Tarnowski Jan Amor h. Leliwa (1741? – przed 1805), kasztelan konarski łęczycki, poseł sejmowy.
Był synem Kajetana Amora (zm. 13 IV 1748), piszącego się hrabią z Czoboru (Sombor, obecnie w Serbii) na Kozinie, Poczajowie (pow. krzemieniecki woj. wołyńskiego) i Krasnobrodzie (ziemia chełmska woj. ruskiego), star. mogilnickiego, posła z ziemi chełmskiej na sejmy 1732 r. i nadzwycz. 1733 r., elektora Stanisława Leszczyńskiego, posła na sejm 1738 r. z ziemi chełmskiej, a na sejm 1744 r. z woj. podolskiego, oraz Marianny Anastazji z Boguszów h. Półkozic (zm. między 1779 a 1796), starościanki mogilnickiej, 1.v. Wieniawskiej, po raz kolejny zamężnej za Józefem Mierem (zob.), damy Krzyża Gwiaździstego (1779). Miał młodszego brata Antoniego Fortunata (lub Fortunata Antoniego, 1746–1819), dziedzica dóbr Krasnobród i Czobor (które sprzedał), w l. 1783–9 rotmistrza kawalerii narod., żonatego z Zuzanną z Jełowickich (1757–1831), oraz siostry: Mariannę, zamężną za Janem Mierem (zob.), synem Wilhelma (zob.) i bratem Józefa Mierów, oraz Aleksandrę, żonę Michała Jełowickiego h. własnego, star. bracławskiego, a potem Waleriana Stroynowskiego (zob.).
T. kształcił się w Warszawie, w jezuickim Collegium Nobilium. Podczas nauki opublikował Pożytki pokoju pod szczęśliwym w Polszcze panowaniem Augusta III, ojczystym rymem… (W. 1754), napisane pod kierunkiem Franciszka Bohomolca, podobnie jak dedykowana matce i broniąca szkół publicznych Rozmowa filozofa z politykiem o trojakim w Polszcze młodzi wychowaniu (W. 1756), którą nazwał «pierwiastkami prac swoich». Kilka jego wierszy opublikował Bohomolec w „Zebraniu rytmów przez wierszopisów żyjących lub naszego czasu zeszłych” (W. 1754–6 V cz. 2) i „Zabawkach poetyckich niektórych kawalerów” (W. 1758); inne przedrukowano w „Monitorze”: Dla przyjaciela nic nie trzeba żałować (1767 nr 7), Skutki miłości światowej (1779 nr 87), Złe sumienie najbardziej trapi człowieka (1781 nr 45). W r. 1758 kończył T. nauki i być może odbył podróż zagraniczną dla dalszej edukacji.
Dn. 15 XI 1760 został T. szambelanem królewskim; zapewne już wówczas był związany ze stronnictwem dworskim, kierowanym przez Jerzego Augusta Mniszcha. Pozostawał w niedziale z małoletnim bratem i dla posiadanych wspólnie Kozina i Krasnobrodu uzyskał 25 V 1761 «nowe prawa» (odnowienie prawa magdeburskiego), w miejsce zaginionych dawnych przywilejów. Dn. 4 VI t.r. został pułkownikiem wojsk kor. Dn. 14 IX pomógł mimowolnie obozowi «Familii» zerwać sejmik deputacki pow. krzemienieckiego, z czego tłumaczył się w liście z Kozina z 23 IX do marszałka nadw. kor. Mniszcha, uznając swą decyzję za wynik braku instrukcji i nieporozumienie. W marcu 1762 został gen. majorem wojsk kor. Na sejmiku poselskim woj. wołyńskiego 23 VIII t.r. w Łucku obrano go, kandydującego z namowy Mniszcha, posłem; gdy jednak spotkało się to z protestami popleczników «Familii», T. ustąpił, aby ratować sejmik i posłów «dworskich». Stanisław Duńczewski dedykował mu swój „Kalendarz polski i ruski na rok Pański 1764” (Zamość [1763]). Na sejmiku przedkonwokacyjnym woj. wołyńskiego w dn. 6–8 II 1764 w Łucku opowiedział się T. po stronie przeciwników «Familii», kierowanych przez woj. wołyńskiego Józefa Kantego Ossolińskiego; po rozdwojeniu obrad, na sejmiku zagajonym przez wojewodę na korytarzu zamkowym, został obrany posłem na sejm konwokacyjny. Dn. 7 V t.r. podpisał w Warszawie (podobnie jak inni posłowie wołyńscy z tego kompletu) manifest przeciw sejmowi konwokacyjnemu; w jego obradach ani w elekcji nie wziął udziału.
Obrany 25 VIII 1766 na sejmiku w Łucku posłem woj. wołyńskiego, uczestniczył T. w sejmie warszawskim t.r. Sejm ten zachował go (jako sukcesora Kozińskich) przy dziedzictwie wsi Plaszowa (pow. krzemieniecki), należącej do jego dóbr Kozin. Był już wówczas zwolennikiem króla Stanisława Augusta i mimo że nie miał dóbr ani nie uczestniczył w samorządzie szlacheckim woj. łęczyckiego, został 2 IX 1767 kaszt. konarskim łęczyckim; w październiku t.r. dziękował za to królowi listem z Kozina. Sejm delegacyjny 1767/8 r. powołał go w skład komisji w sprawie zamiany dóbr w woj. bełskim. Dn. 25 II 1768 złożył T. w Warszawie przed królem przysięgę senatorską; doprowadził też do oblatowania 24 III t.r. w księgach „Metryki Koronnej” swej genealogii, podpisanej przez obu pieczętarzy kor. Był przeciwnikiem ruchu barskiego; w liście do króla z 30 III z Kozina pisał o zagrożeniach związanych z rozwojem konfederacji, a obawiając się o bezpieczeństwo swego zamku, zwrócił się do ambasadora rosyjskiego N. Repnina, «dopraszając się od niego pomocy i sukursu». W czerwcu t.r. donosił królowi, że konfederaci wzięli szturmem i ograbili Kozin. Władca w liście z 6 VII chwalił wierność T-ego i jego przywiązanie do tronu oraz wyrażał nadzieję na rychłe uspokojenie walk. Dn. 18 II 1769 uzyskał T. paszport na wyjazd do wód dla poratowania zdrowia; zapewne podczas pobytu za granicą otrzymał 7 V t.r. bawarski Order św. Michała Archanioła. Wiosną 1771 Stanisław August ponownie zezwolił mu na wyjazd za granicę na kurację; tym razem T. prawdopodobnie pozostał tam dłużej, może nawet do r. 1774. Sejm rozbiorowy l. 1773–5 powołał go w skład komisji do rozgraniczenia majątków w woj. kijowskim. W r. 1774 wyjednał T. dla Poczajowa przywilej, na mocy którego zostały przedłużone: trzydniowy jarmark na Zielone Święta ruskie do dwóch tygodni, a «dwuniedzielny» na «Uspenje Bohorodyce» do czterech tygodni. Dn. 31 V 1775 otrzymał list przypowiedni na chorągiew panc. w kompucie armii kor., wakującą po rezygnacji Ignacego Stempkowskiego, szambelana królewskiego; chorągiew ta od r. 1776 znajdowała się w składzie 1. Bryg. Kawalerii Narod. w Dyw. Ukraińskiej i Podolskiej, a od r. 1779 w 2. Bryg. Kawalerii Narod. tej dywizji. T. jako dziedzic dóbr poczajowskich był jednym z dobrodziejów tamtejszego monasteru bazyliańskiego. Z okazji jego imienin (24 VI) bazylianie poczajowscy ofiarowali mu „Kazanie na uroczyste Watykańskiemi koronami cudownego Poczajowskiego obrazu nieba i ziemi królowej Maryi Przeczystey Boga Rodzicy Panny uwieńczenie w r. 1773 w dzień Najświętszego Jej Narodzenia szczęśliwie odprawione…” (Poczajów 1776); w dedykacji tytułowano go także kawalerem palatyńskiego Orderu Złotego Lwa (zapewne nadanego podczas pobytu za granicą). Z bratem oraz kuzynami Janem Jackiem (1729–1807, zob.), Joachimem (zob.) i Rafałem (1741–1803, zob.) Tarnowskimi T. pozwał 8 II 1777 przed sąd ziemski nowogródzki w sprawie dóbr Kożangródek (woj. nowogródzkie) Ludwikę z Paców, kasztelanicową smoleńską, oraz jej synów Krzysztofa, szambelana królewskiego, i Józefa, gen. adiutanta królewskiego, Szczyttów Niemirowiczów. Ostatecznie pozywający scedowali swe pretensje Rafałowi. Dn. 9 VI 1778 uzyskał T. przywilej lokacyjny dla m. Poczajowa. Adam Dąbrowski, łowczyc bydgoski, student Akad. Zamojskiej, dedykował T-emu i jego bratu swą „Mowę z nauk szkolnych zupełną…” (Zamość 1779), wygłoszoną w kwietniu 1778.
Sejm 1780 r. powołał T-ego w skład sądu sejmowego na kadencję pierwszą (1 II – 31 V 1781); taką funkcję na mocy decyzji sejmu 1782 r. pełnił też w okresie 1 II – 31 V 1783. Krótko przed 24 XII 1783 zrezygnował z rotmistrzostwa kawalerii na rzecz brata. Sejm grodzieński 1784 r. wyznaczył T-ego w skład sądu sejmowego na ostatnią piątą kadencję (1 VI – 30 IX 1786), a sejm 1786 r. na kadencję pierwszą (1 II – 31 V 1787). W gronie zaprzyjaźnionych obywateli woj. wołyńskiego gościł T. w dn. 8–9 III 1787 w Kozinie (w pałacu i starym murowanym zameczku na kępie stawowej) Stanisława Augusta, zmierzającego do Kaniowa. W dniu wyjazdu król uczynił zadość jego wieloletnim staraniom i nadał mu Order św. Stanisława. Dn. 4 VII 1789 otrzymał przywilej na założenie własnym sumptem drukarni w miasteczku Podbereźce (Bereźce, pow. krzemieniecki), a w r.n. przywilej dla Kozina na jarmarki. Dn. 19 VIII 1791 został kawalerem Orderu Orła Białego. Przed sejmikami lutowymi 1792 r. król prosił go o poparcie Konstytucji 3 Maja na sejmiku pow. krzemienieckiego. Po wkroczeniu wojsk rosyjskich i akcesie do konfederacji targowickiej Stanisława Augusta przystąpił do niej 18 VIII t.r. w Dubnie. Dn. 15 III 1794 król wydał glejt starozakonnemu Fajbiszowi Mortkowiczowi, obywatelowi m. Krzemieńca, skarżącemu się na «uciążliwe egzekucje, grabieże i zagrożenie więzieniem i zaborem majątku» ze strony T-ego. T. z bratem Antonim Fortunatem legitymował się 25 XI 1802 st.st. w Żytomierzu (przez pełnomocnika Józefa Ponikiewskiego, byłego sędziego ziemskiego krzemienieckiego) przed Gubernialną Deputacją Szlachecką; bracia zostali wpisani do części pierwszej „Księgi Tytułem Dystyngujących się” szlachty gub. wołyńskiej.
T. odziedziczył po ojcu dobra w pow. krzemienieckim woj. wołyńskiego: Podbereźce, Kozin i Poczajów, ponadto Hołuby (Hołubijowice), wg Włodzimierza Dworzaczka także Harklowy (prawdopodobnie w woj. ruskim). Rezydował w pałacu w Kozinie (zniszczony podczas pierwszej wojny światowej; była tam galeria obrazów i biblioteka klasyków starożytnych, częściowo zapewne jeszcze z czasów T-ego). W r. 1776 ufundował w Kozinie klasztor Dominikanów z rokokowym kościołem (w miejsce fundacji ojca z r. 1738). Nie wiadomo, kiedy T. zmarł, prawdopodobnie nie żył już w r. 1805; pochowany został u bazylianów w Poczajowie.
Od ok. r. 1767 był T. żonaty z Teklą (Teresą) z Grabianków h. Leszczyc (zm. we wrześniu 1805), córką Józefa Kajetana, podczaszego latyczowskiego i star. wołkowińskiego, oraz Marianny z Kalinowskich h. Kalinowa, starościanki winnickiej, siostrą Tadeusza Grabianki (zob.). Z małżeństwa tego pozostawił synów: Wincentego (zm. 1824 bezżennie), marszałka krzemienieckiego, masona, Jana (zm. bezżennie) i Marcina (zob.), żonatego z Zofią Urszulą, córką Rafała Tarnowskiego (1741–1803, zob.) i Urszuli z Ustrzyckich (zob. Tarnowska Urszula), oraz córki: Marię Antoninę, wydaną za Teodora (Jana) Wisłockiego h. Sas, szambelana królewskiego, Wiktorię (zm. po 20 XII 1811 st.st.), od r. 1790 żonę Stanisława Kickiego h. Gozdawa, rotmistrza kawalerii narod., Anastazję (po 1767–1852), poślubioną 4 I 1806 Pawłowi Jełowickiemu h. własnego (1776–1869), prezesowi Dep. Cywilnego Sądu Głównego Wołyńskiego, oraz Joannę, podobno żonę Ustrzyckiego h. Przestrzał (wg Żychlińskiego niezamężną). Siostrzenicą T-ego była Waleria ze Stroynowskich (zob. Tarnowska Waleria), zamężna za Janem Feliksem Tarnowskim (1777 lub 1779–1842, zob.).
Boniecki, I 357, VI 380, IX 12, 15, X 13; Borkowski, Rocznik szlachty, I 372; Chorowiec O., Herbarz szlachty wołyńskiej, Radom 2012 I 499–500; Chwalewik, Zbiory pol., I 176; Dworzaczek, tabl. 98 (błędna data, ok. 1799); Dunin-Borkowski J. S., Panie polskie przy dworze rakuskim, Lw. 1891; Elektorowie, s. 231 (dot. ojca); Estreicher, XV 2, 397 (dot. ojca), XIX 199, XXIV 386, XXXI 50; Górzyński S., Arystokracja polska w Galicji. Studium historyczno-genealogiczne, W. 2009; Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego, W. 2008; Kosiński A. A., Przewodnik heraldyczny, W. 1880 II 603 (dot. brata); Łoza, Hist. Orderu Orła Białego; Łoza, Kawalerowie; Łoza S., Order Orła Białego, W. 1939; Niesiecki, IX 49–50, X dod. 438–9; Nowy Korbut, VI cz. 1 s. 337; Oficerowie Rzpltej 1777–94, I cz. 1; Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lw. 1857 s. 255; Pułaski, Kronika, I 13, 78. 109, 112; Słown. geogr. (Hermanówka, Kozin, Krasnobród, Poczajów); Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836–1861, W. 2007 s. 716 (dot. brata); Święcki, Historyczne pamiątki, II 480; Uruski, I 282, VI 103, 331; Urzędnicy, II z. 2; Wielądko, Heraldyka, I cz. 1 s. 86; Zielińska T., Poczet polskich rodów arystokratycznych, W. 1997 s. 38 (błędna data śmierci, ok. 1799); Żychliński, VI 356–7, 362–3; – Aftanazy, Dzieje rezydencji, V 42–4, 126, VI 193, 305–14, XI 635–40; Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym, W. 1844 II 902–6, 1422–4; Bondyra W., Reprezentacja sejmowa Rusi Czerwonej w czasach saskich, L. 2005 (dot. ojca); Czeppe M., Kamaryla pana z Dukli. Kształtowanie się obozu politycznego Jerzego Augusta Mniszcha 1750–1763, W. 1998; Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy od schyłku XVI wieku do czasów współczesnych, Tarnobrzeg 1996 s. 49–50, 52, 59, 164, 165; Kryda B., Szkolna i literacka działalność Franciszka Bohomolca, Wr. 1979; Marcinkowski T., Ziemska M., Skarby pamięci. Na Wołyniu. Album ze zbiorów T. Marcinkowskiego, Zielona Góra 2015 s. 315; Orłowicz M., Ilustrowany przewodnik po Wołyniu, Łuck 1929 s. 293; Palkij H., Sejmy 1736 i 1738 roku. U początków nowej sytuacji politycznej w Rzeczypospolitej, W. 2000 (dot. ojca); Rakowski G., Przewodnik po Ukrainie Zachodniej, Pruszków 2005 I 361; Rolnik D., Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721–1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, Kat. 2016; Smoleński W., Ostatni rok sejmu Wielkiego, Kr.–W. 1897; Szczygielski W., Referendum trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 r., Ł. 1994; Szwaciński T., Sejmiki poselskie przed konwokacją 1764 r., „Kwart. Hist.” R. 113: 2006 z. 1 s. 32–3; Zielińska T., Magnateria polska epoki saskiej, Wr. 1977; – Akta grodz. i ziem., XXV (dot. ojca); Diariusz sejmu convocationis […] 1764…, W. 1764 s. 176; Diariusz Sejmu Walnego Ordynaryjnego, odprawionego w Warszawie Roku 1766…, W. (1767); Hahn J. B. C., Nouveau calendrier du trés illustre chapitrale Ordre Équestre de Bavière sous le titre De Defenseurs de la Gloire de Dieu […] contenant les Noms…, 1777; Horn M., Regesty dokumentów i ekscerpty z Metryki Koronnej do historii Żydów w Polsce 1697–1795, Wr. 1998 II cz. 1; Matuszewicz, Diariusz, II; Naruszewicz A., Dziennik podróży Króla Jegomości Stanisława Augusta na Ukrainę, W. 1787 I 82; Skibiński M., Europa a Polska w dobie wojny o sukcesję austriacką w latach 1740–1745, Kr. 1912 II (dot. ojca); Summariusz czynności konfederacji generalnej targowickiej od 14 V 1792 w Targowicy rozpoczętych, (b.m.r.w.); Vol. leg., VII 763, 782–3, VIII 490–1, 965, IX 3, 10, 31; – „Gaz. Warsz.” 1787 nr 24, 45; „Kur. Pol.” 1748 nr 596 (dot. ojca); „Wiad. Warsz.” 1768 nr 17; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. V nr 16131, 16141, Arch. Zamoyskich, nr 611 s. 135–4 (dot. ojca), nr 614 s. 94–5 (dot. brata), Metryka Kor., Księgi Kanclerskie, nr 32 cz. I s. 173–4, nr 47 cz. III s. 33–4, nr 55 cz. I s. 126–7, nr 58 cz. II s. 36–42, Sigillata, nr 27 s. 283–4, 523, nr 29 s. 248 (238), 288 (278), nr 31 k. 131, nr 32 k. 350, Zbiór Aleksandra Czołowskiego, nr 461 s. 140–1 (dot. ojca), Zbiór Dok. Perg., nr 7079; B. Czart.: rkp. 690 s. 61–70, 73–8, rkp. 698 s. 1123–6, rkp. 706 s. 817–28 (dot. ojca); rkp. 840 s. 583–6, rkp. 3847 s. 5–7, 11–13, 43–8, 139–42, rkp. 3851 s. 181–4; B. Jag.: rkp. 5344 t. IV k. 245; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny we Lw.: F. 165 op. 3 nr 4577 (dot. brata); Nacyjanal’ny histaryčny archiŭ Belarusi w Mińsku: F. 1774 op. 1 nr 8 k. 90–90v; – Mater. Red. PSB: Biogram T-ego autorstwa Andrzeja Haratyma z W.; – Informacje Tomasza Jaszczołta z Krakówek Włodków na podstawie kwerendy w: Rossijskij gosudarstvennyj istoričeskij archiv w Pet. (F. 822 op. 11 nr 1682); – Informacje Jerzego Kluzy z Myszkowa, na podstawie Internetu: Wielcy.pl (Minakowski M.J., Wielka genealogia Minakowskiego, wyd. z 2.03.2021).
Red.