Dobiesław z Żurawicy, h. Odrowąż (1442–1476), kasztelan przemyski. Przynależność jego do rodu Odrowążów stwierdza zapis jego imienia w r. 1462 wśród Odrowążów, odnawiających zrzeczenie się praw do włości klasztoru mogilskiego z nadania Wisława i bpa krakowskiego Iwona. Prochaska, Maurer i Górski uważają go za syna Dobiesława ze Sprowy alias Zagórza, podkomorzego ruskiego 1425–1433, a za bratanka Piotra, wojewody ruskiego i podolskiego, i Jana, arcybpa lwowskiego. Fakt, że D. dziedziczył królewszczyzny: Babina, Mistkowice, Zarajsko, Zawiszeńcze w starostwie samborskim, na których miał poprzednio zastawy Dobiesław ze Sprowy, czyni tę identyfikację bardzo prawdopodobną. Był D. starostą łowickim w r. 1457–62, tenutariuszem gliniańskim w r. 1470–6, kasztelanem przemyskim 1462–76. Brał czynny udział w sprawach publicznych, skoro podpisy jego figurują na wielu ważniejszych aktach zdziałanych na sejmach walnych: w Piotrkowie w r. 1462 na dekrecie przysądzającym ziemię rawską i gostyńską królowi i królestwu polskiemu z pominięciem pretensyi Katarzyny mazowieckiej, wdowy po ks. Michale, i ks. warszawskiego Konrada; tamże w r. 1470 na poręczeniu królewskim, że pomoc pieniężna dana na potrzeby królestwa przez stany polskie nie uwłacza ich wolnościom i prawom. Był jednym z komisarzy królewskich, delegowanych w r. 1469 do rozgraniczenia wsi królewskiej Duńkowice pod Radymnem od Łazów Spytka z Jarosławia, oraz królewszczyzny kołomyjskiej od Peczeniżyna, Kenczawa i Łapawa Jana Koły z Dalejowa, podkomorzego halickiego. Konfederacja mieszczan lwowskich z ziemianami ruskimi z r. 1464, skierowana głównie przeciw Andrzejowi Odrowążowi, wojewodzie i staroście ruskiemu, wystąpiła również przeciw D-wi razem z resztą Odrowążów, którym potęga wyjątkowa na Rusi i owładnięcie królewszczyznami ułatwiały naruszanie przywilejów szlachty i mieszczan lwowskich. Po przeprowadzonej w r. 1465 ugodzie między stanami na Rusi zmniejszyły się wpływy Odrowążów, ale D. nie stracił na znaczeniu: w r. 1474 razem z innymi dygnitarzami ruskimi kwitował mieszczan lwowskich z depozytu najważniejszych przywilejów Rusi Czerwonej, złożonego u nich w r. 1454 w czasie wojny z Tatarami.
W r. 1475 wydał w Mościskach wraz ze Spytkiem z Jarosławia, wojewodą ruskim, i Rafałem z Jarosławia, podkomorzym przemyskim, statut ziemski, normujący sądownictwo komorników ziemskich nad zbiegami, Wołochami, podsadkami, popami, karczmarzami, młynarzami i ich ludźmi. Jako bliski krewny zmarłego arcybpa gnieźnieńskiego Jana ze Sprowy wraz z jego bratem rodzonym Eustachym zwracał r. 1464 kolegiacie łowickiej pożyczane od niej przez zmarłego paramenta kościelne, kanonicy nie chcieli jednak uznać zwrotu z powodu dostrzeżonych braków. Oprócz zastawów odziedziczonych po ojcu, wymienionych poprzednio, trzymał następujące królewszczyzny: Mierzwicę, Mokrotyn, Przedrzymiechy, Błyszczywody, Artasów, Strzygi, uroczysko Targowiszcze w Żółkiewskiem, Gliniany, Przegnojów, Połtew, Krzywice, Słowitę, Zadwórze, Zamoście, Połonice w Przemyślańskiem, Biskowice, Janów, Nową Wieś w Samborskiem, Czerniawę z Czerniejowską alias Tytową Wolą (dziś Lacką Wolą) koło Mościsk, Cuniów, Kamienobród w Gródeckiem, Ujkowice i Machowice w Przemyskiem. Według rewizji z r. 1469 suma jego zastawów wynosiła około 2000 grzywien, inne źródła przytaczają nadto 4000 zł węg. W r. 1473 kupił od Piotra Kulikowskiego miasteczko Kulików w Żółkiewskiem, posiadał także Żurawicę i dom we Lwowie na Przedmieściu Krakowskim. Obyczajem dość pospolitym u wielmożów w. XV zaślubił w r. 1456 bogatą mieszczankę lwowską, Annę, córkę Jana Schroppa, i zapisał jej oprawę na Maćkowicach. Anna przeżyła znacznie swego męża, jeszcze w r. 1496 wspominana jako żyjąca. Ostatnia wzmianka za życia D-a pochodzi z 30 VII 1476, 20 IV 1477 wierzyciele skarżą jego córki o niezapłacenie kredytywy za sukna czarne i brunatne florenckie, wrocławskie, żytawskie, czerwone i żółte sztukowe, czarne mechelskie (z Mecheln) i ostrodamskie (z Amsterdamu). Męskich spadkobierców D. nie pozostawił, cała jego znaczna fortuna przeszła na dwie córki: Zofię, wydaną jeszcze za życia ojca za Jana z Oporowa, kasztelana, później wojewodę brzeskiego, i Katarzynę, poślubioną w r. 1483 Janowi ze Skempego Kościeleckiemu, kasztelanowi i staroście dobrzyńskiemu. Dział majątkowy obu sióstr pochodzi z r. 1485; część Zofii: Mierzwica, Mokrotyn, Artasów, Cuniów, Kamienobród, Czerniawa i Wola Czerniejowska – zostały jej skonfiskowane w r. 1490 za niestawiennictwo na trzy wyprawy wojenne i oddane Rafałowi z Jarosławia, kasztelanowi i staroście sandomierskiemu.
Maurer R., Kilka dat do dziejów rodziny Odrowążów, »Przegląd Archeol.«, Lw. 1883, II 108, 118; Górski K., Ród Odrowążów, »Rocz. Herald.« VIII, Kr. 1928, 81, 97; Prochaska A., Konfederacja lwowska 1464 r., »Kwart. Hist.« VI, Lw. 1892, 728 sq; tenże, Lwów a szlachta, »Bibl. Lwow.« XXIV–XXV, Lw. 1919; tenże, Materiały archiwalne, Lw. 1890, 19, 31, 69–70, 74, 91, 105, 120, 130, 144; AGZ I 31; V 174, 197; VI 38, 178; VII 100, 123; XIV 3, 104, 491, 497, 514, 519; XV 430; XVIII 15, 67, 91, 108, 111, 136, 158, 159, 196, 529; XXXVII sq.; Cod. epist. s. XV, t. I2, 247; III 119, 142; Kodeks Mogilski, nr CXL; Matr. Regni Pol. Summ. I nr 1054, 1068, 1796; IV3, nr 10165, s. 1000; Rykaczewski E., Inventarium, 254, 258, 455; Źródła dziejowe XVIII1, Bona regalia, 9, 15; Fedorowicz K., Dostojnicy, 178; Maleczyński K., Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy, Lw. 1938, 101; Pohorecki F., Catalogus diplomatum, Lw. 1937, nr 198; Acta capitulorum I nr 1950; Kutrzeba St., Sądy ziemskie i grodzkie, P. A. U. W. hist.-fil. XLII 232.
Helena Polaczkówna