INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Franciszek Sarnowski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sarnowski Franciszek (1911–1940), nauczyciel, działacz kulturalno-oświatowy w Niemczech, podharcmistrz. Ur. 4 X w Skajbotach pod Olsztynem, w rodzinie chłopskiej, był jednym z siedmiorga dzieci Franciszka (1870–1934) i Barbary z domu Krebs (1882–1940), działaczy ruchu polskiego na Warmii, członków Związku Polaków w Niemczech.

Po ukończeniu niemieckiej szkoły powszechnej S. pomagał rodzicom w gospodarstwie; w l. 1929–34 kształcił się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Rogoźnie Wpol. Po odbyciu praktyki pedagogicznej w Toruniu (październik 1934 – czerwiec 1935) przebywał w Skajbotach, zajmując się działalnością kulturalno-oświatowa (m.in. uczył muzyki w zespołach amatorskich). Dn. 1 I 1936 został nauczycielem i kierownikiem prywatnej szkoły polskiej w Podmoklach Wielkich (ówczesna nazwa niemiecka: Gross Rosenbrück) koło Babimostu. Równocześnie S. organizował na Babimojszczyźnie życie kulturalno-oświatowe (m.in. założył i prowadził chór młodzieżowy «Lutnia») i sportowe (urządzał kursy, obozy wędrowne, wycieczki i różne imprezy). Działał także w Tow. Młodzieży Polskiej. S. był organizatorem Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech (ZHPwN) na terenie babimojsko-międzyrzeckim i został pierwszym hufcowym (od 23 X 1936 w stopniu podharcmistrza) tamtejszych drużyn skautowych; bezpośrednio opiekował się drużynami w Podmoklach Małych i Wielkich. Dwukrotnie wybrany do Zarządu Głównego ZHPwN, pełnił w nim funkcję skarbnika (1937–9).

Śledzony przez gestapo, 1 IX 1939 został S. aresztowany w swej szkole, uwięziony w Kargowej, następnie wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, skąd dochodził do pracy w pobliskich zakładach «Klinger Werke». Zimą 1939/40 spadł z dachu, gdy układał dachówkę na gmachu koszar; dotkliwie pobity przez strażników niemieckich zmarł 11 I 1940 w Sachsenhausen. Prochy S-ego złożono wkrótce w Klebarku pod Olsztynem, przy grobie jego matki. Pośmiertnie został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1959); jego imię nadano szkole w Skajbotach i Wiejskiemu Domowi Kultury w Podmoklach Wielkich.

Żona S-ego, Zofia z Bijakowskich (ur. 1915), z którą miał troje dzieci, za odmowę przyjęcia przyznanej jej przez władze niemieckie renty wdowiej, była więziona w Poznaniu, a potem w obozach koncentracyjnych w Żabikowie i w Ravensbrück.

 

Fot. w: Muz. Warmii i Mazur w Olsztynie; Fot. rodziny Sarnowskich w: Zespół Szkół Ekonomiczno-Handlowych im. Polaków spod znaku Rodła w Olsztynie; – Benyskiewicz J., Kres B., Oleksiński J., Południowe pogranicze. Słownik historyczny, Zielona Góra 1983 s. 64–6; Oracki, Słown. Warmii XIX i XX w. (bibliogr.); – Dudzińska Z., Jeszcze raz o Sarnowskich, „Gaz. Olsztyńska” 1973 nr 190; taż, Sarnowscy, tamże 1973 nr 178; Łukaszewicz B., Wrzesiński W., IV Dzielnica Związku Polaków w Niemczech 1922–1939 (W 60. rocznicę powstania), Olsztyn 1982; Oleksiński J., Franciszek Sarnowski (1911–1940), „Przegl. Lubuski” 1976 nr 1 s. 87–92 (bibliogr.); – Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech, Wybór tekstów źródłowych (1933–1939), Wyd. i oprac. M. Lis, Opole 1983; – Ośrodek Badań Nauk. im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie. Zbiory specjalne: sygn. R. 183 (Martuszewski E., Sałuda B., Inwentaryzacja nagrobków na cmentarzu Katol. w Klebarku Wielkim, fot.).

Tadeusz Oracki

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Włodzimierz Szembek

1881-07-11 - 1945-08-09
dyplomata
 

Karol Adwentowicz

1871-10-19 - 1958-07-19
aktor teatralny
 

Józef Karbowski

1888-10-25 - 1956-05-07
reżyser teatralny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Kazimierz Kling

1884-08-29 - 1942-06-04
chemik
 

Roman Podoski

1873-08-15 - 1954-11-23
inżynier elektryk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.