INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Andrzej Rzeszotko ze Skrzyńska (Wistki, Czerniewic, Konecka) h. Łabędź  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rzeszotko Andrzej (właściwie Andrzej zw. Rzeszotko) ze Skrzyńska (z Wistki, Czerniewic, Konecka) h. Łabędź (zm. 1413/14), marszałek dworu ks. płockiego Siemowita IV, podkomorzy sochaczewski. Był młodszym synem Miecława z Konecka, stolnika brzeskiego kujawskiego (1339), następnie kaszt. kowalskiego (1344), posiadacza pierwszej znanej pieczęci z h. Łabędź (1326) i świadka w procesie polsko-krzyżackim (1339).

R. miał dobra w Sandomierskiem (Wistkę oraz dział w Skrzyni Starej tj. w Skrzyńsku i Rzeszotkową Wolę, która zawdzięcza mu nazwę), na Mazowszu (w różnych ziemiach, w tym Czerniewice w ziemi rawskiej) oraz na Kujawach brzeskich (dział w Konecku, Kamieniec). Dn. 20 IV 1350 ks. płocki Bolesław III zatwierdził w Sochaczewie zamianę dóbr między Wszeborem i Andrzejem (tj. R-ą) z Konecka a braćmi Borzujem, Doninem, Lutogniewem i Stanisławem z Miączyna z innej gałęzi Łabędziów. Wszebor i R. przejęli wówczas dział swych kontrahentów w Konecku, oddając im własne działy w Miączynie, Goławinie i Karnkowie w ziemi zakroczymskiej. Późniejsza kariera urzędnicza R-i przebiegała jednak na Mazowszu, bowiem R. pozostał nie tylko poddanym królewskim, ale także książąt mazowieckich. Zapewne wcześnie związał się z dworem Siemowita III, którego główną siedzibą stała się Rawa. Można go identyfikować, acz z wątpliwościami, z ówczesnym podstolim ciechanowskim Siemowita III, Andrzejem, poświadczonym w l. 1356–65. Prawdopodobnie z nominacji Siemowita III objął R. urząd stolnika warszawskiego, na którym jest poświadczony 22 VII 1376, bowiem piastujący go wcześniej Krystyn z rodu Gozdawów awansował przed 12 V 1373 na wojewodę całego Mazowsza.

R. związał się wówczas z młodym Siemowitem IV (który na przełomie l. 1373 i 1374 przejął we władanie ziemie czerską i rawską), stając się marszałkiem jego dworu (poświadczony w l. 1374–85). Wraz z całym rodem Łabędziów R. poparł jego zabiegi o koronę polską w l. 1382–5. R-ce i jego krewnym trzeba przypisać poddanie Siemowitowi (od r. 1381 ks. Mazowsza płockiego) części ziemi radomskiej, gdzie posiadali obszerny klucz skrzyński. Dn. 9 VII 1383 R. poświadczył nadanie przez księcia Bartoszowi z Wezemborka klucza przedeckiego na opanowanych właśnie Kujawach. W czerwcu 1384 R. uczestniczył w uroczystości wyposażenia kościoła w Smogorzowie przez swego współrodowca star. rawskiego Miecława. Z tych lat pochodzi wciągnięcie R-i do niderlandzkiego herbarza „Bellenville”, obok kilku innych osób bliskich Siemowitowi IV. Wiązało się to może z podróżą wszystkich tych osób do Prus krzyżackich. Przed 7 IX 1387 R. przestał być marszałkiem dworu Siemowita IV, co wydaje się łączyć ze ślubem Siemowita z Aleksandrą, siostrą króla Władysława Jagiełły na początku r. 1387. R. został ochmistrzem dworu Aleksandry. Funkcję tę sprawował w sierpniu 1398, a utracił ją przed 1 XII 1405 na rzecz Wacława z Giżyc, chyba z racji sędziwego wieku. Po r. 1390 został podkomorzym sochaczewskim; na tym urzędzie występuje w r. 1398, jego następca jest znany dopiero w r. 1427.

Na l. 1390–6 przypada epizod, który wprowadził R-ę do „Spominków o Ciołkach” Wg tego przekazu R. i kasztelan (1390), a potem wojewoda (1392–6) czerski Andrzej Ciołek od dawna prowadzili wróżdy i zajazdy i nawzajem zamierzali się zgładzić. Kiedy jednak w procesie R-i przeciw ks. Januszowi I o jakieś dobra sędzia ziem czerskiej i warszawskiej oraz inni asesorowie zamierzali oddalić powództwo, Ciołek stając w obronie sprawiedliwości ujął się za sprawą swego osobistego wroga. Nie wiadomo, czy ta interwencja sądowa doprowadziła do pojednania. Dn. 3 IV 1396 Ciołek miał zginąć od trucizny. Stronniczy przekaz, który wyszedł spod pióra syna wojewody, informuje, że Ciołek zwaśniony był nie tylko «ze szlachtą od Skrzyńska», lecz także z Siemowitem IV, Szyrzykami, Odrowążami i wielu innymi możnymi, z którymi wiódł podobne prywatne wróżdy. Konflikt R-i z Ciołkiem trzeba by wobec tego rozpatrywać w kontekście szerszych konfliktów na tle politycznym, których przejawem były zarówno lokalne zatargi sąsiedzkie, jak i sprawy między księciem Siemowitem IV a jego bratem Januszem I, widoczne w świetle ich ugody z r. 1398 (zapośredniczonej przez Spytka Melsztyńskiego, woj. krakowskiego). Oprócz wspomnianego procesu sądowego w Czersku lub w Warszawie R. wspólnie z pozostałymi dziedzicami Konecka toczył także w l. 1398–1402 proces w Brześciu Kujawskim o sołectwo w tej wsi przeciw mieszczańskiej rodzinie płockiej. W l. 1405–6 prawował się tamże ze swymi współrodowcami z Mieszczew (podkomorzym inowrocławskim Ottonem, a następnie jego synem Andrzejem) o 300 kóp gr.; 5 X 1405 należał do asesorów sądu wiecowego.

Ostatnią znaną czynnością w życiu R-i była fundacja kościoła parafialnego Św. Andrzeja w Czerniewicach w r. 1413 (przed 27 X). Kościół ten, wzniesiony jeszcze przez ojca R-i Miecława (przed 1350 r.), nie miał dotąd praw parafialnych. R. określił dokumentem jego uposażenie w gruntach, młynie, daninach i dziesięcinie folwarcznej, uzyskując od arcybpa Mikołaja Trąby nadanie dziesięciny kmiecej z Czerniewic oraz erekcję parafii.

Synami R-i byli: Donin (zob. Dunin ze Skrzyńska), Mikołaj z Konecka i Miecław z Wistki (z Kamieńca). Obaj świeccy synowie R-i występują jako współfundatorzy kościoła w Czerniewicach. R. i Mikołaj nie żyli w r. 1418, w którym zmarł także Donin. Wspólne wystąpienie Miecława i Donina 13 III 1414 przed sądem ziemskim w Brześciu w procesie z plebanem brdowskim bez udziału ojca i brata (proces zaczął sam Miecław już 12 XII 1413) wydaje się oznaczać termin ante quem zgonu R-i.

 

Boniecki, I 40; Wolff, Studia nad urzędnikami maz., s. 294; – Bieniak J., Epilog zabiegów Siemowita IV o koronę polską, „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Historia IX, Tor. 1973 s. 82–3; tenże, Ród Łabędziów, w: Genealogia – studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym, Tor. 1987 s. 12, 15–19; Górski K., Pakulski J., Udział Polaków w krzyżackich rejzach na Litwę w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIV stulecia, „Zap. Hist.” R. 52: 1987 z. 3 s. 46–7, 54; Koczerska M., Spominki o Ciołkach. Z dziejów ideologii możnowładczej XV wieku, w: Cultus et cognitio, Studia z dziejów średniowiecznej kultury, W. 1976 s. 269–70, 277–9; – L’armorial Bellenville, [Wyd.] L. Jequier, Paris 1983 s. 175, 348; – Bullarium Poloniae, Ed. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, Romae 1988 III; Cod. Pol., II 244–5; Kod. maz. (Lubomirskiego), nr 107, 129; Lites, I 120–1, 404–5; Łaski, Liber benef., II 298, 300; Mon. Pol. Hist. III 267–70; Nowy Kod. maz. (Kurasiów), Wr. 1989 II nr 300; Repertorium Germanicum, Berlin 1935 III 102–3, Berlin 1943 IV 587; Zbiór dok. m. Płocka, I 54, 67; Zbiór dok. mpol., IV 1067; – AGAD: Księgi ziemskie brzeskie 1 k. 1, 2 k. 53v., 168v., 189, 204v., 227, 3 k. 126v., 134v., 140, Metryka Kor., 13 k. 16–19, 203 k. 470–471; Arch. Archidiec. w Gnieźnie: Acta Cap. B. 14 1 k. 41–42; B. Narod.: rkp. IV 8376 nr 17; B. Kórn.: rkp. 194 k. 44v.; – Mater. K. Pacuskiego do zestawu urzędników mazowieckich.

Janusz Bieniak i Kazimierz Pacuski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.