Tanana Czesław Bonifacy (1923–1982), pułkownik pilot Wojska Polskiego.
Ur. 30 IX w miejscowości Nowaki (pow. sarneński) na Wołyniu, był synem Juliana (ur. 1884), pracownika kolei, właściciela nieruchomości, oraz Narcyzy z Rudnickich (1895–1974). Miał młodszych braci: Stanisława i Kazimierza Konstantego, obaj byli pułkownikami pilotami WP.
T. uczył się w l. 1930–7 w szkole powszechnej w Sarnach. Podczas drugiej wojny światowej pracował tam m.in. jako robotnik w kopalni torfu «Tułowice» (1940), pracownik fizyczny w introligatorni (1941) i kancelista na kolei. Po ponownym wkroczeniu 11 I 1944 Armii Czerwonej do Sarn został powołany 1 V t.r. do WP i odbył przeszkolenie lotnicze w ZSRR, w 9. Wojskowej Szkole Lotn. Wyszkolenia Podstawowego w Bugurusłaniu i Kaczyńskiej Wojskowej Szkole Lotn. im. Miasnikowa w Krasnym Kucie. Dn. 14 IV 1946 wrócił do kraju i służył w 2. p. lotnictwa myśliwskiego 1. Brandenburskiej Dyw. Lotnictwa Myśliwskiego kolejno jako pilot, starszy pilot (od 1 V 1947) i dowódca klucza (od 21 III 1948). Awansował na chorążego (16 VII 1946 z promocją od 22 VII t.r.) i podporucznika (15 V 1948). Od 10 VI 1949 doszkalał się w Oficerskiej Szkole Lotn. w Dęblinie, w której od 1 IX t.r. do 1 XI 1950 był pilotem-instruktorem 3. eskadry wyszkolenia podstawowego. Awansowany 6 VII 1950 na porucznika, objął 2 XI t.r. dowództwo klucza lotn. w poznańskim 11. p. 6. Dyw. Lotnictwa Myśliwskiego. Po awansie 21 VIII 1951 na kapitana dowodził od 24 XII t.r. w Krakowie eskadrą w 2. p. 7. Dyw. Lotnictwa Myśliwskiego, a od 13 VIII 1952 pełnił obowiązki pomocnika dowódcy pułku ds. pilotażu. Dn. 18 XII t.r. został p.o. dowódcą 3. p. 6. Dyw. Lotnictwa Myśliwskiego. Będąc jednym z pierwszych polskich pilotów wykonujących loty na samolotach odrzutowych, brał udział w szkoleniu personelu latającego i technicznego na samolotach «Jak-23» i «Mig-15». Dn. 12 III 1953 awansował na majora. Po odbyciu Kursu Doskonalenia Oficerów Lotnictwa w Taganrogu w ZSRR objął 22 X 1954 dowództwo 6. Dyw. Lotnictwa Myśliwskiego w składzie III Korpusu Lotnictwa Myśliwskiego i 27 X t.r. został mianowany podpułkownikiem. W l. pięćdziesiątych był jednym z najmłodszych dowódców dywizji oraz jednym z pierwszych Polaków, którzy dowodzili tym związkiem taktycznym; posiadał 2. kl. pilota wojskowego (26 III 1955).
Dn. 15 VII 1956 został T. przeniesiony do Zarządu II Sztabu Generalnego WP. Po przeszkoleniu wywiadowczym został 26 XII t.r. zastępcą attaché wojskowego ds. lotniczych przy ambasadzie PRL w Waszyngtonie. Odwołany po dwóch latach do kraju, objął 26 III 1959 stanowisko starszego pomocnika szefa Wydz. I Oddz. III Sztabu Generalnego WP. W okresie 1 X 1959 – 30 VIII 1960 odbył Wyższy Kurs Doskonalenia Oficerów – specjalność wojsk lotn. w Akad. Sztabu Generalnego w Rembertowie (Fakultet Wojsk Lotn. i Obrony Przeciwlotn.); ukończył też eksternistycznie w r. 1960 technikum budowy silników we Wrocławiu i uzyskał dyplom technika mechanika (specjalność budowa osprzętu lotn.). W Zarządzie II Sztabu Generalnego pełnił różne funkcje, a 16 IX 1963 awansował na pułkownika. Od 3 IX 1967 do 2 XII 1969 był zastępcą attaché wojskowego przy ambasadzie PRL w Londynie. Dn. 3 VIII 1971 zwolniono go z zawodowej służby wojskowej i przeniesiono w stan spoczynku. Zmarł 27 IV 1982 w Warszawie, został pochowany 3 V na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kw. F rząd 10 grób 13). Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1964), Złotym Krzyżem (1958) i Srebrnym Krzyżem (1951) Zasługi oraz medalami: Złotym (1968), Srebrnym (1955) i Brązowym (1952) «Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny».
W zawartym 21 XII 1951 małżeństwie z Honoratą Rozwadowską (1931–2016), księgową, miał T. dwie córki: Marię Jolantę (ur. 1953) i Dorotę (ur. 1955).
Bracia T-y, jego śladem, po mobilizacji do WP ukończyli te same szkoły lotnicze w ZSRR i należeli do grupy pierwszych pilotów WP przeszkolonych w lotach na samolotach odrzutowych. Stanisław (1925–1997) zajmował się w l. 1953–4 sprawami pilotażu w 10. Dyw. Lotnictwa Myśliwskiego w Słupsku, którą następnie w l. 1955–6 dowodził. Był jednym z pierwszych pilotów, którzy uzyskali 1. kl. pilota wojskowego lotnictwa myśliwskiego (27 V 1953); latał na trzydziestu ośmiu typach samolotów, a jego ogólny nalot wynosił 3500 godzin. Po przeszkoleniu (1956–7) w Akad. Lotnictwa w Moninie (ZSRR) został dowódcą lotnictwa myśliwskiego w II Korpusie Obrony Przeciwlotn. Obszaru Kraju w Bydgoszczy. Przeniesiony w r. 1961 do Warszawy, do Inst. Technicznego Wojsk Lotn., a w r. 1963 do Inspektoratu Lotnictwa, był następnie w l. 1964–70 komendantem Centrum Szkolenia Lotn. w Modlinie. Uczestniczył w pokazach i defiladach lotn.; jako dowódca defilady z okazji 1000-lecia Państwa Polskiego (22 VII 1966) został za jej organizację i przeprowadzenie wyróżniony pochwałą Głównego Inspektora Lotnictwa. Od r. 1966 studiował zaocznie w Wojsk. Akad. Polit. w Warszawie i w r. 1970 uzyskał stopień magistra pedagogiki. Oddelegowany do pracy poza wojskiem, kierował w l. 1970–2 Centrum Wyszkolenia Lotn. Aeroklubu PRL w Lesznie Wpol. Służbę w WP zakończył jako zastępca szefa Zarządu Lotn. w Dowództwie Wojsk Lotn. (1977–9). Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1966) i Srebrnym Krzyżem Zasługi (1951). Zmarł 22 VII 1997 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kw. E–II rząd 1 grób 8). Kazimierz (1926–1982), był obok kpt. pilota Andrzeja Rybickiego jednym z dwóch pilotów myśliwskich – Polaków przeszkolonych w lipcu i sierpniu 1950 na samolotach odrzutowych «Jak-17U» w 159. Noworosyjskim Pułku Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej w Brzegu. Uczestniczył w pokazach i defiladach lotn., m.in. w r. 1951 za udział w pokazie pilotażu grupowego (trzy jednostki) na samolotach «Jak-23» w Warszawie został wyróżniony pochwałą Prezydenta RP. Posiadał 1. kl. pilota wojskowego (27 VII 1954) oraz uprawnienia instruktora 1. kl. na myśliwskie samoloty odrzutowe; spędził w powietrzu 2248 godzin, w tym 1078 na samolotach odrzutowych. Zajmował się również techniką pilotażu, m.in. w Wydz. Wyszkolenia Bojowego Lotnictwa Myśliwskiego w Dowództwie Wojsk Lotn. w Warszawie (1953–6). Po odbyciu II Centralnego Kursu Lotniczo-Taktycznego w Taganrogu (1956–7) był inspektorem w Wydz. Wyszkolenia Bojowego III Korpusu Lotnictwa Mieszanego w Poznaniu (w r. 1957 przeformowany w Dowództwo Lotnictwa Operacyjnego). Po studiach (1964–7) na Oddz. Wojsk Obrony Powietrznej Kraju i Lotnictwa w Akad. Sztabu Generalnego w Rembertowie został szefem Wydz. Szkolenia Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego, a w r. 1968 szefem Oddz. Szkolenia Bojowego w Zarządzie Szkolenia Lotn. Dowództwa Wojsk Lotn. w Poznaniu. W r. 1977 odbył w Akad. Sztabu Generalnego Kurs Przeszkolenia Kadry Kierowniczej szczebla taktyczno-operacyjnego wojsk lotn., po którym został oddelegowany do Moskwy, gdzie pracował jako starszy oficer w Sztabie Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Układu Warszawskiego. Po powrocie w r. 1981 do kraju pełnił do śmierci funkcję zastępcy szefa Zarządu Szkolenia Lotn. w Dowództwie Wojsk Lotn. w Warszawie. Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1963), Złotym Krzyżem (1951) i Srebrnym Krzyżem (1959) Zasługi oraz Odznaką «Zasłużony Pilot Wojskowy PRL» (1978). Zmarł 2 III 1982 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kw. F rząd 4 grób 13).
Bulzacki Z., Jak rosły nam skrzydła, P. 1981 s. 42; Celek J., Wyższa Oficerska Szkoła Lotnicza im. Janka Krasickiego, W. 1979 s. 123–4; Cenckiewicz S., Długie ramię Moskwy. Wywiad Wojskowy Polski Ludowej 1943–1991, P. 2011 s. 303; Gotowała J., Skrzydła i pamięć. Fakty. Wydarzenia. Ludzie lotnictwa, W. 2012 s. 168; tenże, Zarys rozwoju lotnictwa wojskowego w latach 1945–2000, w: Pamięci lotników wojskowych 1945–2000, Red. J. Zieliński, W. 2003 s. 26; tenże, Zarys rozwoju lotnictwa wojskowego w latach 1945–2010, w: Polskie lotnictwo wojskowe 1945–2010. Rozwój, organizacja, katastrofy lotnicze, Red. tenże, W. 2011; Jaworski J., Organizacja Ludowego Lotnictwa Polskiego, „Wojsk. Przegl. Hist.” 1979 nr 4 s. 18; Kasprzycki R., Kilka uwag o wypadkach w lotnictwie myśliwskim w latach 1945–1949, „Przegl. Hist.-Wojsk.” 2004 nr 3 (203) s. 308–9; tenże, Rakowice-Czyżyny w latach 1921–1955. Krakowskie lotnisko w służbie wojskowej i cywilnej, Kr. 2010 s. 159, 160; Kmiecik T., Polskie lotnictwo wojskowe 1945–1962, W. 2001 s. 133, 203; Koliński I., Lotnictwo Polski Ludowej 1944–1947, W. 1987 s. 443; tenże, Ludowe lotnictwa polskie 1943–1945, W. 1969 s. 71; tenże, Szkolenie Polaków w latach 1944–1946 w Kaczyńskiej Wojskowej Szkole Lotniczej, „Przegl. Wojsk Lotn.” 1971 nr 8 s. 69; tenże, Szkolenie Polaków w radzieckich szkołach lotniczych podczas II wojny światowej, tamże 1969 nr 7 s. 63; Majewski A., Szturmowcy z Gniazda Orląt Dęblin 1945–1956, W. 2013 s. 46; Malinowski J., Rozwój kadr lotniczych ludowego wojska polskiego na ziemiach radzieckich (w latach 1943–1945), „Wojsk. Przegl. Lotn.” 1962 nr 2 s. 72; Mikołajczuk M., Rozwój lotnictwa polskiego w latach pięćdziesiątych. III etap lata 1957–1958, „Lotnictwo Wojsk.” 2000 nr 7 s. 36; Mizera J., Podniebne lata, W. 1974 s. 49; tenże, Skrzydlate lata, P. 1999 s. 33, 35; Molenda J., Ucieczki z PRL, W. 2015 s. 160; Monał P., Dille J., Spy in the US, New York–Evanston 1961 s. 40, 119–20, 190–2; Zieliński J., Dowódcy pułków lotnictwa polskiego 1921–2000, P. 2001 s. 580–1 (fot.), s. 350; tenże, Organizacja polskiego lotnictwa wojskowego w latach 1946–2003, w: Pamięci lotników wojskowych 1945–2003, Red. tenże, W. 2003 s. 73, 98; tenże, Organizacja polskiego lotnictwa wojskowego w latach 1945–2010, w: Polskie lotnictwo wojskowe 1945–2010, Red. tenże, W. 2011 s. 89, 116; – Wierzbicki K., Rosły nam skrzydła, W. 1977 s. 32, 65; Zabrodzki L., Spowiedź doczesna lotnika, P. 2004 s. 26; – „Przegl. Wojsk Lotn. i Obrony Powietrznej” 1998 nr 9 s. 29; „Życie Warszawy” 1982 nr 89 (nekrolog); – Arch. MON w Modlinie: Rozkazy personalne Dep. Kadr MON z l. 1952, 1953, 1954, 1956; CAW: Teczka Akt Personalnych, sygn. 1643/79/715; Cmentarz Wojskowy na Powązkach w W.: Ewidencja osób pochowanych; – Mater. Red. PSB: Wydruk internetowy z Biul. Inform. Publ. IPN (dane osobowe z katalogu funkcjonariuszy bezpieczeństwa).
Bibliogr. dot. Kazimierza Tanany: Borkowski M., Krzemiński C., Mała kronika Polskiego Lotnictwa Wojskowego, W. 1979 s. 128; Huss R., Techniczna Szkoła Wojsk Lotniczych 1944–1995, Zamość 2001 s. 124; Krzemiński C., Lotnictwo polskie w pierwszych latach powojennych, W. 1981 s. 70; tenże, Polskie Lotnictwo Wojskowe 1945–1980, W. 1989 s. 109, 111, 194; Mikołajczuk M., I Mistrzostwa Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju, „Lotnictwo” 2008 nr 8 s. 47; tenże, Rozwój lotnictwa polskiego w latach pięćdziesiątych. I etap lata 1950–52, „Lotnictwo Wojsk.” 2000 nr 5 s. 33, 37; Senkowski R., Łaz M., Pierwsze Migi w polskim lotnictwie wojskowym, tamże 2001 nr 6 s. 46; – Hermaszewski W., Moje przestworza, W. 1995 s. 57, 60–2, 77, 84, 100, 105; Rybacki A., Moja żołnierska droga. Nowe samoloty, „Żołnierz Pol.” 1984 nr 52; Zabrodzki L., Spowiedź doczesna lotnika, P. 2004 s. 26, 65; – „Życie Warszawy” 1982 nr 42 (nekrolog); – Arch. MON w Modlinie: Rozkazy personalne Dep. Kadr MON z l. 1953, 1954, 1972; CAW: Teczka Akt Personalnych, sygn. 1783/90/3751.
Bibliogr. dot. Stanisława Tanany: Krawczyc T., Szczęście w chmurach, W. 2008 s. 85, 199; Krzemiński C., Polskie Lotnictwo Wojskowe 1945–1980, W. 1989 s. 113, 194; Opiekulski S., Stowarzyszenie Seniorów Lotnictwa Wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej 1989–1999, P. 1999 s. 17, 108; Przedpełski A., Lotnictwo Wojska Polskiego 1918–1996, W. 1997 s. 301; tenże, 80 lat polskiego lotnictwa wojskowego 1918–1998. Zarys historii, W. 1998 s. 207; – „Skrzydlata Polska” 1997 nr 9 s. 23; – Arch. MON w Modlinie: Rozkazy personalne Dep. Kadr MON z l. 1952–4, 1956, 1957, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970; Arch. Sił Powietrznych w Modlinie: Centrum Szkolenia Lotn. – Kron. Centrum Szkolenia Lotn., zespół nr 75, spis nr 4651/69/7 (dot. defilady lotn.); CAW: Teczka Akt Personalnych, sygn. 1663/82/885.
Zygmunt Kozak