INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Eliza Radziwiłłówna     

Eliza Radziwiłłówna  

 
 
1803-10-28 - 1834-09-27
Biogram został opublikowany w 1987 r. w XXX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Radziwiłłówna Eliza (1803–1834), pierwsza miłość przyszłego cesarza niemieckiego Wilhelma I. Ur. 28 X w Berlinie (?), była córką Antoniego Henryka (zob.) i Luizy Hohenzollern, bratanicy Fryderyka Wielkiego, siostrą Bogusława (zob.) i Wilhelma (zob.).

R. i 6 lat starszy od niej Wilhelm znali się od dzieciństwa. W r. 1815 tańczyli oboje na balu dworskim, dwa lata później rozpoczęła się ich miłość, nigdy nie spełniona, przechodząca okresy wzlotów nadziei i zupełnego zwątpienia. W dn. 27 I 1821 oboje wystąpili w przedstawieniu dworskim żywych obrazów T. Moore’a „Raj i Peri” (z muzyką G. L. Spontiniego). R. w roli tytułowej wzbudziła powszechny zachwyt. Uznana została za jedną z najpiękniejszych i najwdzięczniejszych dam pruskiego dworu. Urodę i wdzięk osobisty R-y podkreślają współcześni pamiętnikarze, nadano jej przydomki «anioła» i «białej róży». Otrzymała staranne wykształcenie domowe, posiadała też talenty artystyczne (pięknie śpiewała i rysowała).

W l. 1820–6 o planach małżeństwa Elizy z Wilhelmem głośno było niemal w całej Europie. Dramatyczna miłość stała się przedmiotem plotek, domysłów i komentarzy. Do małżeństwa dojść mogło jedynie wówczas, gdyby Wilhelm zrezygnował ze swych praw do korony pruskiej. Tego nie chciał on jednak uczynić, nie było to także po myśli widzącego w nim swego następcę ojca, króla Fryderyka Wilhelma III. W Prusach obowiązywała wówczas zasada, że dzieci Hohenzollernów posiadały prawo do tronu jedynie wówczas, gdy ich matka wywodziła się z domu panującego. W wypadku R-y wyłonił się więc problem tzw. Ebenbürtigkeit, czyli równorzędności urodzenia (rodu). Rodzice zamówili odpowiedni traktat prawniczy u K. F. Eichhorna. Choć zarówno ta ekspertyza, jak i inne zamówione przez króla u F. C. Savigny’ego, K. W. Lanzizolle i A. Stolberga wypadły pozytywnie, na przeszkodzie małżeństwu stanęły intrygi niechętnej Radziwiłłowi tzw. koterii meklemburskiej, a także plany dynastyczne Petersburga i Weimaru. W r. 1824 Fryderyk Wilhelm III chcąc jednak doprowadzić do małżeństwa zwrócił się do cara Aleksandra I z prośbą adopcji przezeń R-y. Negatywna odpowiedź cara spowodowana była m. in. obawą powstania precedensu niewygodnego z uwagi na związek ks. Konstantego z Joanną Grudzińską. Rok później wysunięto jeszcze projekt adopcji R-ównej przez jej wuja, ks. Augusta; specjalna komisja powołana przez króla oświadczyła jednak, że adopcja nie doprowadzi do «zmiany krwi». Decydujący cios planom małżeństwa Wilhelma i Elizy zadał dwór saksońsko-weimarski. W kontrakcie ślubnym młodszego brata Wilhelma – Karola i ks. Marii – zagwarantowano (w wypadku małżeństwa Wilhelma i R-y) pierwszeństwo do tronu pruskiego dla dzieci Karola. Dn. 22 VI 1826 Fryderyk Wilhelm III zażądał od syna rezygnacji z R-ównej. Wilhelm z pokorą podporządkował się woli ojca. Po raz ostatni widzieli się w l. 1827 i 1829.

W l. 1822–30 Radziwiłłowie nie bywali w Berlinie, mieszkali w Poznaniu, Antoninie i w zakupionym w r. 1824 pałacyku w Ciszycy (Ruhberg) na Dolnym Śląsku. W Antoninie zetknęła się R. z Fryderykiem Chopinem w r. 1829 (widnieje obok ojca na znanym obrazie Henryka Siemiradzkiego „Chopin u księcia Radziwiłła”). R. była autorką dwóch ślicznych portretów rysunkowych Chopina (w zbiorach Tow. im. Fryderyka Chopina w Warszawie). Przeżycia osobiste doprowadziły do bliższych związków Elizy z polskością. W r. 1831 Radziwiłłowie w obawie przed epidemią cholery wyjechali z Berlina do Ciszycy. Tam o względy Elizy zaczął się ubiegać ekscentryk, ks. Fryderyk Schwarzenberg, syn austriackiego feldmarszałka. Po pewnym czasie wycofał się on jednak ze starań o jej rękę. Prawdopodobnie zarażona przez młodszego brata Władysława gruźlicą, R. zmarła 27 IX 1834 we Freienwalde pod Berlinem. W r. 1838 zwłoki jej przewieziono do Antonina.

Cesarz Wilhelm I kilka lat przed śmiercią ze wzruszeniem opowiadał o dziejach swej nieszczęśliwej, młodzieńczej miłości. Na jego biurku zawsze stał wizerunek Elizy. W r. 1938 Paul Martin nakręcił film „Preussische Liebesgeschichte” (z Lidią Baarovą w roli R-ówny), który został zakazany 1 XI 1939; pod innym tytułem („Liebes Geschichte”) grano go w Niemieckiej Republice Federalnej w r. 1950.

 

Wojtkowski, Bibliogr. historii Wpol., I; – Baer O., Der Engel von Ruhberg. Ein Beitrag zur Jugendgeschichte Kaiser Wilhelms I, Breslau 1889; tenże, Prinzess Elisa Radziwill, Berlin 1908 (reprod. autoportretu z r. 1832 po s. 150); Bailleu P., Prinz Wilhelm von Preussen und Prinzessin Elisa Radziwill (1817–1826), „Deutsche Rundschau” Bd. 37: 1911 s. 161–90; Eschenburg H., Die polnische Prinzessin Elisa Radziwill: die Jugendliebe Kaiser Wilhelm I., Stuttgart 1986; Hirsch L., Elisa Radziwill. Die Jugendliebe Kaiser Wilhelms I., Stuttgart 1929; Nowakowski T., Die Radziwills. Die Geschichte einer grossen europäischen Familie, München 1966 (reprod. portretu oraz obrazu Siemiradzkiego); Sierosławski S., Miłość Wilhelma I, W. 1914 (podob.); Treitschke H., Deutsche Geschichte im Neunzehnten Jahrhundert, Lipsk 1927–8 III– IV; Weiglin P., Berliner Biedermeier, Bielefeld-Leipzig 1942, (portret po s. 48); Wiegler P., Wilhelm der Erste. Sein Leben und seine Zeit Hellerau bei Dresden, [b. r. w.] s. 45–78; Wodzicka z Potockich T., Eliza Radziwiłłówna i Wilhelm I, Kr. 1896 (podob.); – Bernstorff E., Ein Bild aus der Zeit von 1789 bis 1835, Berlin 1896 I–II; Eichhorn K. F., Stosunek xiążęcego domu Radziwiłłów do domów xiążęcych w Niemczech, W. 1843; Hennig B., Ein Leben in Liebe und Leid. Unveröffentlichte Briefe der Jahre 1820–1834, Berlin 1922 (reprod. obrazu W. Hensla, Eliza Radziwiłł jako Peri); Jugendbekenntnisse des alten Kaisers. Briefe Kaiser Wilhelms I. an Fürstin Luise Radziwill von Preussen 1871 bis 1829, Wyd. K. Jagow, Leipzig 1939; Motty M., Przechadzki po mieście, W. 1957 II; Natzmer G. E., Kaiser Wilhelm, die Prinzess Elise Radziwill und die Kaiserin Augusta (korespondencja Oldwiga Natzmera z ks. Wilhelmem), „Deutsche Rundschau” Bd. 16: 1890 s. 161–86; Olfers H., Ein Lebenslauf, Berlin 1908; Potocka M. M., Z moich wspomnień, London 1983 (reprod. portretu R-y jako Peri); [Radziwiłł B.], Die historische Stellung des Hauses Radziwill, Berlin 1892; Radziwill C., Meine Erinnerungen, Lipsk 1905 s. 52; Schiemann T., Prinzessin Elise Radziwil und Prinz Wilhelm (1824), „Historische Zeitschr.” Bd. 80: 1898 s. 243–56 (korespondencja Fryderyka Wilhelma III z Aleksandrem I); – Informacje Bogusława Drewniaka z Gd. i Kornela Michałowskiego z P.

Tomasz Szarota

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Bogusław Fryderyk Radziwiłł

1809-01-03 - 1873-01-02 generał
 

Wilhelm Radziwiłł

1797-03-19 - 1870-08-05 generał
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Adam Jerzy Czartoryski

1770-01-14 - 1861-07-15
mąż stanu
 

Józef Bohdan Zaleski

1802-02-14 - 1886-03-31
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ludwik Pietrusiński

1803-03-21 - 1865-05-08
prawnik
 

Walenty Stanczukowski

1807-02-14 - 1874-10-18
lekarz
 

Karol Fryderyk Libelt

1807-04-08 - 1875-06-09
filozof
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.