INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Andrzej Stańczyk     
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stańczyk Andrzej (1902–1973), powstaniec śląski, pułkownik Wojska Polskiego.

Ur. 28 XI we wsi Lubień (pow. myślenicki), był synem Walentego, rolnika, oraz Marii ze Szczepańców.

S. uczył się początkowo w szkole powszechnej w Lubieniu, a od r. 1914 – w gimnazjum w Myślenicach. W czasach szkolnych należał do drużyny harcerskiej, a jako członek Polskiej Organizacji Wojskowej (od września 1918) wziął udział w październiku t.r. w rozbrajaniu żandarmów austriackich w Myślenicach. W listopadzie wstąpił do WP i służył w 6., następnie 10. kompanii 5. pp Legionów (Leg.), kolejno jako szeregowiec, dowódca sekcji i zastępca dowódcy plutonu. Na przełomie l. 1918 i 1919 uczestniczył w wojnie polsko-ukraińskiej o Galicję Wschodnią. Podczas wojny polsko-sowieckiej (1919–20) był dwukrotnie ranny i został dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Zwolniony z wojska w stopniu plutonowego w listopadzie 1920, powrócił do nauki w gimnazjum. Kolejny raz przerwał ją w maju 1921, by wziąć udział w III powstaniu śląskim jako dowódca plutonu 4. kompanii 2. Baonu Strzelców Górnośląskich w Grupie Konrada Wawelberga. Po powrocie do domu w lipcu t.r. zdał egzamin do szóstej klasy gimnazjum, ale nie kontynuował już nauki i 1 I 1922 objął posadę nauczyciela w szkole powszechnej w Skirdzimach (pow. oszmiański).

W maju 1922 rozpoczął S. służbę zawodową w WP. Był kolejno: szefem 3. kompanii karabinów maszynowych 5. pp Leg., uczestnikiem kursu w Szkole dla Podoficerów w Chełmie i w Szkole Oficerskiej dla Podoficerów w Bydgoszczy (29 VIII 1923 – 14 VII 1925), dowódcą plutonu w 7. kompanii 2. pp Leg. w Pińczowie i Staszowie w stopniu podporucznika, a od r. 1927 – porucznika. W październiku t.r. przeszedł do Korpusu Ochrony Pogranicza, gdzie dowodził plutonami w 12. baonie w Skałacie oraz w 14. i 27. baonie w Snowie. W r. 1931 odbył kurs dowódców plutonów pionierskich w Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie i od czerwca t.r służył w 5. p. strzelców podhalańskich w Przemyślu, kolejno jako dowódca plutonu pionierów, adiutant pułku (kwiecień 1933 – maj 1935, od 1 I 1935 – kapitan), dowódca 5. kompanii strzeleckiej i ponownie od listopada 1935 – adiutant pułku.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. walczył S. jako adiutant taktyczny swego pułku w składzie 22. DP Górskiej (Armia «Kraków»), m.in. na Pustyni Błędowskiej, pod Buskiem i Stopnicą w Kieleckiem. Po rozpadzie 22. DP Górskiej był adiutantem Grupy płk. Jana Woźniakowskiego do jej rozwiązania się 18 IX w Puszczy Sandomierskiej. Pod koniec listopada przedostał się przez Słowację na Węgry, stamtąd do Jugosławii, a 29 XII zameldował się w stacji zbornej WP w Paryżu. W sprawozdaniu o swym udziale w kampanii wrześniowej skrytykował dowództwo za niewłaściwe użycie 22. DP Górskiej. Po weryfikacji został w styczniu 1940 dowódcą 5. kompanii 2. pp 1. Dyw. Grenadierów, a 20 II t.r. – dowódcą 2. kompanii 2. Baonu Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich (SBSP). W kampanii norweskiej (kwiecień–maj) wyróżnił się w bitwie o Narwik. W czerwcu, po ewakuacji większości SBSP do Bretanii, uczestniczył w ostatnich działaniach kampanii francuskiej. Dn. 19 VI został mianowany majorem (starszeństwo od 3 V 1940) i wkrótce odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl. za kampanię norweską. Po kapitulacji Francji przedostał się do części nieokupowanej przez Niemców, a stamtąd przez Hiszpanię, Portugalię i Gibraltar dotarł we wrześniu do Wielkiej Brytanii.

Po przejściowym pobycie w Stacji Zbornej WP w Peebles (Szkocja), objął S. stanowisko pierwszego zastępcy dowódcy Baonu Strzelców Podhalańskich. Po ewakuowaniu części Armii Polskiej z ZSRR do Iranu, został wysłany w lipcu 1942 w grupie oficerów (przezwanych «lordami») na Środkowy Wschód w celu reorganizacji i rozbudowy tych jednostek. Przydzielony do 4. Dyw. Strzelców, której utworzenie planowano, otrzymał funkcję instruktora w Centrum Wyszkolenia Broni i Służb w Palestynie. Od 30 X t.r do 5 VI 1943 sprawował funkcję zastępcy dowódcy 16. Lwowskiego Baonu Strzelców (LBS) w 6. DP, następnie od 7 VII 1943 do 12 X 1944 – dowódcy tegoż baonu już w składzie 5. Kresowej DP. W kampanii włoskiej 1944 r., podczas bitwy o Monte Cassino, zdobył na czele swego baonu nocą z 16 na 17 V t.r. wzgórze «Widmo» i tym samym otworzył drogę 5. Kresowej DP do opanowania wzgórza San Angelo. Płk dypl. Klemens Rudnicki, zastępca dowódcy dywizji, we wniosku odznaczeniowym napisał, że S. był «jednym z trzech ludzi, którym dywizja bezpośrednio zawdzięcza sukces […], wykazał wybitny talent dowódczy, niepospolitą odwagę osobistą, orientację, spokój i opanowanie […], działał zarówno bohatersko jak i roztropnie». Walczył S. pod Ankoną, podczas pierwszej fazy bitwy (6 VI), mimo odniesionych wówczas ran, zdobył miasto Villanuova. Dn. 31 VII Naczelny Wódz Kazimierz Sosnkowski na stadionie sportowym w Ankonie udekorował S-a Krzyżem Virtuti Militari IV kl., a 1 VIII awansował go na podpułkownika. W sierpniu baon S-a uczestniczył w działaniach II Korpusu maskujących koncentrację VIII Armii brytyjskiej przed rozpoczęciem ataku na niemiecką linię Gotów. W 2. poł. sierpnia S. został zastępcą dowódcy 6. Lwowskiej Brygady Piechoty, ale już 19 VIII na własną prośbę powrócił do baonu. Dn. 12 X został przeniesiony na stanowisko zastępcy dowódcy organizowanej 14. Wołyńskiej Brygady Piechoty. Dn. 18 XII otrzymał dowództwo 16. Pomorskiej Brygady Piechoty, tworzącej wraz z 2. Brygadą Pancerną – nową 2. Warszawską Dyw. Pancerną. W r. 1946 jej dowódca, gen. Bronisław Rakowski, wystąpił o nadanie S-owi w drodze wyjątku stopnia pułkownika; wniosek odrzucono. S. dowodził zorganizowaną i wyszkoloną przez siebie brygadą do lutego 1947, kiedy to po wstąpieniu do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR) jako dowódca Grupy Brygadowej przeprowadził jej stopniowe rozwiązanie. W tym samym czasie został członkiem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Po opuszczeniu PKPR w lutym 1949 osiadł S. w Londynie, gdzie nabył dom i podjął pracę w firmach elektrycznych. W życiu wychodźstwa polskiego brał ograniczony udział. W Kapitule Orderu Wojennego Virtuti Militari zasiadał do r. 1972 (od r. 1954 z ramienia Rady Trzech), broniąc wysokich wymagań stawianych przy jego nadawaniu, co nie zawsze znajdowało zrozumienie u jej pozostałych członków. Był prezesem Stow. Żołnierzy SBSP. Od r. 1960 przewodniczył Polskiej Gminie Londyn-Południe, wchodził też w skład zarządu i przez pewien czas był prezesem Koła Podhalan na Obczyźnie. W r. 1964 otrzymał z rąk Naczelnego Wodza Władysława Andersa awans na pułkownika. W r. 1972 powrócił do Polski i zamieszkał w rodzinnej miejscowości. Zmarł 30 XI 1973 w szpitalu w Myślenicach, pochowany został na cmentarzu parafialnym w Lubieniu. Poza wymienionymi orderami był odznaczony m.in. jeszcze dwukrotnie Krzyżem Walecznych (za kompanie norweską i włoską), Srebrnym Krzyżem Zasługi, amerykańskim Legion of Merit, francuskim Croix de Guerre z Palmą, Orderem Korony Jugosłowiańskiej IV kl., norweskim Krzyżem Wojennym z mieczami, włoskim Croce alla Valore Militare.

Pamiątki osobiste S-a zostały przekazane do Zespołu Szkół Rolniczych w Lubieniu oraz do Krakowskiego Tow. Fotograficznego – Muz. Historii Fotografii im. prof. Władysława Bogackiego w Krakowie.

Żona S-a, Paulina Czerniawska (ślub w r. 1951), była żołnierzem Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet (pielęgniarką w 5. Szpitalu Wojennym we Włoszech i Wielkiej Brytanii). Z małżeństwa tego S. miał córkę Barbarę Krystynę (ur. 1953), zamężną Goldstone, zamieszkałą w Wielkiej Brytanii. Wnuk S-a, Mark Kaminski, służy zawodowo w wojsku brytyjskim.

 

Kawalerowie Virtuti Militari. Wykazy; – Bargiełowski D., Po trzykroć pierwszy. Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, W. 2001 II; Działania 2 Korpusu we Włoszech, Red. S. Biegański, Londyn 1963 I; Jednodniówka Koła Oddziałowego 16 Lwowskiego Batalionu Strzelców 1946–1994, Londyn 1994; Korpus polski w bitwie o Monte Cassino z perspektywy półwiecza, Red. T. Panecki, W. 1994; Kospath-Pawłowski E. i in., 5 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego, Pruszków 1997; Kronika 16 Lwowskiego Batalionu Strzelców, Londyn 1970 s. 45–6, 53–4, 63–5, 71–5, 77, 79–81, 84–9, 95, 101–2, 105, 107–9, 111–16, 123, 124–5, 127, 131–2, 201 (liczne fot.); Moś W. B., Strzelcy Podhalańscy 1918–1939, Kr. 1989 s. 172 (fot. zbiorowa nr 30); Pol. Siły Zbrojne, I cz. 2 s. 700, 814, II cz. 2 s. 359; Steblik W., Armia „Kraków”, W. 1989; – Roczn. oficerski, W. 1928, 1932; – Dec W. Narwik i Falaise, W. 1972; Mrowiec A., Przez Monte Cassino do Polski, Kat. 1959; Narębski W., Wspomnienie o pułkowniku Stańczyku, „WTK” 1975 nr 44 s. 6 (fot.); Virtuti Militari 1919–1997. Wybór źródeł, Oprac. B. Polak, Koszalin 1997 s. 328, 332, 400, 405–8; Wańkowicz M., Bitwa o Monte Cassino, W. 1972 (fot.); – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1974: „Dzien. Polski i Dzien. Żołnierza” nr 53 (Z. Szyszko-Bohusz), „Na Szlaku Kresowej” (Londyn) nr 38 s. 52–3 (K. Rudnicki); – CAW: Akta personalne S-a; IPiM Sikorskiego: sygn. A. XII.27/67 (akta personalne S-a), sygn. A. XII.86/34/46 (wniosek awansowy na pułkownika), sygn. A. XII/85 (akta wniosków odznaczeniowych), sygn. A. XII.77 (akta Kapituły Orderu Virtuti Militari), sygn. A. XI (akta II Korpusu i 16. LBS), sygn. B. I (relacja S-a z kampanii 1939 r.); Piłsudski Institute of America w Nowym Jorku: Zespół nr 8 (Powstania Śląskie z l. 1919–22), sygn. 302 s. 37; – Informacje Wiesława Wolwowicza i Stanisława Żurakowskiego z Londynu.

Andrzej Suchcitz

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Bronisław Rakowski

1895-06-20 - 1950-12-28
generał brygady WP
 

Norbert Barlicki

1880-06-06 - 1941-09-27
działacz konspiracyjny
 

Józef Pieracki

1909-09-10 - 1988-08-05
aktor teatralny
 

Henryk Gruber

1892-02-13 - 1973-01-20
bankowiec
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Włodzimierz Łukasiewicz

1860-07-03 - 1924-02-17
dermatolog
 

Wojciech Tadeusz Jastrzębowski

1884-02-25 - 1963-03-09
plastyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.