INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Feliks Potocki h. Pilawa  

 
 
1777-08-31 - 1811-02-27
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Potocki Feliks h. Pilawa (1777–1811), pułkownik wojsk Księstwa Warszawskiego. Ur. 31 VIII w Rosi (pow. wołkowyski), był synem Piotra, star. szczerzeckiego (zob.), i Krystyny z Potockich, córki Joachima podczaszego litewskiego (zob.). Wychowywał się początkowo pod opieką babki Pelagii Potockiej w Warszawie i ciotki Marii Radziwiłłowej w Wiązownej pod Warszawą, od r. 1785 u ojca w Boćkach. Guwernerami P-ego i jego braci byli kolejno: Scipione Piattoli (1782–4) i urlopowany z Korpusu Kadetów Jakub Jasiński (1785–7). Początkowo Jasińskiemu «Feliś zdawał się nadto tępy», ale później «bardzo go pokochał i wiele po nim obiecywał». W r. 1786 chłopiec został wpisany w stopniu kadeta do regimentu spieszonego im. Królewicza, szefostwa Mikołaja Czapskiego, i niebawem postąpił na stopień podchorążego. Po sformowaniu w r. 1789 Korpusu Inżynierów Litewskich (pod komendą Jasińskiego) został w nim P. umieszczony w stopniu konduktora. W r. 1790 wyjechał z ojcem, polskim posłem w Turcji, do Konstantynopola. W sierpniu 1791, po przesłaniu do kraju dokumentów potwierdzających odbycie studiów technicznych, otrzymał nominację na podporucznika. Pozbawiony tego stopnia i usunięty ze składu Korpusu Inżynierów za rządów targowiczan, wraz z ojcem (odwołanym z Konstantynopola) udał się do Włoch, gdzie kontynuował naukę na uniwersytecie padewskim. Za granicą przebywał do r. 1800, kiedy to wrócił do kraju i osiadł w Rosi. Pod koniec 1802 r. wstąpił do Tow. Przyjaciół Nauk (TPN), którego członkiem czynnym został w dn. 16 XI 1803. Na początku t. r. powierzono mu w TPN zadanie opracowania podręcznika «matematyki niższej». W maju 1803 na dwóch kolejnych posiedzeniach zreferował w Towarzystwie dotychczasowe prace z tej dziedziny w języku polskim, skrytykował dotychczas używany w przekładzie polskim podręcznik S. Lhuilliera, przeanalizował oraz wymienił dzieła z dziedziny matematyki, które winny być przetłumaczone na język polski. W dn. 16 V 1806 na posiedzeniu Towarzystwa wygłosił wspomnienie pośmiertne o członku TPN – Michale Potulickim. Dn. 15 XII t. r. (wg Wybickiego 5 XII) P. powołany został w skład Izby Najwyższej Wojennej i Administracji Publicznej.

Przeznaczony na dowódcę formowanego w Płocku 13 p. piechoty (późniejszy 4 p. piechoty 1 Legii), P. przybył 27 XII 1806, wraz z gen. Stanisławem Woyczyńskim, na miejsce przeznaczenia i 1 I 1807 otrzymał nominację na pułkownika. Formacja pułku, na którego organizację i wyposażenie łożył znaczne sumy, przebiegła szybko i sprawnie. Na rozkaz gen. Józefa Zajączka 20 III t. r. 1 batalion pułku udał się do Serocka, 2 batalion – do Modlina, gdzie użyte zostały do prac fortyfikacyjnych. Po miesiącu, na rozkaz gen. J. Lemarois (dowódcy zakładu głównego Wielkiej Armii w Warszawie), oba bataliony odstąpiły od prowadzonych robót przy fortyfikacjach wymienionych twierdz i przybyły do Warszawy, gdzie utworzony z nich nowy batalion 1. wyruszył w pole przez Płock pod oblegany Grudziądz, P. natomiast zajął się bezpośrednio ponowną organizacją batalionu 2. Na jego czele, w sile 350 ludzi, udał się 8 V pod Serock; przeprawił się naprzeciwko wsi Wierzbica przez Narew i utworzył przyczółek mostowy, odpierając następnie z powodzeniem ataki nieprzyjacielskie. Dn. 16 V skierowany został pod Grudziądz dla objęcia dowództwa nad dwoma batalionami (2 i 4 p. piechoty), przeznaczonymi do oblężenia tej twierdzy. Był obecny przy nocnym (5/6 VI 1807) uderzeniu prowadzonym przez gen. C. Victora, dowodzącego korpusem oblegającym Gdańsk, na Parsk i Nową Wieś, jak również przy odparciu w nocy 15/16 VI, dokonanym pod rozkazami gen. N. Desenfansa, wypadu nieprzyjaciela z twierdzy. W kilka dni później przy użyciu obu swych batalionów, we współpracy z komendantem inżynierów gen. Józefem F. Łazowskim, utworzył paralelę poprowadzoną przed umocnieniami twierdzy grudziądzkiej. W dn. 1 VII 1807, na wiadomość o wszczętych (19 VI) rokowaniach pokojowych, udał się do głównej kwatery cesarskiej w Tylży; był w składzie delegacji polskiej proponującej Napoleonowi powstanie na Litwie. W jesieni 1807 z polecenia marszałka L. N. Davouta P. organizował Gwardię Narodową w części departamentu białostockiego. Z powodzeniem realizował instrukcje księcia Józefa Poniatowskiego dotyczące łagodnego i przezornego postępowania z ludźmi z dawnej armii pruskiej, doprowadzając do wcielenia 3 000 wyszkolonych kantonistów do służby w wojsku polskim. Za udział w kampanii 1807 r. odznaczony został 1 I 1808 Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari.

W lecie 1808 z pułkiem swym, obok pułków 7 i 9 piechoty, wszedł w skład utworzonej tzw. Dywizji Polskiej, przejętej przez Napoleona do służby i na żołd francuski, z przeznaczeniem do działań w Hiszpanii. W pierwszej połowie sierpnia 1808 4 p. piechoty pod dowództwem P-ego, wraz z dwoma pozostałymi pułkami dywizji, wyruszył przez Niemcy i Francję do Hiszpanii, 7 IX t. r. z pułków tych utworzona została 3 dywizja dowodzona przez gen. J. B. Valence’a, wchodząca w skład 4. korpusu marszałka F. J. Lefebre’a. Marszałek Davout w raporcie do Napoleona określił P-ego jako «najznamienitniejszego z powodu nazwiska, majątku i charakteru» oraz bystrości umysłu i stosunków wśród arystokracji polskiej. Pod koniec listopada 1808 dywizja polska weszła do Hiszpanii i niebawem włączona została do działań 4 korpusu zmierzających do odrzucenia znad Tagu armii hiszpańskiej Estremadury, dla osłony lewego skrzydła armii Napoleona. P. na czele 2 batalionu wyróżnił się w bitwie pod Almaraz (25 XII), gdzie wraz z oddziałem 7 p. piechoty uczestniczył w zdobyciu brawurowym atakiem mostu na rzece Tag. Przez gen. Valence’a przedstawiony został do odznaczenia Orderem Legii Honorowej. Wiosną 1809 pułk P-ego w składzie dywizji, nazywanej obecnie Księstwa Warszawskiego, należał nadal do 4 korpusu, dowodzonego teraz przez gen. H. F. Sebastianiego. Po bitwie pod Cunsuegra (14 V) P. rozchorował się i niebawem, nie czekając na otrzymanie żądanej dymisji, jaka została mu udzielona 16 IX 1809, udał się w drogę powrotną do kraju. Jako inną przyczynę dymisji wymieniono fakt, że P. należał do osób potępiających walkę z broniącymi niepodległości Hiszpanami i dlatego demonstracyjnie odszedł z wojska.

W r. 1808 P. wspólnie z bratem Janem sprzedał dobra Białystok z pałacem cesarzowi Aleksandrowi I. Od 19 V 1810 był członkiem loży «Świątynia Izis». W r. 1810 P. należał do inspiratorów organizowanego w Księstwie republikańskiego spisku antynapoleońskiego, powiązanego z francuską antycesarską konspiracją lewicy wolnomularskiej. Nagła śmierć P-ego miała wpłynąć na zahamowanie tej akcji. P. zmarł 27 II 1811 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim.

W małżeństwie (od r. 1801) z Zofią (1782–19 V 1856), córką Michała Paca (zob.), która powtórnie wyszła za mąż w r. 1825 za Ksawerego Niesiołowskiego (zob.), P. miał kilkoro wcześnie zmarłych dzieci. Wg Żychlińskiego miał córki: Zofię, Krystynę, Izabelę, i syna Ignacego, zmarłych w dzieciństwie.

 

Estreicher w. XIX; Enc. Wojsk.; Słown. Geogr., I 200; Borkowski, Almanach, s. 752 (dotyczy rodziców P-ego); Uruski, XIV 298; Żychliński, XIV 97 (nieprawdziwe okoliczności i miejsce śmierci); Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Zielińska T., Katalog Tek Glinki, W. 1969 I 221–2; – Askenazy S., Książę Józef Poniatowski, W. 1922; Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, W. 1925 s. 54; tenże, Wojsko Pol. 1807–14; Hass L., Sekta farmazonii warszawskiej, W. 1980; Kipa E., Studia i szkice historyczne, Wr.–W. 1959; Kraushar, Tow. Warsz. Przyj. Nauk, s. 229, 235, 241, 246, 255, 258, 308, 313; Kukiel M., Dzieje wojska polskiego w dobie napoleońskiej 1795–1815, W. 1918 I 274–5; Michalski, Z dziejów TPN, s. 60, 233–4, 241; Pachoński J., Generał Jan Henryk Dąbrowski 1775–1818, W. 1981; Sołtyk R., Kampania 1809 r., W. 1905 s. 31; Staszewski J., Wojsko Polskie na Pomorzu w r. 1807, Gd. 1958; Szenic S., Cmentarz Powązkowski 1790–1850, W. 1979; Wimmer J., Historia piechoty polskiej do r. 1864, W. 1978; Wolff J., Pacowie, Pet. 1885 s. 311; Wójcicki, Cmentarz Powązkowski, II; Zarys dziejów wojskowości polskiej do r. 1864, W. 1966; Zych G., Rok 1807, w. 1957 s. 142; – Arch. Wybickiego, II, III; Dembowski L., Moje wspomnienia, Pet. 1898 I 365; Kicka N., Pamiętniki, W. 1972; Koźmian K., Pamiętniki, Wr. 1972; Lipiński J., Wspomnienie o życiu Feliksa Potockiego. Mowa na posiedzeniu publicznym Tow. Przyjaciół Nauk, W. 1812; Prażmowski A., Kazanie miane na pogrzebie J. W. Feliksa Potockiego… dn. 2 marca 1811, [W. 1811]; Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, Tor. 1960 I cz. 1; Roczniki Tow. Warsz. Przyjaciół Nauk, T. 6: 1810 s. 91, T. 11: 1817 s. 359; – „Kur. Warsz.” 1856 nr z 29 VII; – B. PAN w Kr.: Teki Straszewskiego 8770; – Kartoteka oficerów armii Ks. Warsz. w posiadaniu Zbigniewa Zacharewicza.

Wanda Bigoszewska

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Antoni Brodowski

przed 26 grudnia 1784 - 1832-03-31
malarz
 

Jan Feliks Piwarski

przed 20.11.1794 - 1859-12-17
grafik
 

Michał Stachowicz

1768-08-14 - 1825-03-26
malarz
 

Józef Grassi

1757-04-22 - 1838-01-07
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Oleszkiewicz

1777 - 1830-10-05
malarz
 

Józef Piotr Lompa

1797-06-29 - 1863-03-29
nauczyciel
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.