Cassius Jan Aleksander (1703–1788), naczelny senior Jednoty i rektor gimnazjum, syn Pawła, seniora i pastora w Żychlinie, bratanek Dawida, urodzony w Przygodzicach, po ukończeniu szkół w Lesznie studiuje od r. 1726 w Frankfurcie n. O., od r. 1728 w Lejdzie; 1733 zostaje diakonem w Skokach, 1735 pastorem w Orzeszkowie, skąd zostaje pozwany 1738 r. wraz w parafianami przed trybunał koronny za odprawianie nabożeństw w swej parafii mimo zakazu konsystorza poznańskiego. W r. 1738 powołany na polskiego pastora do Leszna, zostaje konseniorem a 1746 pierwszym seniorem Jednoty. Piastuje tę godność przez 42 lat aż do zgonu. Równocześnie jest rektorem gimnazjum od r. 1739–87. Na obydwóch urzędach, tak seniora jak rektora, przeżywa chwile przełomowe. Początek jego senioratu przypada na czas najbardziej krytyczny dla protestantyzmu w Polsce, koniec na głęboki przewrót umysłowy, dokonany pod wpływem prądów Oświecenia. Jako senior dążył w myśl tradycji Jednoty do zbratania wyznań w celu obrony i odzyskania praw politycznych. Te dążności unijne znajdują swój wyraz w konfederacji toruńskiej dysydentów w r. 1767 oraz w ugodzie między wyznaniami protestanckimi, zawartej na synodach w Lesznie 1776 i 1777 r. Dla rozwoju gimnazjum pod jego rektoratem szczególnie ważna była uchwała sejmu 1768 r., która zniosła zakaz uczęszczania uczniów katolickich do szkół innowierczych. Spowodowało to przyrost uczniów (było ich 100 w r. 1756) do 200 w r. 1776. Wobec reform programowych Komisji Edukacyjnej rektor zajął stanowisko przychylne. Chcąc pociągnąć młodzież szlachecką do gimnazjum, domagał się już w r. 1775 wprowadzenia do programu języka francuskiego, matematyki, historii powszechnej, prawa natury i narodów, nauk kameralnych i politycznych. W działalności nauczycielskiej otaczał szczególną opieką język polski, o czym świadczą zachowane w rękopisach archiwalnych Jednoty jego wykłady o sztuce pisania listów i wierszy polskich, spisane przez ucznia Zimmermanna. U współczesnych uchodził za zdolnego poetę. Spod pióra jego wyszły prawdopodobnie Trzy modlitwy synodalne Synodów prowincjonalnych Wielko-Polskich Ewangelicko-Reformowanych 1737 i 1743 r., W. 1904. Literatura kościelna zawdzięcza mu nowe poprawne wydanie psalmów i kancjonału polskiego w Królewcu. Z okazji małżeństwa swego z córką burmistrza Wojdy, Joanną Zofią, wydał Relację podróżnego Cupidyna, Leszno 1740. Obszerna jego korespondencja znajduje się w Arch. Unit. w Lesznie.

Estr.; Zur 300 jähr. Jubelfeier des Gymn. zu Lissa 1855; Zur 350 jahr. Jubelfeier des Gymn. zu Lissa 1905; Arch. Unit. Leszno rkp. Ministri Unitatis.

Wanda Bobkowska