Perles Antoni (zm. między r. 1800 a r. 1802), uczestnik spisku Franciszka Gorzkowskiego. Pochodzenie P-a, jego rodzice, miejsce i data urodzenia nie są znane. Przyjaciel F. Gorzkowskiego Alojzy Orchowski wspomina P-a jako byłego oficera artylerii, pisząc, że był to «młodzieniec dwudziestoletni, znakomitych talentów» i «waleczny». Być może, że upadek powstania kościuszkowskiego spowodował przyjazd P-a do majątku Felicjana Zaleskiego do wsi Cisie pod Siedlcami, gdzie został pomocnikiem geometry Franciszka Gorzkowskiego, związanego z konspiracją warszawską i snującego plany rewolucji agrarnej. W działalność swoją, rozpoczętą w Siedleckiem w styczniu 1797, Gorzkowski wciągnął P-a, który prowadził razem z nim energiczną i dość skuteczną wśród chłopów agitację, wzywając ich do równoczesnego wystąpienia przeciw szlachcie i zaborcom w celu wprowadzenia – na wzór francuski – ustroju republikańskiego. W celach agitacyjnych P. rozprowadzał wśród chłopów analfabetów specjalne «tabliczki symboliczne» – sztychowane obrazki przedstawiające m. in. nędzę chłopów i znaczną ich liczebność w porównaniu z niewielką ilością szlachty. Do wybuchu powstania (kilkakrotnie odwoływanego) nie doszło, gdyż 14 V 1797 spisek został przypadkiem wykryty. Na interwencję F. Zaleskiego u władz austriackich zjechał tegoż miesiąca do wsi komisarz policji Bäcker na śledztwo, w czasie którego P., zeznając po polsku, wyjawił, że znane mu były plany Gorzkowskiego i że hasłami sprzysiężenia były «Wolność, Równość i Rzeczpospolita», że «od dziś dnia ten lud łączy się, nie chce mieć pana i pańszczyzny nie robić» (cytowane za B. Leśnodorskim). Obu spiskowców i wójta ze wsi Cisie, Łukasza Przeborowskiego, umieszczono 20 V w areszcie cyrkułowym w Siedlcach, następnie w nocy z 10 na 11 VI przewieziono do Krakowa i osadzono w więzieniu na Wawelu w ciężkich warunkach. Nakaz (22 VI) cesarza Franciszka przewiezienia P-a i Gorzkowskiego do fortecy w Munkaczu nie został wykonany: uciążliwe śledztwo, trwające nieraz 10 do 13 godzin, bardzo się przeciągało. W r. 1800 P. i Gorzkowski jeszcze raz próbowali zorganizować w więzieniu nowy spisek, który miał na celu opanowanie Wawelu i broni i rozpoczęcie rewolucji. Powołana do osądzenia sprawy Komisja Nadworna dopiero w r. 1800 zakwalifikowała P-a i towarzyszy jako zbrodniarzy stanu. Jednakże wkrótce więźniów ułaskawiono i uwolniono. Ale P. już wówczas nie żył, zmarł w więzieniu, zapewne między r. 1800 a r. 1802.
PSB, (Gorzkowski Franciszek); – Kieniewicz S., Historia Polski 1795–1918, W. 1968; Kukiel M., Próby powstańcze po trzecim rozbiorze 1795–1797, Kr. 1912; Leśnodorski B., Polscy jakobini, W. 1960; Mencel T., Galicja zachodnia 1795–1809, L. 1976; Zaleski B., Spisek Gorzkowskiego, „Roczn. Tow. Hist.-Liter. w Paryżu” 1869 s. 254, 255 (mylnie jako Perthes); – Orchowski A., Geometra Gorzkowski, „Kron. Emigracji Pol.” (Paryż) 1838; tenże, Związek Gorzkowskiego 1796 r. między ludem założony, w: Przegląd dziejów polskich, Poitiers 1839 cz. 3; Spisek Franciszka Gorzkowskiego, Oprac. Cz. Wycech, w: Z przeszłości ruchów chłopskich, W. 1952 (przedruk artykułu Orchowskiego z „Przeglądu dziejów polskich”).
Helena Wereszycka