Demko (Damian) Michajłowicz z przydomkiem Łysoweć († 1654), generalny asawuł wojsk kozackich za hetmaństwa Bohd. Chmielnickiego. Należał do dość licznego szeregu działaczy tego okresu (jak Krywonos, D. Neczaj, Nebaba i in.), którzy zjawili się nie wiadomo skąd i kiedy, by jak meteory nagle zabłysnąć i po jakimś czasie zniknąć na horyzoncie ukraińskim. Ponieważ w 40-tysięcznym regestrze kozackim z r. 1650 występuje już jako generalny asawuł wojskowy przy boku hetmana w pułku czehryńskim, śmiało wnosić można, że działalność jego rozpocząć się musiała co najmniej w latach 1648–9. W tym roku chan tatarski zażądał od Bohd. Chmielnickiego posiłków na wyprawę przeciw Czerkiesom. Hetman udał się w lipcu do Połtawy, by osobiście wyprawić trzytysięczny oddział wyborowego wojska. Naczelne dowództwo zlecił gen. asawułowi D-ce, oddając mu pod opiekę swego syna Tymosza, który również uczestniczył w imprezie. Ponieważ Czerkiesi dobrowolnie upokorzyli się przed chanem, wojsko kozackie, dotarłszy do Azowa, wróciło do domu. Z wiosną roku następnego (1651) został wysłany przez Chmielnickiego w charakterze hetmana nakaźnego na czele silnego korpusu w pościg za cofającymi się na Kamieniec Podolski wojskami polskimi; niepotrzebne zupełnie, a nawet wbrew woli samego Chmielnickiego przeprowadzone, kilkodniowe oblężenie Kamieńca Podol., wreszcie dość znaczna klęska, jaką poniósł pod Kupczyńcami na skutek wpadnięcia w zasadzkę urządzoną przez cofających się Polaków, niezbyt pochlebnie świadczą o jego talencie wojskowym. Nic przeto dziwnego, że w dalszych działaniach tego roku (bitwy pod Beresteczkiem i Białą Cerkwią) nie odegrał już D. żadnej roli. A kiedy w październiku 1652 r. chan tatarski, prosząc Chmielnickiego o pomoc przeciwko kozakom dońskim, wymienił jako ewentualnego dowódcę korpusu D-ę, Chmielnicki stanowczo się temu sprzeciwił. W sierpniu 1653 r. hetman, wyprawiwszy Tymosza na Mołdawię, wysunął ku granicom Wołynia większy oddział kozaków pod wodzą D-i i Bohuna, zapewne w tym celu, by ściągnąć w tę stronę uwagę wojsk polskich, a odwrócić od terenu południowego. D. zagarnął wówczas m. Połonne na Wołyniu. W październiku tegoż roku Chmielnicki, prowadząc operacje nad Bohem, zarządził koncentrację sześciu pułków kozackich w okolicach Białej Cerkwi, nad którymi naczelne dowództwo oddał D-ce jako »hetmanowi nakaźnemu«; była to jego główna rezerwa na wypadek powikłań wewnętrznych, stąd czerpał posiłki w dalszych działaniach wojennych. Obok wspomnianych zleceń wojskowych spełniał D. również funkcje dyplomatyczne. Wraz z Wyhowskim i gen. oboźnym Korobką uczestniczył w uroczystej audiencji posła moskiewskiego Unkowskiego u hetmana, która odbyła się 22 X 1650. W marcu r. 1653 posłował od Chmielnickiego do Krymu w sprawie posiłków tatarskich. Gdy w lipcu r. 1654 przybył do Chmielnickiego Miron Czogol w poselstwie od wojewody mołdawskiego Stefana z oświadczeniem jego gotowości do nawiązania przyjaznych stosunków z Ukrainą i poddania się pod protektorat cara moskiewskiego, hetman, dawszy Czogolowi przychylną odprawę, wysłał z nim D-ę w celu prowadzenia dalszych rokowań. D. przybył do Jass 1 VIII 1654, a już z końcem tego miesiąca był z powrotem w Fastowie, przywożąc ze sobą nowe poselstwo mołdawskie z purkałabą (kasztelanem) sorockim Strojeskulem na czele. Lecz wnet okazało się, że wojewoda Stefan prowadził grę podwójną. Chmielnicki, pragnąc do sojuszu z kozakami i Moskwą wciągnąć także Konstantego Scerbana, wojewodę Wołoszczyzny, wysłał tam z końcem września poselstwo, w skład którego prócz D-i wchodzili pisarze: Iwan Kowalewski i Fedor Pohorecki. Wojewoda mołdawski pospieszył zawiadomić Stanisława Potockiego o tym nowym posunięciu dyplomatycznym hetmana kozackiego, a powracające z Wołoszczyzny poselstwo zatrzymał przez dłuższy czas w Jassach. W czasie wykonywania tej misji poselskiej D. umarł; Chmielnicki w liście do cara moskiewskiego z 20 XI 1654 wspomina o nim już jako o zmarłym.
Arch. J.-Zap. Ross. dział III. t. IV, s. 451, 495–6; Akty J. i Zap. Ross. VIII 330, 349–55; X 39; XIV 38–9, 104–5; Żereła do hist. Ukr. Rusi, XII 326, 328, 331; Twardowski, Wojna domowa… II, Kalisz 1681, s. 96; Pamiętniki o wojnie kozackiej za Chmielnickiego, W. 1840, 80; Latopis Samowidca, Kij. 1878, 320; Bodiański M., Rejestra…, Moskwa 1879, s. VII; Korduba, Akty do Chmeln., 326–7, 331; Kostomarow, Bogd. Chmielnickij, Pet. 1904, 390–7; Hruszewśkyj M., Ist. Ukr.-Rusi IX, cz. 1–2 indeks pod Lisowiec; Gawroński, Sprawy ukr. s. 128, 131, 134.
Miron Korduba