INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Antoniewicz (Bołoz-Antoniewicz)     

Jan Antoniewicz (Bołoz-Antoniewicz)  

 
 
1858-05-03 - 1922-09-29
Biogram został opublikowany w 1935 r. w I tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Antoniewicz (Bołoz-Antoniewicz) Jan (1858–1922), historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Urodzony 3 V 1858 w Skomorochach koło Buczacza, był synem Antoniego, ziemianina, i Albiny; studja odbywał na Uniwersytecie Krakowskim w l. 1876–1880, poświęcając się początkowo naukom prawniczym, które po krótkim czasie porzucił dla filologji, a głównie dla germanistyki i romanistyki. Na dalsze studja wyjechał do Wrocławia i Monachjum, gdzie pracował pod kierunkiem Weinholda, Konrada Hoffmana i Michała Bernaysa. Jako pracę doktorską przedłożył studjum: Die Entstehung des Schillerschen Demetrius. Swoje prace ogłoszał wtedy w wydawnictwach niemieckich: »Zeitschrift f. Vergleichende Literaturgeschichte«, »Deutsche Literaturdenkmale des 18 u. 19 Jh.«, »Deutsche Nationalliteratur« i in. Wrażliwy na piękno sztuki, zapoznawał się zagranicą z jej zabytkami plastycznemi i zajął się muzyką Wagnera a głównie jego teorją dramatu muzycznego. Znajomość swą literatury i poezji pogłębił filozofją i estetyką poezji, poczem przerzucił się na pole badań sztuk plastycznych. Ta właśnie droga studjów i rozmaitość zainteresowań stworzyła dlań szeroką podstawę artystycznego sądu w ocenie zjawisk sztuki. W r. 1885 wydał w »Pamiętniku Akademji Umiejętności« (t. V) rozprawę: O średniowiecznych źródłach do rzeźb znajdujących się na szkatułce z kości słoniowej w Skarbcu katedry na Wawelu. Wydobyte w niej bogate źródła literatury wykazują głębokie przygotowanie filologiczne, przy znawstwie i właściwem odczuciu rzeczy sztuki, i czynią z niej jakby pracę programową A., uwydatniającą hasła i teorje, które głosił i w czyn wprowadzał: uwzględniał i żądał uwzględnienia tworów współczesnych tak literatury jak i sztuki, jako przejawów jednego i tego samego ducha ludzkiego, które tylko łącznie mogą dać uzupełniający się obraz rozwoju kulturalnego uczuć i myśli ludzkiej. W tymże roku 1885 został członkiem komisji Historji Sztuki Akademji Umiejętności. Gdy w roku 1892 utworzono na Uniwersytecie Lwowskim katedrę historji sztuki, objął ją po roku A. w charakterze profesora nadzwyczajnego. Przez lat trzydzieści rozwijał na tej placówce energiczną i pełną zapału działalność, zachęcając i porywając uczniów do pracy. W roku 1892 został przewodniczącym komitetu wystawy retrospektywnej sztuki polskiej na ogólnej wystawie krajowej we Lwowie i przygotował Katalog Wystawy Sztuki Polskiej I764–1886 (Lw. 1894). Jest to opracowanie materjału rozumowane, a wydobywające często najaw twórców prawie nieznanych. Praca ta stała się podstawą do dalszych badań na tem polu. W tymże samym czasie został konserwatorem dla zabytków sztuki średniowiecznej i nowożytnej, w 1897 członkiem korespondentem Akademji Umiejętności, a w 1898 profesorem zwyczajnym. Zorganizował przy swej katedrze Instytut Historji Sztuki, który zaopatrywał przez szereg lat w bogaty aparat naukowy, w fachową bibljotekę, reprodukcje, fotografje i przeźrocza. W latach 1902 i następnych, jako prezes Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, z energją i przedsiębiorczością urządzał wystawy dla zapoznania społeczeństwa z sztuką krajową i zagraniczną, między innemi wystawy Hodlera, Böcklina, Modernistów, zbiorową Jacka Malczewskiego itd. Wygłaszał liczne odczyty o Chodowieckim, Hodlerze, Böcklinie, o dziejach sztuki i muzyki w w. XIX itd. Wynikiem długoletnich studjów jest monografja A. o Grottgerze, wydana w r. 1910 (»Nauka i Sztuka« XI). Postać artysty opracował z głębokiem wniknięciem w jego psychikę, przeżycia i wpływy, jakie nań oddziałały. Postawił też we właściwem świetle wyraz i sens jego artyzmu i znaczenie jego twórczości. Dziełem tem zdobył sobie nagrodę Barczewskiego, przyznaną mu przez Akademję Um., której członkiem czynnym został w r. 1914. W tymże czasie został członkiem komisji centralnej konserwatorskiej w Wiedniu i członkiem austrjackiej Rady artystycznej; był też prezesem rzeczoznawców dla dzieł sztuki i brał udział w wielu kulturalnych i artystycznych stowarzyszeniach. Swą świeżość, wyczucie i kontakt ścisły ze sztuką ożywiał A. częstemi wyjazdami zagranicę, utrzymywaniem stosunków z uczonymi pozakrajowymi i udziałem w wielu kongresach międzynarodowych tak filologów jak i historyków sztuki. Współzałożyciel Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1920), zorganizował w niem w r. 1922 Sekcję Historji Sztuki i od stycznia do lipca tegoż roku, tj. do ostatnich miesięcy życia przewodniczył jej posiedzeniom. Z okazji jubileuszu Uniwersytetu w Padwie zainteresował się Janem Marją Padovano, rzeźbiarzem i architektem, który wiele dzieł zostawił w Polsce. Śmierć 29 IX 1922 (w Bad Elster) przerwała te szeroko zakrojone badania. Zjawiska sztuki oceniał A. na szerokiem tle ogólnej kultury ludzkiej, a wykształcenie filologiczne dawało mu często klucz do zrozumienia niejednego zagadnienia z dziejów sztuki, choć niekiedy gorący entuzjazm dyktował mu twierdzenia zbyt śmiałe z punktu widzenia ścisłej metody. Jakkolwiek zainteresowania jego obejmowały bardzo szeroki zakres, to jednak najwięcej go zajęła epoka Odrodzenia, a głównie sztuka włoska w. XV i XVI, w niej zaś Tycjan a przedewszystkiem Leonardo da Vinci. Z tej dziedziny omówił Portret Cecylji Gallerani… w »Pamiętniku III Zjazdu Historyków«, Świątynię zagadkową Leonarda da Vinci w »Księdze Pamiątkowej Uniwersytetu Lwowskiego ku uczczeniu 500-letniej rocznicy Uniwersytetu Krakowskiego«, i przedstawił Syntezę twórczości Leonarda da Vinci na posiedzeniu Komisji Historji Sztuki Polskiej Akademji Um. w r. 1919. Zajmował się też sztuką w. XIX, a nieobce mu były współczesne przejawy jak futuryzm i expresjonizm; uważał je jako wyraz rozwojowy konieczny w następstwie przeobrażeń od czasu renesansu. Na otwarciu wystawy Formistów we Lwowie w r. 1922 wygłosił między innemi słowa: które go uczyniły patronem najmłodszej sztuki. »Ludzkość wiecznie dziedziczyć nie może.., rodzą się siły elementarne… widzące oczyma duszy inny rzeczy związek, możliwość i konieczność innych kombinacyj, innych relacyj między światem zjawisk, a światem ducha«. Prócz dzieł i prac wymienionych powyżej ogłaszał najwięcej w »Sprawozdaniach Akad. Um.«, »Pracach Tow. Nauk.«, »Kwartalniku Hist.«, »Pamiętniku Liter.«, »Eos«, »Przeglądzie Polskim« i in. Są to między innemi prace: O nieznanych utworach Z. Krasińskiego (»Pamiętnik Zjazdu Historyków polskich«, Lw. 1890), O architekturze kościelnej i świeckiej i ornamentyce ormiańskiej w Polsce (»Spr. K. H. S.« VI), Obraz Judyty w Muz. Czart. (»Spr. K. H. S.«, VI), Historja, filologja i historja sztuki (»Eos«, III, Lw. 1896), Studja nad sztuką włoską XV i XVI w. (»Spr. K. H. S.«, VIII), Aristoteles Fioravante («Prace K. H. S.« II), Lament Opatowski i jego twórca (tamże), Z badań nad Padovanem (»Spr. Tow. Nauk« Lw. II). Używał czasem pseudonimu Peregrinus. Żoną A-a była Anna z Bambergów; córka wyszła za mąż za Edmunda Załęskiego, profesora Akad. Rolniczej w Dublanach i UJ.

 

Finkel i Starzyński, Historja Uniwersytetu Lwowskiego, Lw. 1894, II, 282–284; Kronika Uniwersytetu Lwowskiego, 1899, t. I. i 1912, t. II; »Rocznik Akademji Umiejęt.« 1896/97, s. 22–23, 1913/14, s. VIII–IX; »Spr. Tow. Nauk«, Lw. 1921, t. 1, s. 19–20; Wspomnienia pośmiertne: Z. Batowskiego »Kurjer Warsz.« 1922, nr 274; Kozickiego Wł. »Słowo Polskie« 1922, nr 224; Piniński, Jan B. Antoniewicz, »Przegl. Współczesny« 1922, III 199–208; Podlacha Wł., Jan B. Antoniewicz, »Prace Sekcji Kom. Hist. Szt. Tow. Nauk. we Lwowie«, t. I i odbitka; Tomkowicz St., »Czas« r. 1922, nr 223 i »Prace K. H. S. Ak. Um.« 1923, t. III, s. I–III; Treter M. w »Tygodniku Il.«, 1922, nr 43; Żyła ks. prof. w »Słowie Polskiem«, 1922, nr 234.            

Helena d’Abancourt

 

 

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to tekst zaktualizowany, uwzględniający opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.