Pruski Jan Karol (zm. 1823), drukarz, wydawca. Nie znane są data i miejsce jego urodzenia, brak też wiadomości dotyczących okresu młodości, wykształcenia ogólnego i zawodowego. Prawdopodobnie pochodził z Galicji.

Wg Jerzego Samuela Bandtkiego P. przybył do Lublina z Zamościa, gdzie w r. 1810 wydrukował „Wybór modlitw, czyli mowę serca prawdziwego czciciela najwyższego twórcy” oraz Wincentego Grzymały „Mowę w dzień uroczysty…”. On też, być może, uczył języka polskiego, łacińskiego i arytmetyki w r. 1811 w szkole wydziałowej zamojskiej przeniesionej pod koniec t. r. do Szczebrzeszyna. W r. 1811 za 4000 złp. wydzierżawił P. w Lublinie drukarnię trynitarską i rozpoczął na większą skalę działalność typograficzną. W t. r. ukazały się J. Owidzkiego „Spostrzeżenia, uwagi i myśli obywatela w zaciszu domowem przyszłemu sejmowi podane”. Kiedy w r. 1813 sprowadził swój warsztat drukarski z Zamościa do Lublina, zrzekł się dzierżawy drukarni trynitarskiej, zachowując jednak na parę lat przywilej tłoczenia druków rządowych, przysługujący dotąd drukarni trynitarskiej. Będąc już obywatelem i typografem lubelskim starał się o założenie drukarni rządowej w Siedlcach. Władze departamentu siedleckiego uwzględniły jego prośbę z 17 II 1812. Używał niekiedy tytułu – właściciel Drukarń Departamentowych w Lublinie i Siedlcach. Oficyna siedlecka tłoczyła głównie druki rządowe.

P. przyjaźnił się z Klemensem Urmowskim, sędzią Trybunału Cywilnego Departamentu Lubelskiego, który sprowadził go do Lublina, spełniał bezinteresownie funkcję radcy prawnego przedsiębiorstwa, a często wspierał także finansowo. Z lubelskiej oficyny P-ego wyszło kilkadziesiąt druków. M. in. były to sprawozdania szkół średnich w Lublinie, Szczebrzeszynie i Chełmie, regulaminy i statuty lubelskich stowarzyszeń społecznych, jak: dobroczynności, rolniczego i naukowego, sztuki teatralne, zbiorki poezji, książki dewocyjne, podręczniki szkolne oraz druki okolicznościowe, w tym sporo o charakterze politycznym. Do najpoważniejszych jego osiągnięć typograficznych zaliczyć należy „Almanach Lubelski na rok 1815 dla amatorów literatury ojczystej”, wydany i zredagowany przez Klemensa Urmowskiego, ozdobiony sztychami Leona Urmowskiego. Obok utworów m. in. Klemensa Urmowskiego, Kantorberego Tymowskiego, Franciszka Morawskiego znalazł się tutaj „Opis historyczno-malarski departamentu lubelskiego” Kazimierza Puchały, pierwszy przewodnik po woj. lubelskim. Z inicjatywy K. Urmowskiego P. wydawał dwa razy w tygodniu pierwsze lubelskie czasopismo rolnicze pt. „Dostrzegacz Ekonomiczny i Polityczny Lubelski” (1 IV – 9 IX 1816), zaś w czerwcu 1817 jego kontynuację – „Pamiętnik Gospodarczy i Naukowy Lubelski”. Czasopisma te nie wzbudziły jednak większego zainteresowania i naraziły P-ego na znaczne straty materialne. Większym powodzeniem cieszył się „Polski, Ruski i Astronomiczno-Gospodarski Kalendarz…”, który tłoczył w l. 1815–23. P. był nakładcą większości swych druków. Był członkiem lubelskiej loży wolnomularskiej «Wolność Odzyskana» i wykonywał dla niej różne druki okazjonalne, które nie dochowały się do naszych czasów. Zmarł P. w Lublinie w r. 1823. Po jego śmierci firmę lubelską prowadziła wdowa Joanna, która w r. 1824 wyszła ponownie za mąż za Walentego Mierzejewskiego i przekazała mu prowadzenie drukarni.

Syn P-ego Stanisław prowadził prawdopodobnie ok. r. 1819 oficynę siedlecką i obok druków rządowych i akcydensowych wydrukował parę sprawozdań miejscowej szkoły średniej, a podczas powstania w grudniu 1830 nr 1 czasopisma „Patriota Polski”.

Antoniewski s., Zarys bibliografii polskiego czasopiśmiennictwa rolniczego i pokrewnego na ziemiach polskich za okres 200 lat (1755–1955), W. 1960 s. 35; Enc. Org., VII 472; Enc. Wiedzy o Książce; Słown. Pracowników Książki Pol. Zeszyt próbny, Ł. 1958 s. 76–7 (bibliogr.); toż, W. 1972 (P. Gduła, bibliogr.); Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich, s. 176; Zalewski L., Przewodnik po wystawie druków lubelskich otwartej 4 czerwca 1939 roku…, L. 1939 s. 4–5, 12, 15; – Adrianek M., Tradycje bibliofilskie lubelskiej inteligencji na początku XIX w., „Biul. B. UMCS” 1980 s. 52–4; Gawarecka K., Lublin w pierwszym ćwierćwieczu XIX wieku, „Życie Lub.” 1948 nr 48 s. 3; taż, Księgarze i drukarze lubelscy w latach 1830–1860, „Bibliotekarz” 1955 nr 5 s. 145; Klukowski Z., Dawne szkoły im. Zamojskich w Szczebrzeszynie (1811–1852), Zamość 1927 s. 8–9; Łojek J., Studia nad prasą i opinią publiczną w Królestwie Polskim (1815–1830), W. 1966 s. 119, 121; tenże, Z zagadnień przedsiębiorstwa prasowego w Królestwie Kongresowym, „Roczn. Hist. Czasopism. Pol.” T. 5: 1966 z. 1 s. 11; Rosiak R., 400 lat drukarstwa lubelskiego, „Kalendarz Lub.” 1967 nr 143 s. 4; tenże, Jan Karol Pruski, „Kur. Lub.” 1967 nr 143 s. 4; Wolska H., Drukarstwo lubelskie pierwszej połowy XIX w. (1813–1864), „Bibliotekarz Lub.” 1978 nr 2 s. 9, 11–12; Z przeszlości kulturalnej Lubelszczyzny, L. 1978; s. 168, 172; Zalewski L., Drukarnia jezuitów w Lublinie, w: IV Zjazd bibliotekarzy polskich w Warszawie, W. 1936 II 112; – AGAD: Zbiór rękopisów z Biblioteki Przezdzieckich, B. 528, B. 529 (listy P-ego do Klemensa Urmowskiego).

Mieczysława Adrianek