INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Gustaw (Augustyn) Spława-Neyman     

Gustaw (Augustyn) Spława-Neyman  

 
 
Biogram został opublikowany w 2002 r. w XLI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Spława-Neyman Gustaw (Augustyn), pseud.: Grzymała, Jan Andrzej Czajka (1890–1966), inżynier leśnik, działacz społeczny, żołnierz AK. Ur. 5 XI w Fermie Książęcej (gub. kijowska), był synem Hermogenesa (1855–1938), dzierżawcy majątku Dąbrówka (pow. taraszczański), i Marii Józefy Długołęckiej (1860–1928); mimo zamieszkania w Rosji, posiadał poddaństwo pruskie.

S.-N. uczył się w gimnazjum w Białej Cerkwi, gdzie zdał maturę ze złotym medalem w r. 1909. Następnie studiował nauki przyrodnicze na Wydz. Filozoficznym UJ, lecz niezbyt pilnie i 25 I 1911 uchwałą Senatu Akademickiego udzielono mu nagany z zagrożeniem wydalenia (wg relacji rodzinnych zaniedbanie w studiach wynikało z zaangażowania syna w działalność polskich organizacji niepodległościowych). W następnym r. akad. studiów już nie kontynuował, odbył natomiast roczną praktykę w lasach dóbr Potockich Szepetówka (pow. zasławski). W l. 1912–14 studiował leśnictwo w Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu. Tu wraz z Witoldem Olszańskim utworzył sekcję przyrodniczą przy kole rolniczo-leśnym polskiego stow. «Ognisko» i pełnił funkcję kustosza zbiorów przyrodniczych, a także wstąpił do «Zarzewia» i Polskich Drużyn Strzeleckich. Dn. 26 V 1914 Komenda Miejscowa IV Okręgu Wiedeń mianowała go podoficerem – kadetem liniowym tajnej Armii Polskiej (używał wówczas pseud. Jan Andrzej Czajka). W początkach pierwszej wojny światowej pracował na Polesiu i Podolu jako kierownik drużyny urządzania lasu w firmie «Silva» z Kijowa. W listopadzie 1918 przedostał się do Warszawy, wstąpił do 1. pułku szwoleżerów Legii Akademickiej (szwadron Ludwika Kmicica-Skrzyńskiego) i został ranny podczas zdobywania Wilna (kwiecień 1919). W r. 1920 był sekretarzem starostwa w Pińsku. Od 23 XII t.r. pracował w Dep. Leśnictwa Min. Rolnictwa i Dóbr Państwowych w Warszawie. Równocześnie od stycznia 1921 kontynuował studia z zakresu leśnictwa w SGGW; uzyskał 21 III 1924 dyplom inżyniera leśnictwa. W l. 1924–31 był nadleśniczym w Kartuzach, działając równocześnie od r. 1925 jako prezes tamtejszego oddziału Polskiego Tow. Krajoznawczego (PTK) i ławnik Pomorskiego Okręgu Wojewódzkiego PTK (od r. 1930). Ponadto od r. 1929 był delegatem Komitetu Państwowej Rady Ochrony Przyrody (KPROP) na pow. kartuski i od października 1932 także na powiaty poznański i śremski. W l. dwudziestych był członkiem Otwockiego Tow. Łowieckiego.

Dn. 5 XI 1931 objął S.-N. nadleśnictwo Mosina na terenie projektowanego wówczas Wielkopolskiego Parku Narodowego (WPN). Dla jego realizacji rozpoczął ścisłą współpracę z Adamem Wodziczką w zakresie prawnego ograniczenia wyrębów leśnych, wytyczenia rezerwatów ścisłych (Puszczykowo i Ludwikowo) oraz prowadzenia terenowych badań naukowych. Równocześnie w l. 1936–9 był państwowym kuratorem lasów Radziwiłłów w Antoninie (pow. ostrowski). W tym okresie działał też społecznie, m.in. był prezesem Polskiego Związku Zachodniego na powiat śremski, jako przewodniczący koła «Rodzina Leśnika» założył w Pożegowie ochronkę dla dzieci robotników leśnych. W r. 1937 został członkiem Komisji WPN w KPROP i od kwietnia 1939 członkiem zarządu Komisji Naukowej Poznańskiego Oddziału Związku Leśników RP. Niedługo przed wybuchem wojny utworzył oddział organizacji «Przysposobienie Wojskowe Leśników».

Po wybuchu drugiej wojny światowej 5 IX 1939 ewakuował się S.-N. wraz z rodziną przez Siedlce, Białowieżę i Łuck do Kiwerc na Wołyniu, skąd w listopadzie t.r. przeniósł się do Lwowa. W czerwcu 1940 uzyskał zgodę niemiecko-sowieckej komisji repatriacyjnej i wyjechał do Warszawy. Od lipca t.r., dzięki Teofilowi Lorkiewiczowi, pracował jako technik leśny w Inspektoracie Lasów (Forstinspektion) w Końskich. Tam starał się utrudniać realizację niemieckich planów rabunkowych wyrębów, m.in. w Lasach Samsonowskich, i ułatwiał dostęp do drewna budulcowego gospodarzom spacyfikowanych wsi Gałki, Hucisko, Stefanów i in. Od r. 1941 należał do ZWZ (potem AK) z pełnomocnictwem Delegatury Rządu RP na Kraj ds. leśnych w Obwodzie Końskie. Od marca 1943 w jego mieszkaniu mieściła się kasa i archiwum komendy Obwodu AK Końskie, a także skrzynka kontaktowa i kwatera łączników. Zagrożony aresztowaniem, wyjechał z rodziną 18 II 1944 do Chronowa (pow. szydłowiecki), gdzie zamieszkał pod przybranym nazwiskiem Andrzej Sumowski w majątku Zdzitowieckich. Tu nadal działał do końca wojny w podobwodzie Wolanów Obwodu AK Radom.

Dn. 10 III 1945 powrócił S.-N. na stanowisko nadleśniczego w Mosinie (Ludwikowie) i kontynuował zabiegi o utworzenie WPN. Jako członek Kuratorium WPN (od kwietnia 1946) był współtwórcą projektów granic, planu urządzenia, zagospodarowania i dekretu utworzenia parku złożonych w r. 1949 w Min. Leśnictwa. Prowadził akcję scaleniową lasów i enklaw rolnych wokół nadleśnictwa Ludwikowo, zwiększając tym samym obszar przyszłego WPN. Wytypował nowe rezerwaty przyrody i prowadził gospodarkę ochronną, ograniczając cięcia drzewostanów, zalesiając enklawy rolne i przebudowując sztuczne drzewostany sosnowe. W r. 1947 urządził w Jeziorach Stację Bioekologii Leśnej Inst. Badawczego Leśnictwa i kierując nią do r. 1951, zorganizował badania gleboznawcze, typologii leśnej i meteorologii w celu poznania biocenozy lasów przyszłego WPN. Zainicjował i wspólnie z Józefem Kostyrko utworzył Muzeum Przyrodnicze w Puszczykowie, otwarte w lipcu 1952. W tym czasie S.-N. pełnił też funkcje w państwowej administracji leśnictwa, m.in. był delegatem ministra leśnictwa do organizacji administracji leśnej na Ziemiach Zachodnich rejonu Gorzowa i Zielonej Góry (1946–7) oraz ds. przebudowy gospodarki leśnej (1948–9). W Poznańskim Okręgowym Zarządzie Lasów Państwowych (OZLP) uczestniczył w opracowaniu projektów rozporządzeń dotyczących programów prac i ustrojów okręgów, rejonów i nadleśnictw. Od r. 1952 był członkiem Woj. Komitetu Ochrony Przyrody w Poznaniu. W l. 1947–9 na Wydz. Rolniczo-Leśnym Uniw. Poznańskiego prowadził wykłady poświęcone problematyce parków narodowych i rezerwatów przyrody w Polsce. Opublikował kilka artykułów, m.in. Drogi realizacji Wielkopolskiego Parku Narodowego („Chrońmy Przyr. Ojczystą” 1947 z. 3–4) i Uprawy podokapowe w gospodarce bezzrębowej („Las Pol.” 1949 nr 3). W okresie stalinowskim S.-N. był szykanowany przez OZLP w Poznaniu i 31 III 1953 bezprawnie, przed upływem czasu, przeniesiono go na emeryturę. Pozostał jednak aktywny, m.in. na zlecenie Władysława Szafera opracował w r. 1954 dokumentację zasięgu jodły i świerka w północno-zachodniej Polsce. W r. 1957 został zrehabilitowany przez Min. Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego i powołany na rzeczoznawcę Zespołu Gospodarki Leśnej Rady Naukowej utworzonego t.r. WPN. Opracował wspomnienia ze swojego życia (rkp. w posiadaniu rodziny). Zmarł nagle 28 XI 1966 w Puszczykowie pod Poznaniem, pochowany został na cmentarzu w Mosinie. Odznaczony był m.in. dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1938, 1956).

W małżeństwie zawartym 20 II 1924 z Felicją Ireną Pacja (1898–1986), w l. wojny łączniczką AK, miał S.-N. troje dzieci: Stanisława (ur. 1929), docenta dr. habilitowanego inżyniera leśnictwa, Barbarę (ur. 1924), zamężną Zeltt, chemika, podczas wojny łączniczkę i sanitariuszkę AK, odznaczoną Krzyżem Walecznych, i Marię (ur. 1927), zamężną Zierhoffer, lekarza psychiatrę.

 

Anders P., Dzięczkowski A., Wielkopolski Park Narodowy. Przewodnik, P. 1988 s. 184–5; – Bagiński H., U podstaw organizacji Wojska Polskiego 1908–1914, W. 1935; Broda J., Dzieje ruchu związkowego robotników drzewnych i pracowników leśnictwa w Polsce do 1939 roku, W. 1977; Brzozowski S., Studia rolnicze, leśne i weterynaryjne Polaków w Wiedniu od XVIII do XX wieku, Wr. 1967 s. 175; Księga pamiątkowa SGGW (1958), II; Pięćdziesiąt lat leśnictwa gdańskiego 1945–1995, Gd. 1996 s. 210; Zwolska A., Twórcy i obrońcy Wielkopolskiego Parku Narodowego, Puszczykowo 1992 s. 7, 62, 65 (fot.), 67–9, 75, 125; – Almanach leśny. Rocznik personalny administracji lasów państwowych 1933, W. 1933 s. 72; Borczyński M., Almanach polskich leśników kombatantów, P. 1997 s. 352 (pod nazwiskiem Neyman-Spława); Spisok dvorjan kievskoj gubernii, Kiev 1906 s. 181; – „Gaz. Puszczykowska” 1991 nr 1 (A. Zwolska, fot.); „Kalendarz Leśny Inform.” 1926 s. 93, 1927 s. 217, 1928 s. 352, 1929 s. 198, 1939 s. 173; „Kur. Pozn.” R. 30: 1935 nr 457 (Wyd. P); „Kur. Wpol.” R. 3: 1948 nr 67; „Kwartalny Biul. Inform. o Ochronie Przyr.” 1933 nr 2 s. 2, 1934 nr 2 s. 12, 1935 nr 3 s. 5, 1936 nr 1/2 s. 7, 1937 nr 4 s. 17, 1938 nr 1 s. 15, nr 4 s. 18, 1939 nr 1, s. 26 nr 2 s. 59; „Ochrona Przyr.” R. 12: 1932 s. 159; „Ziemia” 1925 nr 10–12 s. 266, 1930 nr 9 s. 179; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Chrońmy Przyr. Ojczystą” R. 23: 1967 z. 4 s. 38–9 (S. Czopor), „Głos Wpol.” 1966 nr 284, „Las Pol.” R. 41: 1967 nr 3 s. 21 (S. Czopor, fot.), „Sylwan” R. 111: 1967 nr 8 s. 72–4 (S. Czopor); – Arch. UJ: sygn. WF II 355, WF II 357, WF II 359, WF II 361 (katalogi studentów); – Informacje syna, Stanisława Spławy-Neymana z P.

Andrzej Dzięczkowski

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wojciech Horacy Kossak

1856-12-31 - 1942-07-29
malarz
 

Kazimierz Alchimowicz

1840-12-20 - 1916-12-31
malarz
 

Adam Tarnowski

1892-03-02 - 1956-05-09
dyplomata
 

Wincenty Hyla

1894-10-05 - 1975-01-09
poseł na sejm II RP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Tadeusz Józef Starzewski

1860-02-07 - 1931-02-10
notariusz
 

Tomasz Jan Rumiński

1930-03-26 - 1982-01-12
grafik
 

Paweł Staśko

1892-01-15 - 1943-12-16
powieściopisarz
 

Stanisław Janicki

1899-05-06 - 1959
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.