INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Antoni Orłowski     

Antoni Orłowski  

 
 
1869-07-01 - 1921-11-01
Biogram został opublikowany w 1979 r. w XXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Orłowski Antoni, pseud. i krypt. Fortunat, Fortunio, Antoni Jastrzębiec, Jastrzębiec, k-e, Krogulec, Oset, Puszczyk (1869–1921), dziennikarz, humorysta, satyryk, wydawca. Ur. 1 VII w Łęczycy, był synem Romualda, lekarza wojskowego, i Bronisławy. Początkowo uczęszczał do II Gimnazjum w Warszawie, później do gimnazjum w Charkowie. Wiersze zaczął pisać mając 12 lat. W gimnazjum warszawskim redagował gazetkę szkolną i jako czternastolatek nawiązał współpracę z „Kurierem Warszawskim”, gdzie zyskał poparcie Bolesława Prusa. Przede wszystkim był humorystą i uprawiał różne formy literackie w tej dziedzinie: satyry, komedyjki i krotochwile, monologi, listy, bajki, fraszki, humoreski, pastisze. Był również autorem patriotycznych wierszy lirycznych. Układał także antologie humoru: „Bismarck w satyrze” (W. 1898), „Encyklopedia humoru i satyry polskiej” (W. 1914 I–IV), kalendarzyki humorystyczne. W l. 1899–1901 wydał 7 zeszytów wydawnictwa satyr i deklamacji – „Deklamator”. W satyrach swych nie atakował konkretnych osób, wyszydzał natomiast wady społeczne i ułomności moralne. Gdy w okresie rewolucji 1905 r. złagodniały zakazy cenzuralne, w utworach O-ego pojawiły się akcenty antyzaborcze i patriotyczne. Dużą popularność zdobył dowcipnymi listami, będącymi poniekąd artykułami politycznymi, wymienianymi przez dwu policjantów rosyjskich, braci Tryfona i Ilii Połusztannikowych (Połusztannikow onże Spodeński (korespondencja braterska), W. 1909 s. 1–2). Spod jego pióra wyszedł, ogłoszony w „Musze” (1915 nr 12) i w osobnej broszurce, kilka razy nielegalnie wydawany i krążący w odpisach, pornograficzny pastisz „Pana Tadeusza”, przypisywany błędnie Aleksandrowi Fredrze, zatytułowany Spotkanie się Pana Tadeusza z Telimeną w Świątyni Dumania i zgoda ułatwiona za pośrednictwem mrówek.

O. współpracował z prasą warszawską, łódzką, petersburską. W l. 1901–4 wydawał tygodniowy magazyn geograficzny „Na Około Świata”. Za odwagę pióra odsiadywał kary, a w okresie stanu wyjątkowego w r. 1906 został zmuszony do wyjazdu na jakiś czas «za granicę» – do Galicji. W r. 1907 O. ogłosił w Krakowie, wespół z Władysławem Buchnerem, zbiorek ostrych satyr wymierzonych głównie przeciw władzom carskim, pt. Roku pierwszego konstytucji (z portretem autorów). W r. 1914 wydawał Popularną Bibliotekę Historyczną. W t. r. (przed wybuchem wojny) obchodził jubileusz 25-lecia pracy. Gdy w r. 1915 Niemcy wkroczyli do Warszawy, O. uciekł do Rosji, obawiając się represji za antyhakatystyczną propagandę. Do Kijowa, a potem do Moskwy ewakuował się z redakcją „Muchy”, którą od kilku lat współredagował. W Moskwie wydał w r. 1917 zbiorek 21 wierszy patriotycznych pt. Jedna jest kraina taka.

W Rosji przeżył O. rewolucję i latem 1918 powrócił do Warszawy. W t. r. ogłosił wspomnienia Na moskiewskim bruku („Romans i Powieść” dod. do „Świata” nr 39–40), a w r. 1920 aktualne Śpiewki i gawędy (W.). Teatry amatorskie i zawodowe grywały jego krotochwile i komedyjki: Sienkiewicz w Koziegłowach, Protest Strukczaszego, Wielkie derby warszawskie, Zdobycie Santiago, Pogotowie ratunkowe, Na święconym – tę ostatnią wydano nawet dla potrzeb sceny w r. 1952 („Świat”). O. zmarł w Warszawie 1 XI 1921, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim.

 

Estreicher w. XIX; Bibliogr. dramatu pol., II; Bibliogr. Warszawy, Wydawn. ciągłe 1904–18; toż 1918–28; Enc. Org., XVIII; Bar, Słown. pseudonimów; Roczn. Nauk.-Liter.-Artyst. (Okręta), W. 1905 s. 91; – Bednarski T. Z., Polskie czasopiśmiennictwo turystyczno-krajoznawcze, „Zesz. Prasozn.” 1967 nr 3 s. 95; Czekalski E., Na wolności, „Świat” 1911 nr 12 (fot.); Garlicka A., Prasa w Królestwie Polskim pod okupacją niemiecką i austriacką 1915–1918, w: Prasa polska w l. 1864–1918, W. 1976 s. 275; Mazowiecki J., Humor polski, „Świat” 1911 nr 42 (fot.); Niemojewski A., Apokryf Krogulca, „Myśl Niepodległa” 1916 nr 357; Orłowski J., Poezja A. K. Tołstoja w Polsce, „Slavia Orientalis” 1974 nr 1 s. 60–2; Popoff E., A. Orłowski, „Stolica” 1963 nr 7 s. 15 (z podob.); – Borzęcki K., Woźniewski Z., Polska fraszka i satyra medyczna, W. 1961 s. 211, 214–15; Dunin J., W Bi-Ba-Bo i gdzie indziej, Ł. 1966 s. 17, 25; Grzelak W., Cyganeria z „Udziałowej”, W. 1965 s. 240–1; Hertz B., Antologia bajki polskiej, W. 1958 s. 176–7; Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1965–75 ks. 4, 6; Kaleta R., Sensacje z dawnych lat, Wr. 1974 s. 430–41; Księgi humoru polskiego, Ł. 1968 IV 203–10, 623; Lipski J. J., Warszawscy „Pustelnicy” i „Bywalscy”, W. 1973 II 27–30; [Perzyński W.] P., Jubileusz Krogulca, „Tyg. Ilustr.” 1914 nr 18 s. 347 (fot.); Trepiński A., Potępieńcy, Ł. 1947 s. 355; Wspomnienia o Bolesławie Prusie, Oprac. S. Fita, W. 1962; – „Kur. Warsz.” 1921 nr 303, 304, 305, 307; „Świat” 1921 nr 46 (fot.); „Tyg. Ilustr.” 1906 nr 40 s. 793–4 (fot.), 1913 nr 34 s. 673 (fot.), 1921 nr 48 s. 770 (fot.); – Arch. Paraf. Św. Andrzeja w Łęczycy: Księgi urodzeń i chrztu 1869 nr 132; IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna.

Tadeusz Z. Bednarski

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Henryk Dobrzański "Hubal"

1897-06-22 - 1940-04-30
major WP
 

Olga Helena Boznańska

1865-04-15 - 1940-10-26
malarka
 

Andrzej Wierzbicki

1877-06-07 - 1961-02-11
poseł na sejm II RP
 

Henryk Pillati

1832-01-19 - 1894-04-16
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Artur Rybak

1882-04-07 - 1953-05-08
generał dywizji WP
 

Ignacy Skowroński

1888-07-28 - 1957-12-14
działacz związkowy
 

Ludwik Kulczycki

1866-07-22 - 1941-08-03
działacz polityczny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.