INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Kajetan (Franciszek Kajetan) Olizar (Olizar Wołczkiewicz) h. Chorągwie Kmitów      portret Franciszka Kajetana Olizara w Muzeum Narodowym w Warszawie - fragment - retusz iPSB.

Kajetan (Franciszek Kajetan) Olizar (Olizar Wołczkiewicz) h. Chorągwie Kmitów  

 
 
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Olizar (Olizar Wołczkiewicz) Franciszek Kajetan h. Chorągwie Kmitów (ok. 1740–1789), stolnik w. kor., poseł na sejmy. Imienia Franciszek z reguły nie używał. Był synem Adama (1717–1783), star. łojowskiego, marszałka konfederackiego i posła wołyńskiego na sejm 1767 r., Kawalera Orderu Św. Stanisława (1767), i Aleksandry z Wilgów, podkomorzanki derpskiej, bratankiem Konstantego (zob.). Po ojcu dziedziczył na Wołyniu w pow. łuckim kupioną w r. 1774 od Karola Radziwiłła Rafałówkę z przyległościami, Zabłocie i Wołczków w woj. kijowskim oraz klucz puczerowicki. W r. 1762 bezdzietny stryj Gabriel scedował na niego część swych dóbr w woj. kijowskim. W r. 1767 został konsyliarzem konfederacji woj. wołyńskiego i wraz z ojcem, marszałkiem wołyńskim, podpisał 23 VI akt konfederacji generalnej w Radomiu. Nie brał natomiast udziału w konfederacji barskiej, choć prawdopodobnie utrzymywał kontakty z Generalnością, a zwłaszcza z Karolem Radziwiłłem. Dn. 28 I 1775 król nadał mu urząd stolnika w. koronnego. Sejm rozbiorowy powołał go do trzech komisji dla załatwienia spornych spraw majątkowych. W r. 1776 posłował na sejm z woj. wołyńskiego. Dn. 23 VIII został konsyliarzem Rady Generalnej zawiązanej wówczas konfederacji. Na skonfederowanym sejmie warszawskim wszedł do dwóch komisji dla skontrolowania działalności Komisji Skarbowej Koronnej i Litewskiej. Na plenum sejmowym kilka razy zabierał głos. Domagał się (3 IX) powołania komisji dla określenia szkód ponoszonych od wojsk rosyjskich; opowiedział się (12 IX) za powierzeniem Andrzejowi Zamoyskiemu opracowania zbioru praw; upomniał się (12 X) o przywrócenie pełni praw obywatelskich drobnej szlachcie owruckiej w woj. kijowskim. Dn. 30 X wszedł do Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej na okres 1776–8. W r. 1776 na uroczystościach rocznicy koronacyjnej król udekorował O-a Orderem Św. Stanisława, a w r. 1778 nadał mu Order Orła Białego. T. r. był posłem z woj. wołyńskiego na sejm warszawski.

O. stał się najbardziej zaufaną osobą Stanisława Augusta na Wołyniu. Na bardzo trudnym terenie, głównym ośrodku opozycji hetmańskiej, kierował O. w duchu królewskim sejmikami, a król z kolei rozdzielał ordery i urzędy wg jego wskazań. W l. 1780–1 był O. z woj. kijowskiego deputatem na Trybunał Lub. i dzięki królowi został jego marszałkiem. W dziejach sądownictwa Rzpltej otrzymał ten Trybunał jak najgorszą opinię. «Wspominano z oburzeniem i obrzydzeniem Trybunał pod laską Olizara – pisze Kajetan Koźmian w „Pamiętnikach” – … gdyż to był stek wszystkich bezprawiów, przekupstwa i niegodziwości». Rozpowszechniała takie poglądy antykrólewska opozycja, usiłująca przeciwstawić Trybunałowi Kor. pod wodzą regalisty – Trybunał Lit. pod laską Adama Czartoryskiego. Dn. 11 X 1781 O. przyjmował z wielkim przepychem Stanisława Augusta przejeżdżającego przez Lublin do Wiśniowca na spotkanie z w. ks. rosyjskim Pawłem. W r. 1782 prosił króla o woj. wołyńskie dla siebie, w r. 1783 o kasztelanię wołyńską dla ojca. Już w r. 1782 starał się o pozwolenie na ustąpienie z urzędu stolnika koronnego, ostatecznie zrezygnował zeń w r. 1784. Aż do ostatnich dni swego życia pracował na rzecz stronnictwa dworskiego. W początkach kwietnia 1789 zawiadamiał króla o trudnościach sformowania milicji wojewódzkiej, postanowionej przez sejmik wołyński 30 III dla samoobrony przed buntami chłopskimi oraz o powstałych projektach zorganizowania związku (konfederacji) i ogłoszenia pospolitego ruszenia. Król zganił ten pomysł (10 IV), ostrzegając, by nie stał się on pretekstem dla trzech sąsiadów do wprowadzenia swych wojsk do Polski. Ostrzegał też O-a przed Kajetanem Kurdwanowskim, który wyjechał z Warszawy na Wołyń rozpoczynać konfederację. Jeszcze za życia ojca toczył spory majątkowe ze stryjem Gabrielem, który upominał się o inny podział majątku, i z Karolem Radziwiłłem o należność za Rafałówkę. Latem 1782 zabiegał u króla i u Janusza Sanguszki, star. krzemienieckiego, o niedopuszczenie do funkcji poselskiej jednego ze stryjów, z którym miał zatargi natury majątkowej. Procesował się ze współpracownikiem stryja Konstantego z czasów konfederacji barskiej Jerzym Fałkowskim, zarzucając mu zamiary królobójcze, i przez szereg lat z siostrą Józefiną i szwagrem Jerzym Dunin-Borkowskimi o różne dobra, a Cypriana Godebskiego wyzuł z majątku. Król, mimo całej przyjaźni dla O-a, zarzucał mu: «w interesach chociaż z najbliższymi swoimi jesteś zbytecznie twardy i nieużyty (pozwól, że jasno powiem: odrażający)».

O. zmarł 27 V 1789. Pochowany został w Łucku u Dominikanów. Pozostawał w stanie bezżennym. Majątki zapisał dzieciom swego stryja Onufrego, na którego syna Filipa (zob.) przeszła z czasem cała scheda.

 

Podob. O-ego na obrazie zbiorowym pędzla F. Smuglewicza, przedstawiającym sesję Trybunału Lub. w r. 1781 w Muz. Narod. w Kr.; – Estreicher; Finkel, Bibliogr.; Bartoszewicz J., Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku, Pet. 1855–6 I 80, II 168; Słow. Geogr., IV 420, XIII 864, XIV 195; Kossakowski S. K., Monografie historyczno-genealogiczne, W. 1860 II; Uruski; Żychliński, XVIII 174, XXI; – [Iwanowski E.] Heleniusz E., Rozmowy o Polskiej Koronie, Kr. 1873 I 552; Kraszewski J. I., Polska w czasie trzech rozbiorów, W. 1902 I 199; Kraushar A., Książę Repnin i Polska, W. 1900 I 311, 392; Łoza, Hist. Orderu Orła Białego; Pułaski K., Kronika polskich rodów szlacheckich Podola, Wołynia i Ukrainy, Brody 1911 s. 170–1; tenże, Szkice i poszukiwania historyczne, Pet. 1898 III 103; [Rolle A.] Dr. Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 I 45; Smoleński W., Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1896 s. 347; – Diariusz sejmu… 1776, W. 1776 s. 4, 16, 53–4, 112–13, 300–1, 460; Diariusz sejmu… 1778, W. 1779 s. 3; Korespondencja krajowa Stanisława Augusta z lat 1784 do 1792, P. 1872 s. 106, 111, 113–14; Koźmian K., Pamiętniki, Wr. 1972; Mémoires du roi Stanislas-Auguste, II; Moszczyński A., Pamiętnik, P. 1867 s. 72–6, 102; Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, W. 1957; Ochocki J. D., Pamiętniki, W. 1882 II 95–6; Olizar G., Pamiętniki, Lw. 1892 s. 8, 9, 80, 83, 91; Ostrowski T., Poufne wieści z oświeconej Warszawy, Wr. 1972; Vol. leg., VIII 185, 251–2, 353–4, 368, 528, 536; – Kalendarz Polityczny dla Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego na 1777 r. S. M8; „Pressburger Zeitung” 1776 nr 102; – AGAD: Arch. Radziwiłłów Dz. V 10795 (listy ojca Adama), 10797 (korespondencja O-a), Arch. Roskie LXV-51 (korespondencja O-a); B. Czart.: rkp. 679, 681, 700, 723, 729, 735, 799, 800; B. Uniw. Warsz.: rkp. 132 s. 286–291, 305.

Wacław Szczygielski

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Aleksander Pociej h. Waga

brak danych - marzec 1770
wojewoda trocki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.