Tabeńska Elżbieta Weronika (1828–1913), nauczycielka, uczestniczka powstania styczniowego.
Ur. 27 lub 29 I w Rudowie (pow. lidzki) w niezamożnej rodzinie szlacheckiej, była córką Michała Tabeńskiego (1790–1866) i Tekli z Nowickich (1797–1857). Miała braci: Aleksandra (1821 – po 1895), porucznika wojsk rosyjskich, żonatego z Wilhelminą z Dobrosielskich (zm. po 1895), Konstantego (1830 – po 1876), oficera wojsk rosyjskich, uczestnika wojny krymskiej, od początku l. sześćdziesiątych urzędnika w Wilnie, Cypriana (1834–1868), absolwenta Uniw. Moskiewskiego, walczącego w powstaniu styczniowym na Grodzieńszczyźnie w oddziałach Romualda Traugutta i Walerego Wróblewskiego, od r. 1865 emigranta w Paryżu, a od r. 1867 w Zurychu oraz Mieczysława Franciszka (1836 – przed 1911), księdza, wikarego parafii św. Jana w Wilnie, w r. 1867 zesłanego w głąb Rosji (początkowo towarzyszył zesłanemu t.r. do Wiatki bp. Adamowi S. Krasińskiemu), od r. 1897 kanonika w Rydze, a później administratora kościoła św. Jana Ewangelisty w Dorpacie. Siostrami T-iej były m.in. Wiktoria (1824 – po 1844), Emilia (1828 – 1870 lub 1874), żona (od r. 1849) Zygmunta Wróblewskiego, mieszkająca w majątku Ustronie (pow. lidzki), oraz Antonina (1839 lub 1840 – 1921), uczestniczka powstania styczniowego, kurierka w oddziałach Ludwika Narbutta i Aleksandra Poradowskiego, wyrokiem Audytoriatu Polowego z 12 V 1864 skazana na osiedlenie w głębi Rosji, zamężna za Edwardem Łazowskim (zm. 1888), lekarzem, członkiem lidzkiego komitetu rewolucyjnego, skazanym na cztery lata ciężkich robót na Syberii.
T. uczyła się w l. 1841–3 w szkole sióstr miłosierdzia w Szczuczynie, a w l. 1847–51 na pensji Jana Hermanna w Wilnie, którą ukończyła z pierwszą nagrodą. Ok. r. 1853 pracowała przez dwa lata w Wilnie jako starsza nauczycielka na pensji Karoliny Chevalier Głowackiej. W r. 1856 wróciła do Rudowa i prowadziła tam z kilkoma nauczycielkami szkółkę «dla córek obywatelskich». Z pomocą brata Konstantego założyła w r. 1861 pensję w Lidzie, w której oprócz brata zatrudniła siedmioro nauczycieli. Gdy latem 1862 urządzono w domu T-iej pożegnanie wyjeżdżającego za granicę Bolesława Kołyszki, niedawno zwolnionego z więzienia, władze rosyjskie uznały to za demonstrację patriotyczną i zamknęły pensję, a T-iej nakazano wyjazd z Lidy i objęto ją dozorem policyjnym.
Czynnie włączyła się T. do prac powstańczych, zwłaszcza po aresztowaniu w maju 1863 siostry, Antoniny; została kurierką Poradowskiego (pseud. Ostroga), dowódcy partii w pow. lidzkim. Z jego polecenia jeździła do Wilna, a także dostarczała powstańcom broń i żywność. Dowiedziawszy się o aresztowaniu ojca, opuściła oddział latem t.r. i zamieszkała u Marii Puttkamerowej w Wilnie, a potem w Bolcienikach (pow. lidzki). Następnie ukrywała się u siostry, Emilii w Ustroniu koło Rudowa, gdzie została aresztowana; uwięziono ją w Wilnie, w byłym klasztorze misjonarzy. Oskarżona o dostarczanie broni i żywności do oddziałów Poradowskiego, Aleksandra Stabrowskiego (pseud. Lubicz) i Feliksa Wysłoucha oraz agitację powstańczą, została skazana na pozbawienie praw i zesłanie do gub. tomskiej. Przewieziona koleją na początku listopada 1863 do Petersburga, a następnie do Moskwy, osadzona została w więzieniu w koszarach Titowskich, gdzie gotowała obiady dla współwięźniów. Na początku marca 1864 wyruszyła pod strażą przez Czeboksary (kwiecień t.r.), Perm (czerwiec) do Tobolska (lipiec), skąd parowcem 17 VIII dotarła do Tomska. Zamieszkała w domu lekarza Dominika Pocołujewskiego (Pocałujewskiego), pracując jako guwernantka jego dzieci.
Na podstawie decyzji gen.-gubernatora tomskiego z 16 IX 1868 uzyskała T. prawo powrotu do kraju, jednak z niego nie skorzystała; w r.n. podjęła pracę nauczycielki i opiekunki w ochronce dla dzieci ubogich katolików, prowadzonej na przedmieściach Tomska przez nauczyciela tamtejszego gimnazjum, Ignacego Czygira, oraz zesłańca, ks. Józefa Dawidowicza. Niebawem jednak władze zamknęły ochronkę, a T. zamieszkała u zesłańców z Litwy, Ostromęckich. W spisie zesłańców w Tomsku figurowała w r. 1871 z miesięcznym zasiłkiem 1 rb. 24 kopiejek. W 1. poł. l. siedemdziesiątych pracowała jako guwernantka na południu gub. jenisejskiej, następnie w Krasnojarsku i na koniec w Paduniu w gub. tobolskiej. Na mocy amnestii opuściła Syberię i w r. 1876 udała się w drogę powrotną do kraju. Po krótkim pobycie w Warszawie, pracowała ponad rok jako guwernantka w Jelnie (gub. smoleńska), a następnie wróciła do Warszawy. Od ok. r. 1880 zajmowała się edukacją dzieci siostry, Antoniny, najpierw w Kazaniu, a potem w Woznowce pod Smoleńskiem. W r. 1885 zamieszkała w Schronieniu dla Nauczycielek w Warszawie. Utrzymywała kontakty z dawnymi zesłańcami, m.in. Jakubem Gieysztorem i Tomaszem Bułhakiem, któremu pomagała w wydaniu biografii jego żony, Teresy. W tym czasie pisała pamiętnik Z doli i niewoli. Wspomnienia wygnanki (Kr. 1897). Ostatnie lata życia spędziła w Schronisku dla Nauczycielek w Zielonce, gdzie zmarła 25 XI 1913 i prawdopodobnie została tamże pochowana.
T. nie założyła rodziny.
Fot. w: Z doli i niewoli. Wspomnienia wygnanki (Kr. 1897); Powstanie styczniowe i zesłańcy syberyjscy. Katalog fotografii ze zbiorów Muzeum Historycznego m. st. Warszawy, W. 2005 cz. 2 (dot. siostry, Antoniny); – Chaniewicz W., Polacy w Tomsku (XIX–XX stulecia). Biografie, Tomsk 2015; Kijas A., Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Słownik biograficzny, W.–P. 2000; Kubick i, Bojownicy kapłani, Cz. 2 t. 3 s. 316 (dot. brata, Mieczysława); Malewski C., Rody szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiat lidzki, Wil. 2005 s. 53, 238; Matvejčyk D., Udzel’niki paustannja 1863–1864 gadau. Bijagrafičny slounik, Minsk 2016; Zieliński, Mały słown. pionierów; – Brus A. i in., Zesłanie i katorga na Syberii w dziejach Polaków 1815–1914, W. 1992; Epilog styczniowej insurekcji 1863, Red. E. Niebelski, L. 2006; Grzymała-Przybytko A., Powstanie styczniowe w powiecie lidzkim, „Ziemia Lidzka” R. 3: 1938 nr 4 s. 45, nr 7–8 s. 90, nr 12 s. 159–160; Kowalewska Z., Dzieje powstania lidzkiego, Wil. (1934) s. 52, 82; Milovidovskaja L., Povstanec Lozovskij, „Kal’vina” 2015; Prašmantaite A., 1863 metųsukilimas ir Katalikų Bažnyčia Lietuvoje, Vilnius 2014 s. 238 (dot. brata, Mieczysława); Rosiak S., Prowincja litewska Sióstr Miłosierdzia. Szkic z dziejów martyrologii Kościoła katolickiego pod zaborem rosyjskim, Wil. 1933; Śliwowska W., Syberia w życiu i pamięci Gieysztorów – zesłańców postyczniowych, W. 2000; taż, Ucieczki z Sybiru, W. 2005; Zieliński, Bitwy; – Ostromęcka J., Pamiętnik z lat 1862–1911, Oprac. A. Brus, W. 2004; Salinger J., Etapem z Warszawy do Krasnoufimska (1863–1864), Oprac. J. i M. Rokoszowie, Kr. 1983 s. 92; Sorokin V., Vospominanija starogo studenta, „Russkaja Starina” 1888 nr 12 s. 623; Stella-Sawicki J., Szkice z powstania 1863 roku, Lw. 1889 s. 164 (dot. siostry, Antoniny); – „Gaz. Świąteczna” 1909 nr 1470; „Roczn. Tow. Hist.-Liter. w Paryżu” 1868 (1869) s. 420–1 (nekrolog brata, Cypriana); – Gosudarstvennyj archiv Rossijskoj Federacii w Moskwie: F. 109 (1. ekspedycja 1864) op. 39 vol. 265 k. 297v, (1865) vol. 31 k. 98; Gosudarstvennyj archiv Tomskoj Oblasti w Tomsku: F. 3 op. 2 vol. 945 k. 69, vol. 1165 k. 6v; IH PAN: Kartoteki powstańców i zesłańców; Lietuvos mokslų akademijos biblioteka w Wil.: F. 7 vol. 503 (listy brata, Mieczysława); Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: F. 378 (p/o 1866) vol. 320a k. 29, (p/o 1868) vol. 33 k. 29, F. 391 ap. 6 vol. 2768, ap. 8 vol. 1815, F. 438 ap. 1 vol. 206, F. 525 ap. 15 vol. 589, F. 604 ap. 42 vol. 52 nr 8 k. 128, F. 1248 ap. 1 vol. 622 nr 1477, 1478, F. 1478 ap. 2 vol. 57; Nacyjanal’ny histaryčny archiŭ Belarusi w Mińsku: F. 1 op. 2 vol. 1838 k. 30v, 74, 103v, vol. 2488 k. 19–44 (dot. brata, Mieczysława), op. 3 vol. 1770 k. 9–26; USC w Kobyłce: Księgi metrykalne zgonów parafii Kobyłka za r. 1913, nr 214; – Informacje Czesława Malewskiego z Wil.
Anna Brus