Śwircz Andrzej z Nowodworu (Gródka) h. Świerczek (zm. 1510), podkomorzy kamieniecki.
Był synem Mikołaja (zob.). Miał braci: starszego Jakuba (zm. 1495), Feliksa i Floriana, znanych z dokumentu z r. 1479, oraz Michała (zm. przed 1509), a także siostry: Jadwigę, najpóźniej od r. 1491 żonę Zygmunta z Dydni w ziemi sanockiej, Elżbietę, zamężną (przed r. 1492) za Hieronimem z Bybła w ziemi przemyskiej, a po jego śmierci (przed r. 1505) żonę Zielenieckiego, oraz Małgorzatę i Beatę, znane z dokumentu z r. 1479.
Ś. pierwszy raz wystąpił w źródłach w wystawionym przez ojca w r. 1479 dokumencie w sprawie darowizny dla klasztoru dominikanów w Kamieńcu Podolskim. Dn. 6 II 1496 przeprowadził ze swym jedynym żyjącym bratem Michałem podział dóbr ojczystych, w wyniku którego przejął Biedrzychowce, połowę m. Nowodwór z zamkiem, wsie: Nowosiółka, Trzcieniec (późniejszy Trościaniec), Żurawlińce, Andronikowce, Mikityńce, Kujałów (obecnie Sosnivka), Zwolszczykowce (obecnie zapewne Niżni Wowkiwci), Czarny Ostrów, Płoskirów, Skipcze oraz Serwatyńce (będące w zastawie), nadto części Oleszkowiec i Płoski (obecnej Wołycja), połowę młyna w Zapadkowcach (późniejsze Zapadyńce) i cząstki dwóch innych wsi. Karabczyjówka i Skorcza miały stanowić współwłasność z bratem. Wg miejscowej tradycji obaj wspólnie ufundowali t.r. kościół paraf. w Nowodworze (czyli Biedrzychów Gródku, obecnie Horodok). W dawnej historiografii (K. Pułaski, bez podania źródła) przyjęto, że już w r. 1500 był Ś. podkomorzym kamienieckim; wobec braku źródeł z l. 1487—1509 trudno o tym przesądzić. Można przypuścić, że ewentualną nominację otrzymał po 10 II 1500, kiedy bez urzędu wystąpił w sądzie grodzkim kamienieckim. T.r. zastawił Biedrzychowce za 50 grzywien Mikołajowi Ślązakowi, który z zapisu Ś-a lub jego ojca dzierżył w zastawie także Trzcieniec i Mikityńce. W r. 1509 wydał połowę Nowodworu z zamkiem oraz Czarny Ostrów, Hołoszyn i Płoskirów swej bratanicy Beacie, córce Michała, która z kolei zapisała te dobra swemu mężowi Stanisławowi Obulcowi z Góry (pow. wiślicki). W r.n. Stanisław z Góry uzyskał od króla Jana Olbrachta dożywotnie posiadanie Hołoszyna i Płoskirowa pod warunkiem ich wykupienia z rąk Ś-a. O działalności publicznej Ś-a brak informacji. Zmarł przed 29 V 1510, kiedy król Zygmunt I nadał po nim podkomorstwo kamienieckie Piotrowi Hynkowi.
Żoną Ś-a była Zofia, córka podsędka kamienieckiego Zygmunta Śmiotanki z Wyrbkowców, której król Zygmunt I zezwolił w r. 1509 na puszczenie w zastaw królewszczyzny Hołosków («Oblosow» pow. kamieniecki). Po śmierci Ś-a wyszła za mąż za Jana Ratołda z Boryskowiec; wdową była ponownie już w r. 1522. W małżeństwie z Zofią Ś. miał córki: Annę (zm. przed 1524), żonę kolejno Stanisława Śwircza (zm. przed 1522), syna Adama (zob.), Mikołaja z Romanowa i chorążego kamienieckiego Macieja Włodka z Hermanowa, oraz Konstancję, najpóźniej w r. 1521 żonę Jana Śwircza z Husiatyna i Olchowca, i syna Adama. Przed r. 1517 matka i obie córki dokonały podziału spadku po Ś-u. Następnie wdowa Zofia i córka Anna sprzedały Mikołajowi Herburtowi przypadłe im w dziale części dóbr nowodworskich (gródeckich). W r. 1535 córki Ś-a oskarżyły Stanisława Raszka o zabór ruchomości zmarłej matki, w tym dwóch futer kunich należących niegdyś do ich ojca.
Białkowski L., Urzędnicy ziemscy podolscy wieku XVI i początku XVII, „Roczn. Tow. Herald.” T. 8: 1926—7 s. 175; Boniecki, VI 290; Pułaski, Kronika; Słown. geogr., II 819; Urzędnicy, III/3; Urzędnicy województwa podolskiego XV—XVIII wieku, Kr. 1994; — Białkowski L., Podole w XVI wieku. Rysy społeczne i gospodarcze, W. 1920 s. 150, 165; Dunikowski J., O rodzie Świerczków na Rusi w wieku XV i początkach rodziny Dunikowskich, „Kwart. Herald.” T. 10: 1931 nr 9 s. 204; Mychajlovs’kyj V., Elastyčna spil’nota. Podil’s’ka šljachta v druhij polovyni XIV — 70-ch rokach XVI st., Kyїv 2012; Pułaski K., Stare osady w ziemi kamienieckiej i dziedziczące na nich rody podolskiej szlachty historycznej, „Przew. Nauk. i Liter.” R. 30: 1902 s. 352—3, 469—71, 556—9, 737; Trajdos T. M., Kościół katolicki na średniowiecznym Podolu, w: Kościoły chrześcijańskie na Podolu, Red. tenże, W. 2016 s. 49, 154—6; tenże, Parafie diecezji kamienieckiej w średniowieczu, „Przegl. Hist.” T. 94: 2003 s. 426; tenże, Parafie katolickie fundacji szlacheckiej na średniowiecznym Podolu, w: Ludzie — Kościół — wierzenia. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa Europy Środkowej (średniowiecze — wczesna epoka nowożytna), W. 2001 s. 236; — Kod. mogilski; Matricularum summ., IV, V/2; P ułaski K., Szkice i poszukiwania historyczne. Seria trzecia, Kr. 1906 s. 152—5 (Akta Sanguszków); — AGAD: Metryka Kor., t. 23 s. 861; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraїny w Kijowie: F. 37 op. 1 (Terr. Camenec.) spr. 1 k. 12 (dot. córki, Konstancji), k. 37 (sprzedaż Gródka), k. 71, 106v—9v, 167, spr. 2 k. 80.
Maciej Wilamowski