INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jakub Piotrowicki (Pietrowic)      Piotrowicki, Jakub (1591-1643) - Qvæstio De Optima Reip. Forma ... - Kraków 1626 - w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie - sygn.: BJ St. Dr. 15730 I - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl

Jakub Piotrowicki (Pietrowic)  

 
 
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Piotrowicki Jakub (ok. 1591–1643), profesor Uniw. Krak., prowizor Szkół Nowodworskich. Ur. w Bieczu, był synem Piotra Piotrowicjusza, obywatela i rajcy bieckiego (zm. 1621), być może krewnym Piotra Piotrowickiego, plebana bieckiego. Do metryki Uniw. Krak. wpisał się w półr. letn. 1607, wraz z bratem Andrzejem, jako «Jakub Pietrowic»; nazwiska Piotrowicki zaczął używać dopiero w czasie długich jedenastoletnich studiów uniwersyteckich, które uwieńczył tytułem bakałarza (1609) i magistra sztuk wyzwolonych (1618). Bezpośrednio po promocji podjął jako docent extraneus wykłady na Wydziale Filozoficznym, ale już w półr. zim. 1619/20 został wysłany na nauczyciela świeżo otworzonej przez Bartłomieja Nowodworskiego kolonii akademickiej w Tucholi, skąd wrócił do Krakowa w r. 1623 i jeszcze w t. r. (12 VIII) przedłożył tezę inkorporacyjną Quaestio de principiis et natura intellectionis (dedykowaną Jerzemu Nowodworskiemu, wyd. t. r. w Kr.), na podstawie której został przyjęty do Kolegium Mniejszego. Poświęciwszy się następnie – jak sam pisał – «studiom politycznym», ogłosił z tego zakresu w r. 1626 (Kr.), opartą zapewne na własnych wykładach, Quaestio de optima Reipublicae forma ab Aristotele definita, której tez bronił w czasie publicznej dysputy 28 VII t. r. Senior Bursy Jagiellońskiej w l. 1626–8 i dziekan Wydziału Filozoficznego w r. 1628, nie wziął wprawdzie bezpośredniego udziału w polemice z jezuitami, ale – od młodości związany z fundacją B. Nowodworskiego – uczestniczył w obronie praw Uniwersytetu przeciwko zakonowi, m. in. jako dwukrotny (wraz z Janem Brożkiem) deputat na sejmy walne warszawskie w l. 1628 i 1629 (zwyczajny), w czasie których usilnie zabiegał zarówno na dworze królewskim (w tym również u królowej Konstancji i królewicza Władysława), jak i u wpływowych dygnitarzy i senatorów koronnych (Jakuba Zadzika, Jana Wężyka, Macieja i Stanisława Łubieńskich, Andrzeja Lipskiego) o zatwierdzenie praw i przywilejów uczelni. W półr. zim. 1629/30 został kolegą większym i jednocześnie zgodnie z obowiązującym zwyczajem prepozytem Kolegium na l. 1629–31. Przewidzianej statutem kadencji na tym urzędzie nie ukończył, w dn. 21 V 1631 zwrócił się bowiem do Uniwersytetu z prośbą o dwuletni urlop na wyjazd za granicę z Aleksandrem i Jerzym Sebastianami, synami Stanisława Lubomirskiego, od r. 1626 studentami Uniw. Krak., którymi prawdopodobnie już wówczas opiekował się jako prywatny preceptor. Nie wiadomo, czy towarzyszył swoim wychowankom na studiach w Ingolsztacie (1629), jak się zdaje, przyłączył się do ich orszaku dopiero w czasie podróży przez ogarnięte wojną Niemcy, docierając z końcem 1631 r. do Lowanium. Z początkiem stycznia 1632 przebywał wraz z młodymi wojewodzicami w Kolonii, chyba tylko przelotnie, bowiem metryka miejscowego uniwersytetu nazwisk Lubomirskich i samego P-ego nie wymienia. Natomiast na pewno wpisał się 4 IV 1633 do albumu uniwersytetu w Lejdzie, skąd – uzyskawszy w półr. letn. 1633 przedłużenie urlopu – wyruszył w dalszą peregrynację do Włoch i innych krajów europejskich, wg bowiem zgodnej (1643), chociaż nie poświadczonej źródłowo, tradycji miał P. w czasie swych zagranicznych wędrówek zwiedzić Niemcy, Francję, Niderlandy, Anglię, Hiszpanię i Włochy.

Powróciwszy – prawdopodobnie w jesieni 1636 – do kraju, w krótkim odstępie czasu objął P. dwa ważne stanowiska w hierarchii uniwersyteckiej: 19 XI 1637 obowiązki wiceprowizora Szkół Nowodworskich u boku prowizora Adama Opatowczyka, wkrótce potem katedrę wymowy fundacji Piotra Tylickiego, na której zainaugurował działalność wykładową jako szósty z kolei «orator Tylicjanus» w r. 1638; ponadto w półr. zim. 1639/40 po raz drugi piastował godność dziekana Wydziału Filozoficznego, a od r. 1642 prowizora fundacji Piotra z Poznania dla ubogich chorych. Równocześnie dość późno, jak na stosunki uniwersyteckie, ale szybko postępował w godnościach kościelnych. W r. 1638 był tylko kanonikiem kolegiaty Św. Anny, ale 3 XII 1641 otrzymał prezentę na dziekanat kolegiaty Wszystkich Świętych, który wkrótce połączył z kanonią w kolegiacie Św. Floriana. Poza Uniwersytetem miał przynajmniej od r. 1638 probostwo szpitala Św. Ducha w rodzinnym Bieczu. Jako wiceprowizor Szkół Nowodworskich przyczynił się do budowy nowego gmachu szkolnego (1636–43) i, jak się zdaje, starał się o utrzymanie wśród uczniów zaleconego przez fundatora ducha pobożności, czemu dał wyraz również w wydanej w r. 1643 ordynacji dla szkoły bieckiej, dla której ustanowił 3 XII 1638 osobną fundację, m. in. na śpiewanie hymnu «Bogurodzica», jednocześnie kładąc w programie nauczania duży nacisk na nauczanie historii (komentował dzieła Q. Curtiusa Rufusa, L. A. Florusa, M. J. Justinusa oraz Klemensa Janickiego). Mimo absorbujących go z upływem lat obowiązków uniwersyteckich do końca życia z zamiłowaniem oddawał się pracy pedagogicznej, m. in. jako prywatny preceptor (wraz ze swym krajanem z Biecza J. Kubitkowiczem) syna chorążego kor. Prokopa Sieniawskiego – Adama Hieronima, który pod jego kierunkiem napisał i w dn. 16 III 1640 wygłosił mowę o konieczności zwalczania Tatarów w ich własnych siedzibach. Przykład Sieniawskiego zachęcił, jak się zdaje, woj. ruskiego Jakuba Sobieskiego do oddania swych synów Marka i Jana – od wiosny 1640 uczniów Szkół Nowodworskich – pod opiekę P-ego, ponieważ, jak pisał, «jest to człowiek omnium ore et laude celeberrimus i życzę, aby go sobie familiarissimum uczynili, zawczasu pozyskując afekt jego». Uzyskawszy w nie znanym bliżej czasie doktorat (bakalaureat?) teologii rzymskiej Sapienzy, w dn. 31 V 1641 przeszedł P. na Wydział Teologiczny i do ostatnich chwil życia uczestniczył w sprawach akademickich. W r. 1641 jeszcze raz dał wyraz swemu przywiązaniu do Uniwersytetu w pięknym polskim kazaniu Korona Akademiej Krakowskiej na pogrzebie Jakuba Najmanowica. Zmarł w Krakowie 30 III 1643. Pochowany został w kolegiacie Św. Anny, gdzie przyjaciele wystawili mu nagrobek (obecnie nie istnieje). W testamencie zapisał legaty dla Kolegium Większego i kolegiaty Św. Floriana oraz dla rodziny w Bieczu.

 

Estreicher; Cerchowie M. S., Pomniki Krakowa, Kr. 1904 III; – Barycz H., Historia Szkół Nowodworskich od założenia do reformy H. Kołłątaja (1588–1777), Kr. 1939–47 s. 82, 117–18; tenże, Lata szkolne Marka i Jana Sobieskich w Krakowie, Kr. 1939; tenże, Szkice z dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kr. 1933; Biecz. Studia historyczne, Red. R. Kaleta, Wr. 1963; Czermak W., Studja historyczne, Kr. 1901; Franke J. N., Jan Brożek (J. Broscius) akademik krakowski 1585–1652, Kr. 1884; Kot S., Studia Polaków w Uniwersytecie Lowańskim, Lw. 1927; Kurdybacha Ł., Wychowanie Aleksandra i Jerzego Lubomirskich w XVII w., Lw. 1930; – Brożek J., Wybór pism. T. 1, Oprac. H. Barycz, W. 1956; Materiały do historii m. Biecza 1361–1632, Wyd. F. Bujak, Kr. 1954; Starowolski, Monumenta Sarmatarum; – Arch. UJ: rkp. nr 19 s. 18, nr 35 s. 473–474, 490, nr 37 s. 277, 283, 361, nr 64 s. 95–96, 143, 148–150, 161–162 166, 172, nr 66 s. 730 i n., nr 74 s. 11, 12, 15, nr 76 s. 286, nr 111 s. 603, 609, 613; B. Jag.: rkp. nr 220, 226 IV, 227 k. 556, nr 2181, 6831.

Leszek Hajdukiewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.