Świrczyński (Świerczynski) Antoni h. Ostoja (1670—1727), jezuita, autor dzieł teologicznych.
Ur. 15 I w Wielkopolsce, do zakonu wstąpił 18 VIII 1688 po ukończonej klasie retoryki. Dwuletni nowicjat odbył w domu probacji przy kościele p. wezw. św. Szczepana w Krakowie. Następnie w Rawie Maz. uczył w klasie infimy w kolegium oraz opiekował się tamtejszą biblioteką. W l. 1691—4 studiował filozofię w kolegium w Kaliszu, a od r. szk. 1694/5 uczył w szkołach jezuickich, kolejno: w klasach gramatyki w Bydgoszczy, w klasie poetyki w Kaliszu (1695/6) i Poznaniu (1696/7). W Poznaniu studiował w l. 1697—1701 teologię i w 1. poł. r. 1700 przyjął tam święcenia kapłańskie. Formację zakonną Ś-ego ukończyło w r. szk. 1701/2 roczne studium duchowości i prawa zakonnego (trzeciej probacji) w Jarosławiu. W r. szk. 1702/3 miał wykłady z etyki i matematyki w ramach kursu filozofii w Lublinie, a w r. szk. 1704/5 wykłady z logiki w Poznaniu, po czym w l. szk. 1704/5—1706/7 prowadził pełny, trzyletni kurs filozofii w Kaliszu, gdzie w r. szk. 1704/5 pełnił też obowiązki prefekta biblioteki. Prawdopodobnie z tego okresu pochodzi rękopis wykładów Ś-ego z matematyki (Central’na naukova biblioteka Nacional’noï Akademiï Nauk Ukraïny w Kijowie, sygn. 106P/73), który Jarosław Matwiiszin przypisał jego późniejszej działalności w kolegium lwowskim. Również w kolegium w Kaliszu złożył Ś. 2 II 1706 uroczystą profesję zakonną czterech ślubów.
Od września 1707 wykładał Ś. teologię scholastyczną w Krakowie, w kolegium św. Piotra, gdzie jednocześnie odpowiadał za bibliotekę (1707/8), a w r. szk. 1708/9 jako tymczasowy minister kierował sprawami gospodarczo-administracyjnymi. W l. 1709—17 prowadził wykłady w kolegium we Lwowie. Zachowały się dwa rękopisy jego wykładów z teologii z l. 1711—14, będących komentarzami do odpowiednich partii „Summy teologicznej” św. Tomasza z Akwinu (B. Kapucynów w Sędziszowie Mpol., sygn. S10, Arch. Dominikanów w Kr., sygn. 152). Obowiązki wykładowcy łączył okresowo z zadaniami prefekta szkoły (1711/12, 1713/14) oraz rektora kościoła p. wezw. św. Piotra i Pawła (1714/15). W trakcie pracy we Lwowie opublikował w drukarni tamtejszego kolegium przeznaczone dla kaznodziejów łacińskie komentarze homiletyczne do biblijnej Księgi Mądrości Atrium sapientiae apertum, seu expositio in primum caput Libri Sapientiae (1716). Wydał także zbiór rozważań ascetycznych, służących przygotowaniu czytelników do wyboru drogi życia zgodnego z rozpoznaniem woli Bożej Droga do zbawienia przez rozumne rozporządzenie życia doczesnego wedle oświecenia i powołania Boskiego wyprostowana (Lw. 1717, wyd. 2, Wil. 1723, wyd. 3, L. 1746, wyd. 4, pt. O wyborze stanu albo droga do zbawienia…, Pelplin 1872, wyd. 5, Kr. 1892).
W sierpniu 1717 objął Ś. funkcję ojca duchownego w kolegium św. Piotra w Krakowie, tę samą funkcje pełnił w r. 1719 w kolegium w Sandomierzu. Mianowany 24 VIII 1720 rektorem kolegium w Bydgoszczy, sprawował równocześnie obowiązki kierownika budowy, prowadząc inwestycje, związane prawdopodobnie z nadbudową drugiego piętra kolegium. Dn. 26 VIII 1724 powierzono mu funkcje rektora domu probacji przy kościele p. wezw. św. Szczepana w Krakowie, magistra nowicjatu oraz konsultora prowincji. Doświadczenia zdobyte podczas pełnienia obowiązków ojca duchownego i magistra nowicjatu wykorzystał w pracy Dies vitae religiosae per varios virtutum actus (Cracoviae 1726), rodzaju mszalika dla osób zakonnych, omawiającego różne sposoby i metody praktykowania medytacji podczas sprawowania Eucharystii, z dołączoną antologią tekstów modlitewnych, pobożnych myśli i aktów strzelistych. Przygotował też Via caelestis sapientiae vestigiis exercitiorum S. P. Ignatii Soc. Jesu fundatoris (Sandomierz 1727) dzieło, w którym uznając doskonałą miłość Boga i bliźnich za istotę życia mistycznego, i nawiązując do metodyki „Ćwiczeń duchownych” św. Ignacego Loyoli, zebrał propozycje gotowych praktyk duchowych, stosownych do tradycyjnego podziału dróg życia duchowego na drogę oczyszczającą, oświecającą i jednoczącą. Praca ta wydana została pośmiertnie. Zdaniem teologa Stanisława Urbańskiego twórczość Ś-ego stawia go wśród głównych autorów polskiej mistyki studyjnej XVIII w. Ś. zmarł 10 VII 1727 w Krakowie.
Backer—Sommervogel, Bibl. Comp. de Jésus, VII; Brown, Bibl. pisarzów, s. 392; Enc. jezuitów; Estreicher, XXX; Estreicher w. XIX, IV 328; Gadacz K., Katalog rękopisów bibliotecznych prowincji krakowskiej zakonu oo. Kapucynów 1600—1900, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kośc.” T. 7: 1963 s. 240; Łuszczak G., Nauczyciele i wychowawcy szkół jezuickich we Lwowie 1608—1773, Kr. 2010 (wyciągi z katalogów rocznych); Markiewicz A., Katalog rękopisów bibliotecznych ze zbiorów Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie, Kr. 2013 I 132—3; Niesiecki, VIII; Podr. enc. kośc.; Słown. pol. teologów katol. (bibliogr.); Urbański S., Zatopieni w Bogu. Mistycy polscy, W. 1999 s. 53; Wójcik W., Cenniejsze rękopisy Biblioteki Seminarium Duchownego w Sandomierzu, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kośc.” T. 4: 1962 s. 301 (błędna identyfikacja autora, zamiast Ś-ego powinien być Piotr Świerczyński); — Bednarz M., Jezuici a religijność polska (1564—1964), „Nasza Przeszłość” T. 20: 1964 s. 176, 181; Dzieje teologii katol., II cz. 1 s. 456; Górski K., Studia i materiały z dziejów duchowości, W. 1980 s. 382; Guibert J. de, La spiritualité de la Compagnie de Jésus. Esquisse historique, Roma 1953 s. 423; Lisiak B., Nauczanie matematyki w polskich szkołach jezuickich od XVI do XVIII wieku, Kr. 2003; Matwiiszin J., Idee Kopernika na Ukrainie, „Kwart. Hist. Nauki i Techn.” T. 19: 1974 s. 660, 672; Misiurek J., Historia i teologia polskiej duchowości katolickiej, L. 1998 II 86—92; Paszend a J., Budowle jezuickie w Polsce, Kr. 2013 V 137; Urbański S., Mistyka w polskiej tradycji, w: Mistyka drogą zjednoczenia z Bogiem, Red. M. Szymula, W. 1999 s. 64; — Arch. Rom. S.I.: sygn. Germ., rkp. 32 k. 15, 16, sygn. Pol., rkp. 1—2, k. 75v—6v, sygn. Pol., rkp. 20—25, sygn. Pol., rkp. 45—46, sygn. Pol., rkp. 69 s. 489 (nekrolog).
Andrzej Paweł Bieś