Tarnowski Hieronim (1884–1945), ziemianin, działacz konserwatywny.
Ur. 12 VIII w Krakowie w rodzinie ziemiańskiej, był synem Stanisława Kostki (1837–1917, zob.) i Róży Marii z Branickich (1854–1942), bratankiem Jana Dzierżysława (1835–1894, zob.), Walerii, zamężnej za Franciszkiem Mycielskim (zob.) i Karoliny, żony Jana Józefa Tarnowskiego (1826–1898, zob.). Miał starsze siostry: Elżbietę (1875–1955), od r. 1898 żonę Janosa Esterhazy zu Galantha (1864–1905), i Jadwigę (1879–1945), od r. 1901 zamężną za Hilarym Aleksandrem Bnińskim (1873–1946). Braćmi stryjecznymi T-ego byli: Jan Zdzisław (1862–1937, zob.), Juliusz (zob.) i Adam Amor (1866–1946, zob.) Tarnowscy, a bratem ciotecznym Jerzy Mycielski (zob.).
T. od r. 1894 uczył się w III Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie i 28 V 1902 zdał tam maturę. Od r. 1903 studiował leśnictwo i ekonomię polityczną na Uniw. w Monachium, skąd w r.n. przeniósł się do Studium Rolniczego UJ. Powołany w r. 1906 do armii austro-węgierskiej, służył w 2. Pułku Ułanów. Po odbyciu służby wstąpił do konserwatywnego Stronnictwa Prawicy Narodowej. W r. 1908 wyjechał do Londynu, gdzie przez rok kontynuował studia w the London School of Economics and Political Science. Biegle władał językami: niemieckim, francuskim, angielskim, hiszpańskim, włoskim, greckim i łacińskim. W r. 1912 przejął od ojca gospodarowanie majątkiem Rudnik (pow. niski). T.r. współfinansował wydawanie krakowskiego dziennika „Głos Narodu”. Wybrany w r. 1912 do Rady Powiatowej w Nisku, pełnił od r.n. funkcję wiceprezesa wydz. (zarządu) powiatowego, a Radę Powiatową reprezentował w okręgowej radzie szkolnej. Zasiadał też w zarządzie okręgowym Galicyjskiego Tow. Kredytowego Ziemskiego.
Po wybuchu w sierpniu 1914 pierwszej wojny światowej T., powołany do służby w 2. Pułku Ułanów, walczył w Król. Pol., a następnie w Galicji, podczas odwrotu wojsk austro-węgierskich. Gdy w listopadzie t.r. ciężko zachorował, został zwolniony z wojska i leczył się w Wiedniu. W lipcu 1915 wrócił do służby wojskowej; awansowany na porucznika, kierował dwoma szpitalami wojskowymi w Krakowie. W sierpniu 1918 został zwolniony z armii austro-węgierskiej.
W niepodległej Polsce T. wstąpił w r. 1919 do 6. DP i przez kilka miesięcy służył jako tłumacz w Komisji Międzysojuszniczej w Cieszynie. W okresie wojny polsko-sowieckiej pełnił funkcję oficera łącznikowego w dowództwie Frontu Północno-Wschodniego, a po odparciu Armii Czerwonej w sierpniu 1920 służył w 8. Pułku Ułanów księcia Józefa Poniatowskiego; był też adiutantem szefa Francuskiej Misji Wojskowej gen. M. Weyganda. Odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem «Za obronę Śląska» II kl., został w styczniu 1921 zwolniony z WP. Zajął się wtedy odbudową zniszczonego podczas działań wojennych majątku Rudnik oraz restauracją odziedziczonego po ojcu pałacu przy ul. Szlak w Krakowie.
Przed wyborami do Sejmu, wyznaczonymi na 5 XI 1922, sprzeciwiając się współpracy Stronnictwa Prawicy Narodowej z obozem piłsudczyków, T. z Kazimierzem Marianem Morawskim i Konstantym Platerem powołał 29 X t.r. Stronnictwo Zachowawcze. Zajmował się w nim sprawami programowymi oraz współredagował „Biuletyn”. Od r. 1923 reprezentował stronnictwo w komisji politycznej krakowskiego oddz. Związku Ziemian; wszedł także w skład Rady Głównej Związku. Dn. 13 VI 1924 został członkiem zarządu Stronnictwa Zachowawczego. W wystąpieniach publicznych krytykował uchwaloną 28 XII 1925 ustawę o reformie rolnej. Od listopada t.r. kierował też krakowskim oddz. Organizacji Monarchistycznej i od stycznia 1926 tworzył jej program. Poparł połączenie w lutym t.r. Organizacji Monarchistycznej z Obozem Monarchistów Polskich i powołanie Zjednoczenia Monarchistów Polskich; w Radzie Naczelnej Zjednoczenia działał do zakończenia w sierpniu jego działalności. Po włączeniu w lutym 1926 Stronnictwa Zachowawczego do Stronnictwa Chrześcijańsko-Narodowego powołał 7 III t.r. z Morawskim i Platerem Klub Zachowawczo-Monarchistyczny. Z Platerem wydawał w Warszawie organ Klubu, nieregularne czasopismo „Pro Fide, Rege et Lege”, redagowane przez Morawskiego. Publikował w nim artykuły polityczne i społeczne, m.in. Czy liberalizm może być sprzymierzeńcem myśli konserwatywnej (1926 nr 1), Jeszcze w sprawie monarchizmu (1927 nr 2), w których, krytykując liberalizm i republikanizm, propagował monarchistyczny ustrój państwa oraz skrajny konserwatyzm oparty na ciągłości procesu dziejowego. Po śmierci Platera (16 VIII 1927) zakończył w r. 1928 działalność Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego oraz wydawanie „Pro Fide, Rege et Lege”, a publicystykę polityczną kontynuował w warszawskich czasopismach katolickich i monarchistycznych: „Pro Patria” (do r. 1929), „Bez Przyłbicy” (1928–9), redagowanym przez Michała Kazimierza Sobańskiego, oraz tygodniku „Merkuriusz Polski Ordynaryjny” (od r. 1933). Był autorem broszury Dziesięciolecie niepodległości (W. 1929). Działał w Akcji Katolickiej. Po r. 1933 zakończył działalność polityczną i kontynuował gospodarowanie w Rudniku. Okresowo pełnił funkcję prezesa Polskiego Tow. Leśnego.
W okresie okupacji niemieckiej T. mieszkał nadal w Rudniku; w październiku 1939 udzielił tam schronienia płk. Tadeuszowi Komorowskiemu. Włączył się w działalność konspiracyjną i od r. 1940 współpracował ze związaną z ZWZ/AK organizacją ziemiańską (krypt.: Opieka, Tarcza, Uprawa, S1), zajmującą się gromadzeniem funduszy na działalność konspiracyjną, ochroną zdekonspirowanych żołnierzy podziemia, organizowaniem kursów sanitarnych i tajnego nauczania. Ukrywał osoby pochodzenia żydowskiego, m.in. Ludwika Ehrlicha. W maju 1942 władze okupacyjne zarekwirowały pałac T-ego w Krakowie. Po wyzwoleniu Rudnika w lipcu 1944 majątek został na mocy dekretu PKWN z 6 IX t.r. rozparcelowany. T. zamieszkał w Górze Ropczyckiej (pow. ropczycki), w domu gajowego, pozostałym po rozparcelowanym majątku zięcia, Andrzeja Tarnowskiego, a następnie, od 18 I 1945 w Krakowie. Pamiątki rodzinne, m.in. ojca, przekazał jako depozyt do B. Jag. i Muz. Narodowego w Krakowie. Zmarł 31 X 1945 w Krakowie, został pochowany na cmentarzu Rakowickim (kw. Ł rząd. płn. miejsce po lewej Czeczelów).
W zawartym 8 VII 1914 małżeństwie z Wandą Zamoyską (1892–1965), z którą od r. 1933 pozostawał w separacji, T. miał córkę Zofię (1917–2009), zamężną za Andrzejem Tarnowskim (1909–1978), po raz drugi za Williamem Stanley-Mossem, w okresie drugiej wojny światowej pracownicę Międzynarodowego Czerwonego Krzyża i współorganizatorkę PCK na Bliskim Wschodzie, po wojnie osiadłą w Wielkiej Brytanii, oraz syna Stanisława Kostkę (1918–2006), który został adoptowany w r. 1923 przez Adama Męcińskiego. Stanisław, walcząc w czasie drugiej wojnie światowej w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie: w maju i czerwcu 1940 w kampanii niemiecko-francuskiej, od r. 1941 w Palestynie, od sierpnia do grudniu t.r. pod Tobrukiem, następnie w Samodzielnej Bryg. Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego, a od r. 1944 w 1. Dyw. Panc. gen. Stanisława Maczka w Belgii, Holandii i Niemczech, dosłużył się stopnia podporucznika; w r. 1962 wrócił do kraju. Był żonaty najpierw z Zofią Chamiec (1919–1968), potem z Adą Lubomirską (1928–2018).
Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae, Kr. 2015 III (fot.); PSB (Plater Konstanty <1872–1927>); Słown. pol. tow. nauk., I (błędnie jako Henryk); – Bartyzel J., Konserwatyzm bez kompromisu, Tor. 2002; Majchrowski J. M., Ugrupowania monarchistyczne w latach Drugiej Rzeczypospolitej, Wr. 1988; Mich W., Między integryzmem a liberalizmem, L. 1996; tenże, Role i metody, L. 2010; Myśliński J., Studia nad polską prasą społeczno-polityczną w zachodniej Galicji 1905–1914, W. 1970; Rok pierwszy. Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Rzeszowszczyźnie (sierpień 1944 – lipiec 1945), Oprac. D. Iwaneczko, Z. Nawrocki, Rzeszów 2005; Rudnicki S., Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926, Wr. 1981; Szlachta B., Polscy konserwatyści wobec ustroju politycznego do 1939 roku, Kr. 2000; Wojtas A., Problematyka agrarna w polskiej myśli politycznej 1918– 1948, W. 1983; Z dziejów prasy konserwatywnej, Red. W. Mich, B. Borowik, L. 2009; – Jaworski W. L., Diariusz 1914–1918, W. 1997; Kietlińska M., Wspomnienia, Kr. 1986; Sprawozdania dyrekcji III Gimnazjum w Krakowie za l. 1894–1902, Kr.; Szematyzmy Król. Galicji za l. 1912–14; Tarnowski A., Ostatni mazur. Opowieść o wojnie, namiętności i stracie, W. 2008 (fot.); Tarnowski A., Domowa kronika dzikowska, Oprac. G. Nieć, Kr.–Rudnik 2010 (fot.); – AAN: Sprawozdanie statystyczne referatów rolnictwa i reform rolnych starostw pow. woj. rzeszowskiego, nr 2142; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Dzikowskie Tarnowskich, sygn. 732, 1146, 1228; CAW: Akta personalne.
Marcin Brzeziński i Mariusz Matuszewski