INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Bronisława Staszel-Polankowa  

 
 
1912-01-23 - 1988-02-01
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Staszel-Polankowa (Polankówna) Bronisława, pseud. i krypt.: Bronka, Brońcia, Brońcia z Miętusiej (1912–1988), narciarka, kierowniczka schroniska turystycznego w Tatrach, żołnierz Armii Krajowej.

Ur. 23 I w Kościelisku koło Zakopanego jako jedno z dwunastu, dziewiąte z kolei, dziecko Andrzeja Staszel-Polankowego, cieśli, oraz Marii z Gąsieniców Brzega.

Po ukończeniu szkoły powszechnej uczyła się S.-P., wg niepewnych danych, w Szkole Pracy Domowej Kobiet w Kuźnicach w Zakopanem. Od dziecka jeździła na nartach (J. Stopka-Faktor), a pierwsze narty wystrugała sama. Sportowy talent S.-P-ej zauważył narciarz Andrzej Krzeptowski I, który wprowadził ją do Oddziału Narciarskiego «Sokoła» w Zakopanem; barwy tego klubu reprezentowała do wybuchu drugiej wojny światowej. Po raz pierwszy wzięła udział w zawodach zorganizowanych 20 XII 1925 w Zakopanem na otwarcie sezonu przez Sekcję Narciarską Polskiego Tow. Tatrzańskiego; zwyciężyła wówczas w biegu na 6 km w klasie młodszych. W sezonie 1926/7 uczestniczyła w III Zawodach o Mistrzostwo Zakopanego zajmując pierwsze miejsce w biegu kobiet w kategorii juniorów, a także w VII Międzynarodowych Zawodach o Mistrzostwo Polski w Zakopanem, gdzie w biegach w klasie juniorów miała lepszy czas niż ówczesna mistrzyni Polski, Janina Loteczkowa; startując w biegu na 15 km razem z mężczyznami była druga na mecie. Największym osiągnięciem w karierze S.-P-ej było zwycięstwo w lutym 1929 w Zakopanem podczas zawodów Fédération Internationale de Ski (FIS, Międzynarodowej Federacji Narciarskiej), mających rangę mistrzostw świata, w nieoficjalnym biegu płaskim kobiet na dystansie 6 km (konkurencje kobiece nie figurowały jeszcze w programie zawodów FIS); przed startem do tego wyścigu pasek od wiązań jej nart został podcięty przez konkurencję, wytrzymał jednak do końca «na jednym włosku» (został następnie oprawiony w złoto z miniaturą złotych nart przez warszawskiego jubilera Jana Ruszczyńskiego). W l. 1929–37 ośmiokrotnie zdobywała S.-P. mistrzostwo Polski: w biegach (1929–31), zjeździe (1933–5, 1937) i slalomie (1936). Dwukrotnie w r. 1936 była wicemistrzynią Polski, w zjeździe i w kombinacji alpejskiej – w obu konkurencjach za Heleną Marusarzówną. Uczestniczyła wielokrotnie w Sokolich Narciarskich Mistrzostwach Polski, zajmując w nich pierwsze miejsca w biegach, m.in. w Makowie Podhalańskim (1931), Jordanowie (1932) i Lwowie (1933). Pięciokrotnie uzyskiwała tytuł narciarskiej Mistrzyni Sokolstwa Słowiańskiego, zwyciężając w konkurencjach klasycznych i alpejskich na Wszechsłowiańskich zawodach narciarskich Związku Sokolstwa Słowiańskiego, m.in. w Polsce (Zakopane, 1929) Czechosłowacji (Štrbské Pleso, 1932) i Jugosławii (Bohinské Bystrice, 1933). Kilkakrotnie reprezentowała Polskę za granicą, m.in. w r. 1929 w międzynarodowych mistrzostwach Czechosłowacji w Štrbskim Plesie, gdzie otrzymała drugą nagrodę w biegu złożonym (kobiet i mężczyzn) na 18 km; startujący wówczas wybitny narciarz norweski Sigmund Ruud, w autobiograficznej książce „Skispor krysser verden” (Oslo 1946) zamieścił obszerny opis lekcji pokory jaką otrzymał, przegrywając w tym biegu ze S.-P-ą. W r. 1932 reprezentowała Polskę na zawodach FIS w Cortina d’Ampezzo we Włoszech, gdzie zajęła czternaste miejsce w kombinacji alpejskiej i była najlepszą z zawodniczek polskich. W r. 1933 «tryumfowała bezapelacyjnie» w międzynarodowych mistrzostwach Czechosłowacji w Harrachowie. Była pionierką kobiecych skoków narciarskich, występując w tej konkurencji na publicznych pokazach, m.in. w r. 1928 obok Bronisława Czecha w warszawskim ośrodku sportowym «Agrykola». Często wygrywała organizowane w Zakopanem zawody skikjöringowe (narciarz jest ciągnięty przez konia z jeźdźcem). Działała w Polskim Tow. Gimnastycznym «Sokół» jako instruktor wychowania fizycznego młodzieży żeńskiej (od r. 1931 miała formalne uprawnienia w tej dziedzinie), a także brała udział w zjazdach, zlotach i wycieczkach społeczności sokolej. W plebiscycie na najlepszego sportowca Polski w l. 1926–34, ogłoszonym w r. 1935 przez „Przegląd Sportowy”, zajęła dziewiąte miejsce.

S.-P. prowadziła małe, przerobione z szałasu pasterskiego, schronisko turystyczne pod Przysłopem Miętusim w Tatrach Zachodnich (od r. 1933 lub 1934 do r. 1939). Od końca kwietnia do początku lipca 1934 odbyła samotną podróż rowerową dookoła Polski, pokonując trasę długości ponad 3 tys. km. Wyprawa ta zyskała duży rozgłos; dn. 14 VI została w Warszawie przyjęta przez prezesa Związku Towarzystw Gimnastycznych «Sokół» w Polsce Adama Zamoyskiego, a 20 VI na Zamku przez prezydenta Ignacego Mościckiego. Podczas okupacji niemieckiej mieszkała w Zakopanem, ale na początku lipca 1944, w obawie przed wywiezieniem do Niemiec na przymusowe roboty, przeniosła się do Warszawy, gdzie wstąpiła do AK. W czasie powstania warszawskiego 1944 r. była sanitariuszką w 9. komp. baonu «Kiliński», m.in. na placówce przy ul. Królewskiej 16. Po kapitulacji powstania została jako jeniec wojenny osadzona w stalagu VIII-B w Lamsdorf (Łambinowice), następnie od 30 X t.r. w stalagu IV-B w Mühlberg koło Drezna (nr jeniecki 107135), na koniec w obozie w Darmstadt, z którego została uwolniona przez wojsko amerykańskie.

Dn. 23 X 1945 wróciła S.-P. do Zakopanego i zamieszkała na Krzeptówkach (w domu nr 537, później ul. J. Krzeptowskiego 36/38). W l. 1945–52 pracowała w sezonach zimowych w Kościelisku jako instruktor narciarstwa w ośrodku wczasowym dla młodzieży szkolnej z Warszawy. W r. 1947 powróciła do swego schroniska na Przysłopie Miętusim, które prowadziła odtąd ze Stanisławą Woźniak z Lublina, byłym żołnierzem AK na Lubelszczyźnie, ukrywającą się w Tatrach przed Urzędem Bezpieczeństwa. Podobnie jak przed wojną, schronisko było znane z miłej, «prawdziwie turystycznej» atmosfery, miało stałych gości, zwłaszcza z warszawskich środowisk artystycznych, literackich i naukowych (bywała w nim m.in. pisarka Maria Kann). Dn. 30 XII 1949 została S.-P. odznaczona Krzyżem Walecznych przez rząd emigracyjny w Londynie za udział w konspiracji i powstaniu (z przyczyn politycznych orderu nie mogła odebrać). W r. 1951 w Zakopanem raz jeszcze startowała w narciarskich Mistrzostwach Polski w biegu na 10 km kobiet, reprezentując Wojskowy Klub Sportowy Zakopane; zajęła czwarte miejsce wśród 73 zawodniczek, z których każda, jak zauważyli dziennikarze, mogła być jej córką. T.r. została członkiem Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, a od r. 1952 Grupy Tatrzańskiej Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego; prowadzone przez nią schronisko pełniło również funkcję placówki obu tych służb. W r. 1957 w półoficjalnych obchodach 10-lecia powojennego funkcjonowania schroniska uczestniczyli obok przedstawicieli władz sportu i turystyki m.in. Tadeusz Kulisiewicz, Aleksander Kobzdej, Edward Hartwig i Witold Chwalewik. T.r. zaprzestała S.-P. prowadzenia schroniska i wróciła na stałe do swojego domu na Krzeptówkach. W r. 1972 przeszła poważną chorobę serca, a 9 X t.r. przekazała swój dom i majątek Szensztackiemu Inst. Sióstr Maryi (SISM), w zamian za dożywotnią opiekę, którą sprawowała przy niej siostra Bronisława (Gertruda Hlubek). Znający S.-P-ą z okresu swej turystycznej aktywności kardynał Karol Wojtyła, odwiedził ją w r. 1977, podczas wizyt duszpasterskich w parafii kościeliskiej; po wyborze Wojtyły na papieża w r.n. przesłała mu S.-P. pamiątkową miniaturę złotych nart. Przyjaźniła się m.in. z Janem Strzeleckim, Julianem Aleksandrowiczem i Stefanem Swieżawskim. Ok. 40 medali i pucharów, które otrzymała w zawodach sportowych, oddała pallotynom na Krzeptówkach z przeznaczeniem przetopienia na dzwon kościelny do miejscowej kaplicy parafialnej. Po kolejnych trzech zawałach serca zmarła 1 II 1988 w Zakopanem; została pochowana na cmentarzu w Kościelisku.

S.-P. nie była zamężna.

Dn. 22 I 2000 z inicjatywy przełożonej zgromadzenia siostry Miriam (Alfredy Ściborskiej) w siedzibie SISM na Krzeptówkach, dawnym domu S.-P-ej otwarto poświęconą jej Izbę Pamięci.

S.-P. była pierwowzorem postaci Staszki w powieści dla młodzieży Marii Kann „Wantule” (W. 1953, w wyd. 6 z r. 1976 występuje już jako Brońcia Staszel-Polankowa). Pojawia się też w różnych wspomnieniach tatrzańskich: Włodzimierza Wnuka „Byłem z Wami” (W. 1960), Jerzego Młodziejowskiego „O Tatrach rozmowy” (W. 1974), Alfonsa Filara i Michała Leyki „Laury na śniegu. Opowieść o Bronisławie Czechu i Helenie Marusarzównie” (W. 1974), Tomasza Domaniewskiego „Niedaleko od prawdy” (W. 1978). Siostrzeniec S.-P-ej, podhalański pisarz ludowy Józef Stopka-Faktor poświęcił jej, napisaną gwarą, opowieść biograficzną „Gaździna z Miętusiej” (w zbiorze „U nas pod reglami”, Zakopane 1995). Obrazy schroniska S.-P-ej oraz szałasu, z którego ono powstało, występują m.in. w powieści dla młodzieży Marii Józefackiej „Kto sieje wiatr” (L. 1973) oraz opowiadaniu Władysława Krygowskiego „Złote rydze Miętusiej” (w tomie „Góry i doliny po mojemu”, W. 1977).

 

Bielecki R., Żołnierze powstania warszawskiego, W. 1997 III; Enc. powstania warsz., IV; Enc. tatrzańska (1995), (fot.); Kronika sportu, W. 1993; Malá éncyklopedie ližováni, Oprac. O. Kuhlanek, J. Mraz, Praha–Bratislava 1987; Mała encyklopedia sportu, W. 1986 II (fot.); Zieleśkiewicz W., Encyklopedia sportów zimowych, W. 2002; – Zubek J., Wyniki [narciarskich] Mistrzostw Polski za okres 1920–1960 (mszp. w B. Muz. Tatrzańskiego w Zakopanem); – Gaj J., Hądzelek K., Dzieje kultury fizycznej w Polsce, P. 1997; Kapeniak J., Tatrzańskie diabły, W. 1973; Leliwa-Roycewin H., Batalion A.K. „Kiliński” w powstaniu warszawskim, Londyn 1979 s. 88; Sieniarski S., Tak jak Staszel-Polankowa Sigmunda Ruuda, pokonał norweskich biegaczy Jan Staszel, „Życie Warszawy” 1974 nr 42; Strzelecki J., Święto wspomnień, „Sztandar Młodych” 1962 nr 42; Szatkowski W., Bronisława Staszel-Polankowa. Narciarka i gaździna z Miętusiej, „Tyg. Podhalański” R. 11: 2000 nr 4 (fot.); Tajner A., Legendy polskiego sportu, [Kat.–Cieszyn] 1991 I; Wiecheć A., Bronisława Staszel-Polankowa – sportowiec, przykład etosu „Sokoła”, w: Krajowy Zlot Sokolstwa Polskiego. 110 lat Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Zakopanem, Kr. 2004 s. 154–63; Wnuk W., Służba podziemna na szczytach. Bohaterskie karty młodzieży góralskiej, „Gaz. Lud.” R. 2: 1946 nr 19; Zaczyński A., Brońcia z Hali Miętusiej, „Gaz. Krak.” R. 41: 1989 nr 148 (mutacja podhalańska); Ziemba S., Śladami dwóch desek. Zarys dziejów narciarstwa, Kr. 1955; – Malczewski R., Pępek świata, W. 1960 s. 60; – „Narciarstwo Pol. Roczników Pol. Zw. Narciarskiego” T. 3: 1929; „Przegl. Sportowy” R. 12: 1932 nr 105 (fot.); „Stolica” R. 12: 1957 nr 15 (fot.); – Nekrologi z r. 1988: „Więź” R. 31 nr 7/8; „Życie Liter.” R. 38 nr 22, „Życie Warszawy” nr 22, 43; – Izba Pamięci S.-P-ej w SISM w Zakopanem: Dereziński H., Wspomnienie o Bronisławie Staszel-Polankowej (mszp. z r. 1996), Dziennik S.-P-ej z jej rowerowej podróży dookoła Polski (rkp.), Pioch A., Księga pamiątkowa w podzięce za lata przyjaźni (1976–88). Pamięci Bronisławy Staszel-Polankowej, mojej duchowej przewodniczce (rkp., zawiera koresp., fot., wycinki prasowe, fragmenty książek i in.), Strzelecka J., Wspomnienie o Bronisławie Staszel-Polankowej (mszp. z r. 1997), Szatkowski W., Bronisława Staszel-Polankówna. Narciarka i gaździna z Miętusiej (mszp.); Paraf. p. wezw. św. Kazimierza w Kościelisku: Liber natorum et baptisatorum (1848–1932), t. 1; – Mater. Józefa Nyki z W.: Czech-Walczakowa S., Wspomnienia (rkp.); – Informacje Józefa Nyki z W., Wojciecha Szatkowskiego i Józefa Stopki-Faktora z Zakopanego, Wiesława A. Wójcika z Kr., siostry Bronisławy (Gertrudy Hlubek) z SISM w Zakopanem.

Andrzej Matuszyk

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Lidia Wysocka

1916-06-24 - 2006-01-02
reżyser teatralny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Bogumił Sokołowski

1899-05-25 - 1982-04-07
zoolog
 

Marceli Marcichowski

1878-01-15 - 1926-07-11
inżynier budowlany
 

Wincenty Styczyński

1872-12-05 - 1922-04-18
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.