Fredro Jan h. Bończa († ok. 1591), kasztelan przemyski, ur. się w pierwszej ćwierci w. XVI w ziemi przemyskiej jako jeden z 4 synów Franciszka i Katarzyny z Derszniaków. O studiach brak wiadomości. Był właścicielem rodzinnego gniazda wsi Pleszowice w pobliżu Przemyśla oraz Bykowa tamże i dzierżawił królewszczyzny. Na szerszą widownię publicznego życia wystąpił w drugiej połowie rządów Zygmunta Augusta. Cieszył się w tym okresie pewnym autorytetem, skoro sejmik wiszeński województwa ruskiego wybiera go kilkakrotnie posłem na sejm, i to obok swego wybitnego parlamentarzysty, sędziego Wal. Orzechowskiego. Po raz pierwszy wystąpił F. w poselskiej funkcji na sejmie parczowskim w r. 1564, później na lubelskim z r. 1566, piotrkowskim z r. 1567 i lubelskim unijnym z r. 1569. Nie należał on do zwolenników całego programu stronnictwa reformy, które wówczas wodziło rej w izbie poselskiej. Albowiem na równi z resztą ziemian województw podolskiego i ruskiego nie zgadzał się na realizację najważniejszego punktu tego programu – egzekucji dóbr – w takich rozmiarach, jakie zakreśliła konstytucja na sejmie piotrkowskim z r. 1562/3. Przedstawiciele szlachty wspomnianych województw żądali sądownej rewizji przez króla przywilejów na dobra, zachowania przy nich ludzi zasłużonych i nagradzania nimi nadal zasług – wbrew statutowi Aleksandra z r. 1504 i uchwale sejmu z r. 1562/3. Byli więc w opozycji w stosunku do dążeń szlacheckiego stronnictwa, walczącego od lat o królewszczyzny, tj. głównie o unieważnienie nadań na wieczność i zastawów po r. 1504. F. dał dobitny wyraz ujemnej ocenie dzieła sejmów egzekucyjnych, gdy na sejmie r. 1569 sprzeciwił się przyjętemu przez całą izbę pos. projektowi unii z Litwinami, a to z powodu nierozciągania na nich egzekucji, co zaznaczono w jego tekście. Nie zadowolił się obietnicą królewską przyłączenia Wołynia i Podlasia do Korony, bo »wszystko to nie stoi za nasze«, tj. za straty, wyrządzone egzekucją. Źródła pozwalają poznać jego rolę tylko na sejmie r. 1569. Najczęściej szedł tam w wotowaniu za zdaniem posłów wojew. krakowskiego, niekiedy za Rafałem Leszczyńskim z Wielkopolski. Nie zawsze był solidarny z grupą poselską własnego województwa i z najtęższą w niej głową Walentym Orzechowskim. Już po ostatecznym ustaleniu brzmienia projektu unii przez izbę zmienił marszałek Czarnkowski na własną rękę jego arengę. W toku czytania w izbie przez posła Drohojowskiego tak poprawionego projektu F. przerywał lektorowi podnosząc, że Czarnkowski nie miał niczego zmieniać w tekście, uchwalonym zgodnie i gruntownie. Pod wpływem tej krytyki marszałek usiłował wyrwać sekstern czytającemu, by »zdrapać« swój wkład, ale Drohojowski nie pozwolił. W rezultacie naddarto tekst i musiano przepisywać przed doręczeniem senatowi. Nowa arenga ostała się wbrew F-rze, gdyż inni posłowie uznali ją za lepszą od poprzedniej. F. podpisał unię 1 VII 1569. W czasie sejmu uzyskał od Zygm. Augusta (11 VIII) dla siebie i swoich poddanych z Pleszowic i Bykowa prawo wypasu bydła i wyrębu drzewa w lasach starostwa przem. za 300 korcy owsa. W epoce pierwszego bezkrólewia jawił się na sejmikach w Wiszni i aprobował ich lauda, ale nie odegrał czynniejszej roli. Nie posłował też na sejm elekcyjny r. 1575 wbrew twierdzeniu Orzelskiego w księgach o bezkrólewiu.
Za Stefana Batorego został w r. 1578 kasztelanem sanockim po Janie Herburcie. W r. 1580 postąpił na kasztelanię przemyską po Pawle Korytce. Na sejmie r. 1580 powołano go na deputata do odbierania kwarty w Rawie. Za bezkrólewia po Batorym wziął udział w elekcji deputatów do sądu kapturowego w Przemyślu 28 I 1587. Na czele własnego pocztu zbrojnego i szlachty przybył 8 V 1587 na sejmik w Wiszni, gdzie dwa oddzielne utworzyły się koła – za i przeciw uchwałom konwokacji warszawskiej. Opowiedział się przeciw nim i podpisał protest. F. był zapewne już przed elekcją zwolennikiem szwedzkiej kandydatury, jak część szlachty wojew. ruskiego. Po wyborze 2 królów na elekcji stanął po stronie Zygmunta i na sejmiku w Wiszni 20 IX 1587 wyraził zgodę na zjazd zbrojny wiślicki na 6 X 1587. Łożył z własnych zasobów na opatrzenie Lwowa i jego zamków ludźmi oraz innymi potrzebami, ażeby je utrzymać przy Zygmuncie przed spodziewanym atakiem zwolenników arcyks. Maksymiliana na Rusi, reprezentowanych tam głównie przez starostę śniatyńskiego Mik. Jazłowieckiego (starosta próbował istotnie opanować Lwów w pocz. stycznia r. 1588). Sejmik wiszeński polecał swym posłom na sejm r. 1590 prosić króla o zwrot F-rze wydatków na opatrzenie zamków lwowskich i miasta. Był F. katolikiem. Ożenił się najpierw z Zofią z Pakoszewskich, z kolei z Anną ze Stadnickich. Miał 4 córki i 3 synów: Jana, Pawła i Stefana. Córka Zofia z pierwszego związku była żoną sędziego Walent. Orzechowskiego. Zmarł F. między 8 II 1590 a 7 VIII 1592.
A. G. Z.; Barwiński, Zygmunt III a dysydenci (Reformacja w Pol. I); Boniecki; Dniewnik lublinskago sejma, wyd. Kojałowicz; Kolankowski L., Posłowie sejmów Zygm. Augusta (Ref. w Polsce V); Lepszy K., Walka stronnictw, Kr. 1929; Matricularum summaria, wyd. Wierzbowski, IV, V; Niesiecki; Uruski; Vol. Leg. II; Źródłopisma do dziejów unii, wyd. T. Działyński, III; Złota księga, XVII.
Stanisław Bodniak