Semil Edmund, pseud. Edmund Milski, Milski (1890–1975), działacz socjalistyczny i oświatowy, publicysta, tłumacz. Ur. 15 XII w Hołowacku w pow. stryjskim, był synem Adolfa, nauczyciela, i Julii z Majerów.
S. uczył się w I Szkole Realnej we Lwowie. Od r. 1906 należał do socjalistycznej organizacji młodzieżowej «Promień» i tu zaprzyjaźnił się ze Stanisławem Baczyńskim, ojcem Krzysztofa Kamila. Po zdaniu matury wyjechał w r. 1910 do Paryża, gdzie studiował dziennikarstwo w École des Hautes Études Sociales. W r. 1911 podjął studia na Uniw. Lwow. (filologia romańska). Od jesieni 1913 odbywał na terenie Chorwacji służbę w armii austro-węgierskiej jako tzw. jednoroczny ochotnik. Z chwilą wybuchu wojny światowej znalazł się wraz ze swym pułkiem na froncie rosyjskim. Już we wrześniu 1914 dostał się do niewoli rosyjskiej, w której przebywał do r. 1917. W grudniu t.r. zbiegł z obozu do Piotrogrodu. Tu zgłosił się do utworzonego przez władze sowieckie Komisariatu Polskiego przy Komisariacie Ludowym ds. Narodowości. Od stycznia do grudnia 1918 był zastępcą kierownika Wydz. Kultury i Oświaty Komisariatu Polskiego w Piotrogrodzie, a od marca 1918 w Moskwie. Do jego zadań należała m.in. ochrona zabytków kultury polskiej oraz organizowanie szkolnictwa polskiego, m.in. kierował transportem 40 wagonów polskich zabytków z Piotrogrodu do Moskwy w marcu 1918.
S. był członkiem redakcji pisma Wydziału „Oświata Socjalistyczna”, pisał też do „Trybuny”; wydał broszurę Jak zakładać biblioteki popularne (Moskwa 1918). Organizował wieczory poetyckie w teatrze polskim w Moskwie. W tym czasie był członkiem Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. W drodze do Lwowa w grudniu 1918 został aresztowany przez policję ukraińską. W marcu 1919 udało mu się przedostać na Węgry. W okresie istnienia Węgierskiej Republiki Rad był współorganizatorem węgierskiej grupy Komunistycznej Partii Robotniczej Polski i redagował jej pismo „Czerwona Gazeta”. Po upadku władzy radzieckiej na Węgrzech (sierpień 1919) przeniósł się do Austrii, a stamtąd do Borysławia, gdzie do r. 1929 był nauczycielem prywatnego gimnazjum realnego. Był członkiem Komunistycznej Partii Galicji Wschodniej, przekształconej w r. 1924 w Komunistyczną Partię Zachodniej Ukrainy. Ze względów rodzinnych (ciężka choroba żony) zaprzestał w r. 1925 lub 1926 działalności partyjnej.
W r. szk. 1929/30 S. był nauczycielem języka francuskiego w Liceum Krzemienieckim, a od jesieni 1930 w Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, jego uczniem był K. K. Baczyński. Dla potrzeb szkolnych S. opracował wydanie „Athalie” J. Racine’a (P. 1930). Działał w Związku Zawodowym Nauczycielstwa Polskich Szkół Średnich, a po jego wejściu do Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) był w l. 1932–4 członkiem Zarządu Głównego ZNP, w l. 1932–5 sekretarzem sekcji szkół średnich. Udzielał się w Polskim Tow. Neofilologicznym i Tow. Przyjaźni Polsko-Francuskiej (osobista przyjaźń łączyła go z Rose Bailly, działaczką tow. «Les Amis de la Pologne»). Zamieszczał swe artykuły w czasopismach pedagogicznych: „Ogniwo”, „Muzeum”, „Ruch Pedagogiczny”, ,,École Emancipée” i „Revue Pédagogique”. Ogłosił też oparty na własnych wspomnieniach szkic „Promieniści” we Lwowie („Niepodległość” T. 15: 1930).
Po wybuchu drugiej wojny światowej S. przybył do Lwowa, gdzie do czerwca 1941 pracował jako nauczyciel. Od listopada 1941 ukrywał się w Wojsławicach (Lubelskie). W r. 1943 powrócił do Warszawy, gdzie pracował w parowozowni Warszawa-Wschód, początkowo jako robotnik, później jako urzędnik. Dla Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i sztabu Armii Ludowej sporządzał przeglądy prasy międzynarodowej, a także dostarczał danych o ruchu pociągów na stacji, na której pracował. W czasie powstania warszawskiego był w zgrupowaniu Armii Krajowej Zygmunta Netzera «Kryski» na Czerniakowie. W dn. 17 IX 1944 przedostał się kanałami na Mokotów. Po upadku powstania został wywieziony do Wolbromia, skąd udało mu się wyjechać do rodziny w Dębie koło Końskich.
Po zakończeniu działań wojennych na tym terenie S. zgłosił się do władz Rządu Tymczasowego RP w Lublinie. Od lutego do września 1945 był dyrektorem gimnazjum w Łukowie. Od sierpnia 1945 do marca 1946 pracował w Wydz. Zachodnim Min. Spraw Zagranicznych. W r. 1946 wstąpił do PPR, a następnie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W marcu t.r. został attaché kulturalnym RP w Ottawie, uczestniczył wtedy m.in. w staraniach o sprowadzenie arrasów i innych skarbów wawelskich do Polski. W maju 1950 odwołany z placówki, podjął pracę w Polskim Radiu w Redakcji Programów dla Zagranicy. Był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. W lipcu 1964 przeszedł na emeryturę. Ogłosił swe wspomnienia z okresu młodości i lat pierwszej wojny światowej pt. Przed drugą wojną była pierwsza (W. 1965). W zbiorze wspomnień o K. K. Baczyńskim pt. „Żołnierz, poeta, czasu kurz… (Kr. 1967) ukazał się jego szkic Ojciec i syn. W jego tłumaczeniu wyszły powieści pisarza amerykańskiego Alberta Maltza: „Krzyż i strzała” (W. 1960) i „Wędrówka Simona McKeevera” (W. 1962) oraz B. Kuna „Węgierska Republika Rad. Wybór przemówień i artykułów” (W. 1965). Zmarł 16 III 1975 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 315). Był odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, medalem Węgierskiej Republiki Rad, francuskimi Palmami Akademickimi.
S. był żonaty dwukrotnie: od r. 1918 z Adelą Rascal (zm. 1931) i od r. 1934 z Eugenią Piwińską (1907–1976). Z pierwszego małżeństwa miał córki: Heddę (ur. 1919), zamężną za Franciszkiem Bartoszkiem, malarzem, w czasie okupacji dowódcą grupy uderzeniowej Gwardii Ludowej, działaczką konspiracyjnej PPR, oraz Wandę (1924–1980), zamężną Szewczyk, z drugiego małżeństwa: Ewę (ur. 1936), zamężną Gruszczyńską, artystkę malarkę, i Małgorzatę (ur. 1944). zamężną Jakubowicz, anglistkę, tłumaczkę i teatrologa; miał także syna Bernarda Czajkowskiego.
Fot. w: Żołnierz, poeta, czasu kurz…, Kr. 1967; – Chudek J., Z materiałów biobibliograficznych dotyczących pisarzy zmarłych w r. 1975, „Roczn. Liter. 1975”, W. 1978 s. 678–9; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1960/61 i n.; Skrzypek J., Bibliografia pamiętników polskich, W. 1976; Księga Polaków uczestników rewolucji paźdz.; Zagórowski, Spis nauczycieli, I–II: – Budzyński W., Cień obcego pochodzenia, Przyczynki do biografii K. K. Baczyńskiego, ,,Tyg. Powsz.” 1990 nr 31. „Pochodem idziemy…” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego, W. 1993; Szczechura T., Związek Nauczycielstwa Polskiego. Zarys dziejów 1919–1939, W. 1957; Ślisz A., Prasa polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji (1915–1919), W. 1968; – Brzozowski S., Listy, Kr. 1970 II; Fiderkiewicz A., Na placówce w Kanadzie, W. 1973; „Tryb. Ludu” 1975 nr 66; „Tyg. Powsz.” 1975 nr 21; „Życie Warszawy” 1975 nr 65; – AAN: Teczka osobowa 8394 S-a, Centralna Kartoteka nr 3429. Arch. Red. Słown. Biogr. Działaczy Pol. Ruchu Robotn. w W.: Teczka osobowa S-a; Arch. Stow. Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego: Wspomnienie S-a z pracy w gimnazjum im. Stefana Batorego w W.; – Relacja córki, Heddy Bartoszek.
Aleksander Kochański