Cassius Chrystian Teofil (1740–1813), senior Jednoty i rektor gimnazjum, syn seniora Jana Aleksandra, urodzony w Lesznie, gdzie uczęszczał do gimn., w r. 1760 studiował w Frankfurcie n. O., 1763 w Lejdzie. W r. 1775 wyświęcony na pastora w Lesznie, 1788 objął rektorat gimnazjum i seniorat zboru. O jego gorliwości pedagogicznej świadczy szereg podręczników szkolnych dla logiki, starożytności, historii powsz. i geografii, które w manuskryptach stanowiły podstawę nauki szkolnej w Lesznie. Napisał też obszerny komentarz do Przemian Owidiusza, którego rękopis, do druku przygotowany, spłonął w pożarze Leszna 1792 r. Za jego rektoratu gimnazjum przeszło pod rządy pruskie. W r. 1797 C. przekazał rektorat bratu stryjecznemu, Bogusławowi Dawidowi, sam zaś został powołany na radcę do nowo przez rząd pruski utworzonego konsystorza reformowanego w Poznaniu. W pracach programowych nad urządzeniem szkolnictwa na zagarniętych ziemiach polskich zaważył jego referat, w którym domagał się dla Poznania szkoły wspólnej dla wszystkich wyznań chrześcijańskich pod nazwą »szkoły spólnej poznańskiej«, i to szkoły wyższej, doskonale urządzonej, z równym uwzględnieniem języka polskiego i niemieckiego, w której uczyliby profesorowie różnych wyznań. Uposażenia miał dostarczyć polski fundusz szkolny i obydwa ewangelickie konsystorze. Rektorowi przyznawał na wzór urządzeń Komisji Eduk. nadzór nad szkołami elementarnymi, katolicką i protestancką. Zapewniał rząd o liberalizmie religijnym katolickiego społeczeństwa Wielkopolski, które domagało się szkoły symultannej. Ta koncepcja, obca pruskim władzom, znalazła żywe ich przyzwolenie wbrew zastrzeżeniom ortodoksyjnych członków konsystorza. Do obrad nad planem organizacyjnym liceum poznańskiego zostały pociągnięte obok władz politycznych wszystkie trzy konsystorze w Poznaniu, a w wykonaniu ostatecznych planów liceum otrzymało charakter symultanny.

Łukaszewicz J., O kościołach Braci Czeskich, P. 1835, 385; Pruskie Arch. Państw. w Berlinie, 76, I 1122.

Wanda Bobkowska