydaje się o tyle dziwny, że zaciągi Dymitra w Polsce dokonywały się bez zgody Rzeczypospolitej, zaś M. był blisko związany z Janem Karolem Chodkiewiczem, hetmanem w. lit., i za jego staraniem dostał na sejmie warszawskim (7 V – 16 VI 1607) pensję roczną w wysokości 8 000 zł, płaconą z dochodów starostwa helmeckiego w Inflantach. Także i charakter jego kontaktów z królem w l. 1609–10 sugeruje, że zarówno on, jak i J. P. Sapieha, star. uświacki, działali za wiedzą, a może i cichą zgodą Zygmunta III.

U boku Dymitra II był M., zdaniem Mikołaja Marchockiego, jednym z inicjatorów zwiększania wysokości rekwizycji wśród ludności rosyjskiej na rzecz wojska, co prowadziło do coraz powszechniejszych zbrojnych wystąpień chłopskich. Gdy 29 IX 1608 postanowiono zablokować wszystkie szlaki prowadzące do Moskwy, wysłano M-ego, wraz z Jakubem Bobowskim, pod Kołomnę (styczeń 1609) leżącą na ważnym szlaku wschodnim do Riazania. Gdy Kołomny nie udało się zdobyć, M. otoczył ją szczelnie. Dn. 25 VI 1609 rozbił przybyłego z Riazania na pomoc oblężonej załodze Prokopa Lapunowa. W lipcu t. r. został M. jednak zmuszony, wobec wzmożonego działania pospolitego ruszenia pod Fiodorem Pożarskim (wspomaganego przez siły Michała Skopina-Szujskiego i Szwedów Jakuba de la Gardie), do odejścia ku zachodowi – najpierw do Sierpuchowa, skąd nadal kontrolował skutecznie szlak riazański. Na przełomie października i listopada 1609 rozbił oddział Wasyla Massalskiego, powracający do Moskwy z Kołomny z zapasem żywności.

Po 25 I 1610, tj. po przybyciu posłów królewskich spod obleganego Smoleńska do obozu tuszyńskiego z wezwaniem polskich żołnierzy do przejścia na żołd Rzeczypospolitej, M. opowiedział się energicznie za przejściem. Naraziło go to na konflikt zbrojny z dotychczasowymi sojusznikami – Kozakami dońskimi, z którymi toczył odtąd utarczki ze zmiennym szczęściem. W samym końcu stycznia t. r. ustąpił do Borowska, a wkrótce potem jeszcze bardziej na zachód w rejon Możajska. Wszystkie poczynania grupy M-ego od końca stycznia 1610 przebiegały w porozumieniu z królem, z którym zresztą kontaktował się osobiście bądź przez posłów, ustalając materialne warunki służby na żołdzie Rzeczypospolitej. Dn. 8 III 1610 udaremnił M., wraz z Marcinem Kazanowskim, zamach na Możajsk ze strony Nauma Pleszczejewa, stronnika Dymitra II, a w połowie czerwca t. r. ścigał uchodzące spod Białej do Zubcewa oddziały szwedzkie Edwarda Hornosteina i rosyjskie Jakuba Boratyńskiego, po czym wrócił do obozu w Szujsku, gdzie stacjonował liczący 3 000 pułk «dymitrowców» Aleksandra Zborowskiego, targujący się z Zygmuntem III o stutysięczną donatywę za służbę u boku drugiego Dymitra. Ostatecznie jednak 25 VI 1610 pułk ten, a wraz z nim i M., dołączył do wojska Stanisława Żółkiewskiego, hetmana polnego kor., wspierając go w walce z woj. rosyjskim Grigorijem Wałujewem na tzw. Pohorełym Horodyszczu koło Carowego Zajmiszcza.

M. wziął udział w nocnym pochodzie pod Kłuszyn, gdzie od rana 4 VII 1610 rozgrywała się walna bitwa z rosyjsko-szwedzką armią Dymitra Szujskiego. Walczył wtedy w pierwszym rzucie na prawym skrzydle (pułk A. Zborowskiego), atakując i w końcu rozbijając jazdę rosyjskiego pospolitego ruszenia. Po zajęciu przez Żółkiewskiego Moskwy (21 IX 1610) pułk, w którym służył M., obsadził zewnętrzną część miasta, tzw. Biełgorod, otoczony Białymi Murami. M. objął straż koło Bramy Ostreteńskiej (Sreteńskiej) w północnej partii murów. Po wybuchu 29–30 III 1611 antypolskiego powstania mieszkańców Moskwy i spaleniu Biełgorodu M. wycofał się do Kitajgrodu. Stąd interweniował w nocy 14/15 VII t. r. na rozkaz Aleksandra Gosiewskiego, komendanta polskiej załogi w Moskwie, w celu utrzymania wysuniętej ku wschodowi (w stosunku do Kitajgrodu) części Białych Murów, przyległych do rzeki Moskwy z dominującą 5-boczną basztą narożną. Kontratak, mimo najwyższych wysiłków, nie powiódł się. M. kontynuował służbę w garnizonie moskiewskim do czerwca 1612, kiedy to wprowadzono do Moskwy pułk Mikołaja Strusia, star. chmielnickiego. Pozostawał nadal w pułku A. Zborowskiego jako rotmistrz 200-konnej roty husarii i wziął udział w bitwie u bram Moskwy, gdy J. K. Chodkiewicz usiłował dostarczyć żywności wygłodzonej załodze Kremla i Kitajgrodu. Po pierwszej nieudanej próbie przełamania rosyjskiej blokady od strony Monasteru Nowodziewiczego 22 VIII 1612 przekazał M., wraz z A. Zborowskim, polskiej załodze plan uderzenia w dniach następnych. Podczas decydującego szturmu 24 VIII z rejonu Klasztoru Dońskiego na tzw. Zamoskworzecze M. znajdował się w centrum ugrupowania. Po początkowych powodzeniach atak się załamał i Chodkiewicz wycofał się do Wiaźmy. M. ponownie uczestniczył we wspólnym marszu na Moskwę, podjętym już z udziałem Zygmunta III i królewicza Władysława. W listopadzie 1612 siły główne obległy Wołok Łamski. Podjęto równocześnie próbę rokowań z głównym woj. rosyjskim Dymitrem Pożarskim i wodzem kozackim Dymitrem Trubeckim. W 4-osobowym poselstwie znalazł się M. Gdy nie dało ono żadnego rezultatu, podjęto odwrót na Litwę. W początkach 1613 r. wojsko Chodkiewicza, w tym i zapewne rota M-ego, zawiązało konfederację.

Dalsze losy M-ego są już mniej znane. Najprawdopodobniej z powodu niemożności korzystania z dochodów starostwa helmeckiego (po utracie Inflant) nadał mu król starostwo orszańskie, w którym osiadł i zajął się energicznie podnoszeniem stanu gospodarki. Nadal znajdował się w kręgu adherentów Chodkiewicza. Z powodu wyniszczenia zdrowia często wyjeżdżał z Orszy na leczenie do Wilna. W działaniach wojennych nie brał udziału co najmniej do r. 1618. Być może zaangażował się później, pod komendą Krzysztofa Radziwiłła w walkach ze Szwedami w Inflantach (1621–9). W r. 1629 posłował na sejm zwyczajny w Warszawie z pow. orszańskiego w r. 1636 fundował bernardynom w Orszy murowany kościół.

M. był ożeniony z Krystyną Massalską, wdową po dwóch mężach: Lwie Kurczu, woj. dorpackim, i Janie Zenowiczu, kasztelanicu smoleńskim. Z małżeństwa tego miał córkę Annę, wydaną za Hieronima Kryszpina-Kirszensteina, podskarbiego lit. (zob.).

 

W. Enc. Ilustr.; Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III; Słown. Geogr., (Orsza); Kojałowicz, Compendium; Niesiecki; Uruski; – Hirschberg A., Maryna Mniszchówna, Lw. 1927 s. 80, 121, 122, 130–1, 177, 187, 290, 331; Kognowieki K., Życie Sapiehów…, W. 1791 II 155, 217; Kostomarov N.I., Sobranie sočinenij, Pet. 1903 II; Naruszewicz A., Żywot J. K. Chodkiewicza…, Kr. 1858 I 97, 207, 241, II 28; Niemcewicz J. U., Dzieje panowania Zygmunta III, Kr. 1860; Prohaska A., Hetman Stanisław Żółkiewski, W. 1927; Tyszkowski K., Wojna o Smoleńsk 1613–1615, Lw. 1932 s. 25; – Archeografičeskij sbornik dokumentov, IV 315; – Giedroyć W., Skarbiec starożytnych kleynotów, Wil. 1666 (zawarte tam informacje na ogół nie potwierdzają się w opracowaniach i źródłach); Kobierzycki S., Historia Vladislai… principis, Gd. 1655 s. 91, 127; Marchocki M.S., Historia wojny moskiewskiej, P. 1841 s. 36, 44, 48, 101, 122; Maskiewiczowie S. i B.K., Pamiętniki, Wr. 1961; Materiały k historii Moskovskago Gosudarstva v XVI i XVII st., W. 1898 II; Pamjatniki otnosjaščijesja k smutnomu vremeni, Russkaja Istoričeskaja Biblioteka, Pet. 1872 I; Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego, Kr. 1918 III; Polnoe sobr. russ. letopisej, XIV č. 1; Polska a Moskwa w 1-szej poł. XVII w., Lw. 1901; Radziwiłł K., Sprawy wojenne i polityczne, Paryż 1859; Vol. leg., II 1636; – B. Czart.: rkp. 2763 IV k. 25; B. Ossol.: rkp. 12.804 nr 69, 74, 81, 82; B. PAN w Kr.: rkp. 1885 k. 171–172; Kartoteka posłów sejmowych Rzeczypospolitej Szlacheckiej (zestawiła Z. Trawicka) w Mater. Red. PSB.

Henryk Kotarski

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Michał Piotr Boym

ok. 1614 - 1659-08-22
jezuita
 

Ludwika Maria Gonzaga

1611-08-18 - 1667-05-10
królowa Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.