INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Genowefa Szczurek-Cergowska  

 
 
1917-01-10 - 1984-01-03
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szczurek-Cergowska (Cergowska, Osiejowa-Cergowska) Genowefa z domu Osior, 1.v. Osiejowa, pseud. Pszeniczna (1917–1984), działaczka ruchu ludowego, ekonomistka.

Ur. 10 I w Brzeźnicy Bychawskiej (pow. lubartowski) w średniorolnej rodzinie chłopskiej, była najstarszą z szóstki dzieci Wacława Osiora i Rozalii z domu Greguł. Miała brata Romana oraz siostry: Helenę (ur. 1919), zamężną Pomianową, Stefanię (ur. 1925), zamężną Fabijańską i Janinę (ur. 1928), zamężną Krupową. Podczas drugiej wojny światowej współpracowały one z Ludowym Związkiem Kobiet (LZK), odpowiednio pod pseudonimami: Astra, Ognista i Nasturcja oraz Jana. Brat był żołnierzem BCh.

Genowefa uczyła się w Żeńskiej Szkole Rolniczej w Krasieninie i równocześnie od r. 1932 działała w kole Związku Młodzieży Wiejskiej (ZMW) «Wici» w Brzeźnicy Bychawskiej. Po ukończeniu szkoły w r. 1934 uczęszczała przez rok na Uniw. Ludowy im. Władysława Orkana w Gaci koło Przeworska. W l. 1935–7 była instruktorką ZMW «Wici», a także członkiem jego Zarządu Powiatowego w Lubartowie oraz Rady Nadzorczej oddziału lubelskiego. Od r. 1937 pracowała w dziale Spółdzielczych Kursów Korespondencyjnych Związku Spółdzielni Spożywców «Społem» w Warszawie; wchodziła także w skład Komisji Koleżanek przy Zarządzie Głównym ZMW «Wici». Dn. 20 XI 1938 w Warszawie wyszła za mąż za Mieczysława Osieja. W tygodniku „Wici” ogłaszała artykuły na tematy społeczno-wychowawcze. W Warszawie współpracowała z Ligą Kooperatystek, a we wsiach, zwłaszcza Lubelszczyzny, wykładała na kursach «wiciowych» i konferencjach. Od czerwca 1939 była wiceprezesem Zarządu Mazowieckiego ZMW «Wici».

W czasie okupacji niemieckiej, od r. 1939 Osiejowa pracowała w Oddz. «Społem» w Lubartowie. Równocześnie od maja 1940 działała w lokalnych konspiracyjnych strukturach ruchu ludowego. Na propozycję Hanny Chorążyny z Centralnego Kierownictwa Ruchu Ludowego «Roch» objęła w styczniu 1942 kierownictwo LZK na Lubelszczyźnie. Pod pseud. Pszeniczna zorganizowała w piętnastu obwodach BCh struktury LZK, liczące w r. 1944 ponad 6300 kobiet; z racji pełnionej funkcji była członkiem Komendy Okręgu IV Lublin BCh. Współpracowała z wychodzącym od lipca 1942 czasopismem LZK – „Żywią”. W ramach ludowych kursów społeczno-politycznych prowadziła w l. 1943–4 wykłady dla kobiet, m.in. w Sosnowej Woli i Niezabitowie; wspierała też tajne nauczanie organizowane przez LZK wspólnie z Tajną Organizacją Wojskową (za pośrednictwem Listowej Uczelni Kobiecej). Współdziałając m.in. z Radą Główną Opiekuńczą, organizowała pomoc materialną dla ubogiej ludności wiejskiej, uchodźców oraz rodzin osób zamordowanych, uwięzionych i wywiezionych do Niemiec. Podległe jej struktury LZK zajmowały się również kolportażem prasy i wydawnictw konspiracyjnych, a w ramach «Zielonego Krzyża» także działalnością sanitarną na rzecz oddziałów BCh; po walkach z Niemcami, m.in. pod Wojdą (30 XII 1942) i Zaborecznem (1 II 1943) Osiejowa organizowała leczenie rannych żołnierzy w lubelskich szpitalach; dzięki jej pomocy utworzono szpitalik polowy w Wojciechowie. Po aresztowaniach jesienią 1943 w szeregach «Rocha» nawiązywała za pośrednictwem LZK zerwaną łączność na szczeblu okręgu i obwodów BCh. Członkiniom LZK wydała 1 X 1943 rozkaz udziału w akcji uhonorowania 1 XI t.r. miejsc pochówku poległych w walce z Niemcami żołnierzy BCh i AK. Wykształcenie uzupełniała na tajnych kompletach Wydz. Prawno-Ekonomicznego Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie.

Po zajęciu w r. 1944 Lubelszczyzny przez Armię Czerwoną i utworzeniu rządu polskiego pod egidą komunistów, Osiejowa nadal działała w LZK i ZMW «Wici». Dn. 22 VII 1945 została zatrzymana na krótko przez Woj. Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie za udział w «nielegalnym» zebraniu ludowców. Od sierpnia 1945 do 13 II 1948 przewodniczyła Zarządowi Głównemu LZK; w jego imieniu opublikowała w „Chłopskim Sztandarze” artykuł Ludowy Związek Kobiet żegna Prezesa Witosa (1945 nr 6). Uczestniczyła 19–21 I 1946 w Kongresie PSL w Warszawie; została wybrana do Rady Naczelnej Stronnictwa. Od 19 XII 1945 pełniła funkcję kierownika Wydz. Kobiecego Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL. Również z rekomendacji PSL weszła 3 I 1946 w skład Krajowej Rady Narodowej; działała w Komisji Pracy i Opieki Społecznej. Kandydowała bez powodzenia w wyborach do Sejmu Ustawodawczego 19 I 1947; pełniąc funkcję męża zaufania PSL, została pobita w jednym z lokali wyborczych w Warszawie. Współpracowała w tym czasie z organami PSL: „Gazetą Ludową” i „Chłopskim Sztandarem”. Po ucieczce Stanisława Mikołajczyka została 16 XI 1947 usunięta z PSL. W r. 1948 ukończyła studia na Uniw. Łódzkim i uzyskała stopień magistra ekonomii. W l. 1949–50 pracowała w Spółdzielczym Inst. Wydawniczym «Sztuka», a następnie w Spółdzielczym Inst. Wydawniczym «Kraj». Po powstaniu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego współorganizowała od r. 1949 nieformalne spotkania byłych działaczy PSL. Dn. 11 IX 1951 została aresztowana i do 21 IX t.r. więziono ją w Warszawie przy ul. Rakowieckiej jako podejrzaną o kontakty ze zbiegłymi za granicę ludowcami, związanymi z Mikołajczykiem. Ponownie aresztowana 3 I 1953 w Warszawie w domu działaczki ludowej Barbary Matusowej, została oskarżona o próbę obalenia przemocą ustroju przez «przystąpienie do organizowania kontrrewolucyjnego związku PSL» oraz «zbrodnię szpiegostwa» (wykonywanie poleceń emigracyjnego ośrodka ludowców w USA). Dn. 11 VIII 1953 Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał ją na trzy lata pozbawienia wolności z jednoczesnym złagodzeniem kary na mocy amnestii do półtora roku. Skarga rewizyjna obrońcy została 11 IX t.r. przez Sąd Najwyższy oddalona.

Osiejowa wyszła na wolność 1 VII 1954. Jako politycznie podejrzana miała trudności w znalezieniu pracy i dopiero w r. 1955 została zatrudniona w Spółdzielni Pracy «Kruszywo» (do r. 1956). Po przełomie politycznym w październiku 1956 została w r. 1957 sekretarzem Wydawnictw Oświatowych «Wspólna Sprawa». Dn. 22 III 1957 rozwiodła się z Osiejem i 22 VI t.r. w Warszawie wyszła za mąż za poznanego w więzieniu Jana Szczurka-Cergowskiego (zob.). Od r. 1968 była sekretarzem Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Spółdzielczości Pracy. Wchodziła w skład Rady Nadzorczej i przewodniczyła Komisji Rewizyjnej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej «Zimowe Leże». Po śmierci męża wydała (jako Cergowska), opartą częściowo na własnych wspomnieniach, pracę pt. Matki partyzantów (W. 1974, wyd. 2, W. 1982). W okresie powojennym na łamach prasy ludowej (m.in. „Chłopi i Państwo”) publikowała artykuły, cykle reportaży oraz opowiadania o tematyce wychowawczej i gospodarczej, a także wygłaszała na te tematy pogadanki w Polskim Radiu. Zmarła 3 I w 1984 w Cergowej (pow. krośnieński), została pochowana 13 I obok męża na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kw. D2, rząd 4, grób 11). Była odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1945), Krzyżem Partyzanckim oraz Odznaką Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego.

Pierwszy mąż S.-C-iej, Mieczysław Osiej, pseud. Pokrzywka (ur. 1900), był w okresie międzywojennym działaczem Stronnictwa Ludowego, w czasie okupacji niemieckiej żołnierzem BCh, po drugiej wojnie światowej członkiem Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość w pow. lubartowskim; na początku l. pięćdziesiątych był więziony w Warszawie. W drugim małżeństwie z Janem Szczurkiem-Cergowskim miała syna Sławbora Jana (Sławomira) (1958–2004), magistra resocjalizacji, który w r. 1976 zmienił nazwisko na Cergowski.

Dn. 19 XII 1989 Prokurator Generalny PRL wniósł rewizję nadzwycz. od wyroku z r. 1953, w wyniku czego Sąd Najwyższy Izba Karna w Warszawie uniewinnił S.-C-ą orzeczeniem z 10 IV 1990.

Pośmiertnie opublikowano Garść wspomnień o LZK na Lubelszczyźnie S.-C-iej (sygn. Osiejowa-Cergowska) w zbiorze „Ludowy Związek Kobiet na Lubelszczyźnie” (Red. J. Marszałek, L. 1990).

 

Kunert, Słown. konspiracji warsz., II 175; Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego, W. 1989 s. 62–3; Słownik biograficzny żołnierzy Batalionów Chłopskich IV Okręg Lublin, L. 1998 s. 85; Sylwetki kobiet-żołnierzy, Tor. 2003 (jako Osiejowa-Cergowska); Zawołać po imieniu. Księga kobiet – więźniów politycznych 1944–1948, Nadarzyn 1999 I (jako Osiejowa-Cergowska); – Bataliony Chłopskie w walce o narodowe i społeczne wyzwolenie. Sesja popularnonaukowa w XXX rocznicę bitew pod Wojdą, Zaborecznem i Różą. Lublin 3–4 II 1973 r., Red. K. Przybysz, W. 1975 (jako Cergowska); Czuba P., Wojtal J., Walczyli na ziemi krasnostawskiej, W. 1979; Dumało R. J., Wojna, okupacja, wyzwolenie, Lubartów 1939–1949, L. 2001 s. 317; Gmitruk J., Ku zwycięstwu: konspiracyjny ruch ludowy na Kielecczyźnie, 1939–1945, W. 2003 (jako Cergowska); Kasperek J., Konspiracyjny ruch ludowy na Lubelszczyźnie 1939–1944, W. 1988 s. 109–11, 113, 117, 119, 121, 127, 129, 137, 150, 294–6, 319, 329; Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, W. 1995 II cz. 2 (jako Osiorówna); Kongres PSL 1946, W. 1999 (jako Osiejowa); Markiewicz J., Szkoły partyzanckiej walki, W. 1979 (jako Osiejowa); Matusak P., Ludowcy w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego na Lubelszczyźnie 1939–1944, w: Bataliony Chłopskie w Lubelskiem. Powstanie zamojskie, Oprac. M. Wojtas, L.–Zamość 2006 s. 65; Miecznikowski A., Miejsce spółdzielczości w konspiracyjnym ruchu ludowym, w: tamże, s. 132; Mirosław J., Działalność Ludowego Związku Kobiet na Lubelszczyźnie w latach 1942–1944, w: Ludowy Związek Kobiet na Lubelszczyźnie, Red. J. Marszałek, L. 1990 s. 48–51, 58, 63, 67; Prasa konspiracyjna ruchu ludowego 1939–1945, Białystok 1974 (jako Osiejowa); Przybysz K., Wojtas A., Bataliony Chłopskie. Geneza i rozwój struktury organizacyjnej, W. 1985 I 160; – Bataliony Chłopskie na Lubelszczyźnie (1940–1944). Źródła, Oprac. Z. Mańkowski i in., L. 1962 (jako Osiejowa); Matusowa-Kwiatkowska B., Na partyzancki poszły bój..., Oprac. S. Młodożeniec-Warowa, W. 1976 (fot., jako Osiejowa); Kochański A., Polska 1944–1991. Informator historyczny, IV (w oprac.); Opozycja parlamentarna w Krajowej Radzie Narodowej i Sejmie Ustawodawczym 1945–1947, Oprac. R. Turkowski, W. 1997; Skład osobowy komend Batalionów Chłopskich. Aneks, w: Bataliony Chłopskie w Lubelskiem. Powstanie zamojskie, Oprac. M. Wojtas, L.–Zamość 2006 s. 268; Twierdzą nam będzie każdy próg. Kobiety ruchu ludowego w walce z hitlerowskim okupantem, Oprac. M. Jędrzejec, W. 1968 (fot., jako Osiejowa); – „Życie Warszawy” 1984 nr 7, 9–10, 14, 17 (nekrologi); – IPN w L.: sygn. 012/245 (arkusz inform. na przestępców przeciw państwu z 23.07.1945 przez Woj. Urząd Bezpieczeństwa Publ. w L. na Osiejową, akta śledcze Osiejowej, k. 14–17, raport Urzędu Bezpieczeństwa Publ. na m. stoł. W. z wywiadu z 11.01.1947 dot. Osiejowej, akta śledcze Osiejowej, k. 25, pismo notatka Woj. Urząd Bezpieczeństwa Publ. w W. z 11.05.1948, k. 26); IPN w W.: sygn. BU 0330/202 (wyciąg z doniesienia informacji Macińskiego z 21.07.1959, teczka kontrolno-śledcza dot. Jana Szczurka-Cergowskiego, k. 258–9, arkusz rejestracyjny rozpracowania w sprawie obserwacji operacyjnej nr 47 dot. Cergowskiej, k. 300–2), sygn. BU 01251/13/ Jacket (akt oskarżenia Osiejowej z 13.03.1953, teczka bez opisu dot. Genowefy Osiejowej, k. 10–12, pismo WSR w W. do Dep. Śledczego Min. Bezpieczeństwa Publ. z informacją o wyroku Osiejowej z 14.08.1953, k. 25), sygn. BU 1015/255 (wyrok WSR w W. z r. 1953, akta sprawy 562/53, rewizja nadzwycz. z r. 1989, nr akt DSU 2 Rn 141/89, wyrok Sądu Najwyższego z r. 1990, sygn. akt V KRN 373/89); – Informacje Teresy Tryfon z Wydz. Arch. USC m. stoł. W. oraz z USC w Dukli.

Robert Zapart

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Franciszek Brodniewicz

1892-11-29 - 1944-08-14
aktor filmowy
 

Jan Piłsudski

1876-01-15 - 1950-12-21
wicemarszałek Sejmu
 

Irena Kosmowska

1879-12-20 - 1945-08-21
działaczka społeczna
 

Janusz Lech Kondratiuk

1943-09-19 - 2019-10-07
reżyser filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Karol Zyndram Maszkowski

1868-05-26 - 1938-03-24
malarz
 

Kazimierz Skirmunt

1861-02-08 - 1931-05-26
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.