Chmieleński Ignacy Jakub (lub Chmieliński), członek Rządu Narodowego we wrześniu 1863 r., urodzony w r. 1837 w Warszawie czy też w Barczącej pod Mińskiem Mazowieckim z ojca Jana Nepomucena, gen.-majora wojsk rosyjskich († 1848), i matki z Tyborowskich, uczęszczał na wydział filolog.-historyczny Uniwersytetu w Kijowie, gdzie zetknął się z radykalnymi kołami młodzieży. Nie ukończywszy studiów, powrócił do kraju. Na terenie Warszawy zjawił się w r. 1861. Nawiązał ścisłe stosunki z odłamem warszawskich »mierosławczyków« i reprezentował ich lewe, skrajne skrzydło. Był zwolennikiem jak najszybszego wybuchu powstania. Organizował sfery rzemieślniczo-robotnicze Warszawy, zawzięcie walcząc z kołami, pozostającymi pod wpływem »Białych«. Dążył do stworzenia naczelnej władzy, która zjednoczy całą akcję rewolucyjną na terenie Warszawy. Przy współudziale Apolla Korzeniowskiego utworzył w połowie października 1861 r. »Komitet Miejski«, którego władzę uznały koła radykalne. W jego pojęciu powstanie narodowe łączyło się ściśle z rewolucją społeczną, jednak nie w duchu ówczesnych prądów socjalistycznych. Miała ona polegać na uwłaszczeniu włościan, nadaniu ogółowi ludności pełni praw politycznych oraz przesunięciu rządów na sfery mieszczańskie. Po przybyciu do Warszawy Jarosława Dąbrowskiego Ch. utorował mu drogę w »Komitecie Miejskim« i organizacji warszawskiej. Złączyły ich ponadto osobiste przyjacielskie węzły i mieszkali nawet pewien czas wspólnie. Wiosną 1862 r. Ch. gorliwie poparł plany wojskowo-powstańcze Dąbrowskiego. Pod wpływem tych dwóch ludzi »Komitet Miejski«, prawdopodobnie przemianowany już na Centralny Komitet Narodowy, uchwalił termin wybuchu powstania na 26 VI 1862 r. Ta decyzja »Komitetu« jak również jego wpływy zaniepokoiły »Dyrekcję Białych«. Z jej ramienia Karol Majewski wespół z prawym skrzydłem »mierosławczyków« (Daniłowski) obalili w czerwcu 1862 r. »Komitet«, którego członkowie z wyjątkiem jednego Ch-go pogodzili się z tym przewrotem. Powstaje tzw. »czerwcowy« Centralny Komitet Narodowy z Dąbrowskim lecz bez Ch-go. Po kilkunastu dniach jednak wobec akcji Majewskiego i »Białych«, zmierzającej do zupełnego utrącenia wpływów Dąbrowskiego, ów ponownie zbliżył się do Ch-go. W lipcu 1862 r. Ch. wszedł w skład C. K. N., jednak nie na długo, gdyż wkrótce opuścił kraj. Z jego inicjatywy a wbrew zamiarom Komitetu, wykonano zamach na w. ks. Konstantego. W pierwszych dniach powstania zdaje się Ch-go nie było w Warszawie. Wypłynął dopiero w okresie tzw. »kwietniowego« Rządu Narodowego (Ruprecht-Giller) jako organizator czerwonej opozycji wśród rzemieślników. »Majowy« zamach na rząd jest dziełem jego i Włodz. Lempkego. Ale i nowy rząd »czerwonych prawników« (Kobylański) nie zadowolił go. Wespół z Gliksellim i innymi dążył do zupełnego opanowania władzy. W okresie rządów Majewskiego Ch. podwaja energię, wyraźnie dążąc do obalenia tego rządu. Władze powstańcze zabroniły mu pobytu w Królestwie, wyjechał więc do Krakowa, ale i potem zaglądał często do Warszawy. W sierpniu 1863 r. powstańczy naczelnik wojenny Warszawy Jakub Koziełło (Koziełł-Poklewski, za rządów Traugutta znany jako płk. Skała) miał nakaz aresztowania Ch-go i jego gorliwszych adherentów, zdołał jednak aresztować tylko kilku jego współpracowników. We wrześniu 1863 r. Ch. skutecznie zorganizował zamach na rząd Majewskiego, który zmuszony został do przekazania swej władzy 17 IX Dobrowolskiemu. 19 IX 1863 objął Ch. kierownictwo w Rządzie Narodowym, jak również urząd Naczelnika miasta stoł. Warszawy. Jeszcze za rządów Majewskiego organizował on zamach na gen. Berga, który teraz dopiero 19 IX doszedł do skutku. W końcu września 1863 r. Ch. znikł za granicą. Czy rzeczywiście brał udział w wojnie 1870/71 i zginął w rozruchach paryskich, ściśle niewiadomo. Ch-mu przypisuje się redakcję pisma »Kronika«, które wychodziło w Krakowie w czerwcu 1863 r., oraz autorstwo broszury »Sąd i wyrok poezji przeciw polityce«, New York 1865.

Przyborowski, Historia dwóch lat, III, IV i V; tenże, Dzieje 1863 r., 5 t.; Janowski J. K., Pamiętniki o powstaniu styczniowym…, Lw.; Maliszewski E., Organizacja powstania styczniowego; Rudzka W., Karol Majewski w latach 1859–1864, W. 1937; Szwarce B., Założenie Komitetu Centralnego w r. 1862, b. m. 1903; Przybyszewski E., Jarosław Dąbrowski, W. 1927; Awejde O., Zapiski o polskom wozstanji 1863 g., W. 1866; Daniłowski W., Notatki do pamiętników, Kr. 1909; Rybicki St., Zygmunt Chmieleński i działalność jego w powstaniu 1863 r.; Archiwum Akt Dawnych w W.: zeznania Karola Majewskiego, Zdzisława Jarczewskiego, Władysława Daniłowskiego w aktach Komisji Śledczej, i zezn. Pawła Landowskiego, Aleksandra Waszkowskiego w aktach Audytoriatu Polowego oraz tamże sprawa zamachu na Berga.

Edmund Oppman