INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Elżbieta Magdalena Puzynina (z domu Ogińska, 1.v. Giełgudowa)  

 
 
brak danych - 1767
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puzynina z Ogińskich, 1. v. Giełgudowa, Elżbieta Magdalena (zm. 1767), kasztelanowa mścisławska. Była córką Grzegorza Ogińskiego (zob.) i Teofili z Czartoryskich.

Już w r. 1712 P. była żoną Kazimierza Giełguda, który żeniąc się z nią zapisał jej 200 000 złp. na posiadłości Giełgudziszki. W r. 1713 teściowa Elżbiety, Antonina Sapieżyna, 1. v. Giełgudowa, cedowała Kazimierzowi Giełgudowi i jego żonie star. szadowskie. Po śmierci Giełguda Elżbieta powtórnie wyszła za mąż za Antoniego Puzynę, chorążego upickiego, star. tryskiego i szylańskiego (w r. 1722 była już jego żoną). Małżonkowie procesowali się z A. Sapieżyna o sumę zapisaną P-ie przez K. Giełguda, ostatecznie otrzymali żądaną wypłatę. W r. 1731 kupili od Franciszki Pociejowej dobra Łuczaj w pow. oszmiańskim za 90 000 złp. W r. 1741 P. wraz z mężem legowała 40 000 tynfów, zapisanych na Łuczaju, na utworzenie sufraganii inflanckiej. Procent od tej sumy miał być wypłacany w ratach sufraganowi inflanckiemu Franciszkowi Kazimierzowi Dowgialle, który nie otrzymawszy ostatniej raty, zajechał Łuczaj w r. 1753 i rzucił klątwę na P-ę. P. odwołała się do nuncjatury i wytoczyła Dowgialle proces w Rzymie. W r. 1755 doszło do ugody, sufragan odwołał klątwę, przeprosił P-ę i wynagrodził wyrządzone szkody. W r. 1766 P. ufundowała przy kościele w Łuczaju dom misyjny dla ośmiu jezuitów. Legowała misji jezuickiej 160 000 złp., oddała też zakonowi dwa place – na budowę domu i nowego kościoła pod wezwaniem św. Tadeusza Apostoła. Generał jezuitów W. Ricci zarządził w całym zakonie specjalne modlitwy w intencji hojnej fundatorki. W testamencie P. zapisała jezuitom łuczajskim znaczny majątek w plonach i ruchomościach.

P. interesowała się postępami nauk ścisłych. Z jej pałacu w Łuczaju przeprowadzane były w latach sześćdziesiątych obserwacje astronomiczne do wyznaczania położenia geograficznego. Przyczyniła się do założenia obserwatorium astronomicznego w Akademii Wileńskiej. W r. 1755 ofiarowała na ten cel pewne sumy, zaś w r. 1766 (lub 1767) ustanowiła zapis wieczysty 6 000 złp. na potrzeby obserwatorium, a 3 000 złp. ofiarowała gotówką. Sumę tę wykorzystano na zakup w Anglii instrumentów astronomicznych. Zakupów dokonał już po śmierci P-y Marcin Poczobut Odlanicki. Wg Hugo Kołłątaja P. sprzedała w tym celu znaczne dobra w woj. sandomierskim. W obserwatorium wileńskim znajdowały się dwa jej portrety przedstawiające fundatorkę w młodym i podeszłym wieku. Nad głównym wejściem umieszczono płaskorzeźbę z jej portretem i monogramem. W oddziale sztychów w Muzeum Starożytności w Wilnie przechowywano portret P-y z łacińskim napisem wyrażającym wdzięczność kolegium jezuickiego.

P. będąc bezdzietną, zapisała Łuczaj spokrewnionemu z nią Tadeuszowi Ogińskiemu (zob.). Zmarła w Łuczaju 21 XI 1767. Jeszcze za życia dała ofiarę na koszty swojego pogrzebu rektorowi kolegium wileńskiego. Została pochowana w Wilnie. O P-ie pisał Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” (ks. VIII).

Mąż P-y Antoni był synem Andrzeja, kaszt. mińskiego, i Eufrozyny z Chrząstowskich, bratem Krzysztofa Dominika (zob.), Stefana (zob.) i Michała (zob.). Chorąży upicki, star. tryski i szyłański, na sejmie 1724 r. deputowany został do konferencji z ministrami cudzoziemskimi, a na sejmie 1726 r. wyznaczono go do komisji do rozmów z ministrami carowej. Był też komisarzem do rewizji dóbr hibernowych pow. wiłkomirskiego. Dn. 15 VI 1728 P. został chorążym nadwornym lit., na sejm 1729 r. posłował z pow. starodubowskiego, a na sejm 1732 r. z pow. upickiego. Uczestniczył w elekcji 1733 r. i oddał głos na Stanisława Leszczyńskiego. Dn. 11 VI 1746 został mianowany kaszt. mścisławskim. Zmarł w r. 1752.

 

Portret pędzla I. Egenfeldera (?) w LTSR Lailès muziejus w Wilnie; – Słown. Geogr., (Łuczaj); Enc. Kośc., (Inflanty); Hist. Nauki Pol., VI; Żychliński, XIII; Elektorowie; – Baliński J., Dawna akademia wileńska, Pet. 1862; Bednarski S., Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce, Kr. 1933 s. 343; Bieliński, Uniw. Wil., I, III; Jankowski Cz., Powiat oszmiański, Pet. 1898 II; Sapiehowie, II; Smoleński W., Przewrót umysłowy w Polsce XVIII wieku, W. 1979; Załęski, Jezuici, III, IV; – Dziedzictwo wiekujących honorów … przy … na senatorską godność ascencie … E. M. z Ogińskich Puzyninej, Wil. 1747; Kołłątaj H., Stan oświecenia w Polsce w ostatnich latach panowania Augusta III (1750–1764), Wr. 1953; Pawłowski J. A., Majestas in porta … Puzynarum domui, Wil. 1747; Teka Podoskiego, III 299, IV 105; Vol. leg., VI 400, 493; – B. Narod.: rkp. 7826 k. 49.

Ewa Szklarska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Chrzciciel Lampi (starszy)

1751-12-31 - 1830-02-16
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.