Dzwonkowski Jan Jakub (także: Zwonkowski) (1708–1758), lektor języka polskiego w gimnazjum toruńskim w XVIII w. Ur. 2 VII 1708 w Pleckach koło Mrągowa, studia odbywał m. in. w Gdańsku, gdzie w r. 1735 zapisany został jako kandydat ewangelickiego ministerium duchownego; po opuszczeniu Gdańska godność tę utracił. W ll. 1735–40 był rektorem szkoły tczewskiej, później pierwszym nauczycielem i lektorem języka polskiego w Toruniu, następnie kaznodzieją u Św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w Gimnazjum Akademickim. Jan Gotfred Guzowiusz wspomina go jako swego dobroczyńcę i nauczyciela. D. napisał po niemiecku traktat o ortografii polskiej dla Niemców pt. Anweisung zu einer gründlichen polnischen Orthographie vor die Deutschen ausgefertigt (Toruń 1751) wraz z tablicą deklinacji i koniugacji polskich. Broszura ta zasługuje na uwagę nie tylko jako próba zreformowania pisowni polskiej, ale i z tego względu, że daje wskazówki metodyczne, jak należy uczyć Niemców języka polskiego. Poza tym wydał D. w Gdańsku 1757 r. Wyborny zbiorek hystoryjek, bajeczek, medytacyj, rozmówek i innych rzeczy roztropnych, do poczciwej rozrywki i nauki służących, najwięcej z francuskiego na polski język przetłumaczonych i kopersztychami do druku podanych. Jest to przekład francuskiego zbiorku »Amusements philologiques« z drobnymi dodatkami z literatury polskiej. Zbiorek zawiera w sobie krótkie anegdotki, pouczenia moralne z Epikteta i Cycerona, wiadomości z życia starożytnych narodów, nieco nauki o zwierzętach i roślinach, wreszcie cały rozdział o liczebnikach polskich. Książka ta stanowiła nowość w dziedzinie podręczników do nauki języka polskiego. Posługiwano się nią m. in. także w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku. D. zasłużył się jako gorliwy krzewiciel języka polskiego wśród swoich i obcych na Pomorzu. D. zmarł w Toruniu w r. 1758.

Pniewski W., Język polski w dawnych szkołach gdańskich, Gdańsk, 1938, s. 67, 92–93 i 206.

Władysław Pniewski