Regius Jan (ok. 1567–1605), pedagog i pisarz luterański. Pochodził z Gdańska, z niezamożnej rodziny, jego pierwotne nazwisko brzmiało niewątpliwie König.
O nauce R-a w szkołach gdańskich nic bliższego nie wiemy (metryka gimnazjum gdańskiego notuje swoich uczniów dopiero od r. 1580). «Johannes Koning Dantiscanus» zapłacił 1/2 florena immatrykulując się w r. 1584 na uniwersytecie w Lipsku. Z kolei 31 VIII 1585 «Johannes Konigk Dantiscanus» zapisał się na uniw. królewiecki wnosząc opłatę 10 gr. Z nieznanych powodów po pewnym czasie R. musiał przerwać studia w Królewcu; ponownie wpisał się na ten uniwersytet 16 VI 1586. Z końca lat 80-tych pochodzi jego pismo do Rady Miejskiej Gdańska (niestety bez daty, ani miejsca napisania); informując w nim o swoich studiach we Fryburgu w Bryzgowii, Lipsku i Królewcu, prosił o stypendium na naukę języka polskiego w Krakowie. Czy pojechał do Krakowa nie wiadomo, natomiast w r. 1592 immatrykulował się na uniwersytecie w Jenie. Wreszcie 8 VIII 1593 wpisał się na uniwersytet w Wittenberdze. Następnie okres do 29 IX 1598 spędził w Grazu w Styrii jako profesor w tutejszym gimnazjum luterańskim. Miasto to musiał opuścić wraz z innymi pastorami i nauczycielami – luteranami, na skutek prześladowań religijnych. Dn. 26 II 1600 został mianowany rektorem gimnazjum w Mühlhausen, w Turyngii. Z tej okazji wygłosił mowę De iis, que ad perfectom eruditionem comparandam sunt necessaria, a 27 V uczcił rocznicę otwarcia szkoły w Mühlhausen przemówieniem, w którym apoteozował instytucję szkoły przyrównując ją do raju (obie ogłoszone drukiem w r. 1602 w Toruniu pt. Orationes duae …). W zapusty 1601 r. R. pozwolił uczniom swojego gimnazjum na wystawienie w tutejszym kościele Św. Błażeja sztuki pt. „Jak Józef wraz z braćmi swoimi do Egiptu został sprzedany”.
W tym też okresie R. rozpoczął swoją działalność pisarską. Nazwisko zlatynizował zapewne już jako profesor w Grazu; w Mühlhausen jako rektor znany był pod nazwiskiem Regiusa i jako Joannes Regius publikował wszystkie swoje dzieła. W okresie pobytu w Mühlhausen napisał R. kilka prac poświęconych m. in. obronie konfesji augsburskiej. Jedną z nich, omawiającą dyskusje między luteranami a jezuitami na temat, czy ministrowie konfesji augsburskiej są prawdziwymi sługami (ministrami) Chrystusa i czy Kościół luterański jest prawdziwym Kościołem (Discussionum liber unus..., Francofurti 1601), zadedykował Radzie Miejskiej w Gdańsku. Być może okazywał w ten sposób wdzięczność za otrzymane wsparcie finansowe na studia. Obok teologii drugą dziedziną zainteresowań R-a była logika arystotelesowska. Niewątpliwie na użytek uczniów ogłosił zbiór ćwiczeń z zakresu logiki, w których poddał krytyce podziały logiki przyjęte przez P. F. Mindana (Exercitationum peripateticarum libri duo..., Mühlhausen 1602). Dn. 26 II 1602 R. objął urząd konrektora w gimnazjum toruńskim wygłaszając wykład inauguracyjny pt. De comparatione Scholarum et Tabernaculi Mosaici (ogłoszona drukiem), a już 17 VI t.r. R. objął stanowisko rektora tego gimnazjum. W 10 dni później, 27 VI wygłosił mowę Quam difficile sit minus Rectoris obire. Równocześnie z awansem rada miejska Torunia poprawiła R-owi warunki finansowe. Miał on otrzymywać obecnie 300 złp. rocznie, noworoczny dodatek w wysokości 50 złp., ponadto darmowe mieszkanie, które i w przyszłości miało służyć kolejnym rektorom gimnazjum. Nowy rektor wykładać miał nie więcej niż jedną godzinę dziennie. Nie przyznano mu ani deputatu zboża, ani drzewa, a także zakazano utrzymywać stołowników, gdyż to mogłoby wpływać negatywnie na spełnianie jego obowiązków. Awans R-a na rektora został jak się wydaje przyśpieszony, gdyż w r. 1602 miał on inną konkurencyjną propozycję, a mianowicie objęcie parafii w kościele na Starym Mieście w Królewcu. W pół roku później, 10 I 1603 rada miejska Torunia powołała R-a na urząd pastora w kościele Mariackim w Toruniu, z obowiązkiem wygłaszania cotygodniowych kazań razem z pastorem Marcinem Trisnerem. Jego uposażenie zostało obecnie podwyższone do 450 grzywien pruskich, z czego 200 grzywien miał otrzymać z tytułu obowiązków duszpasterskich oraz 36 grzywien na zakup drzewa i 30 korcy zboża rocznie. Objęcie tak eksponowanych stanowisk spowodowało, że R. udał się do Wittenbergi i 11 XI 1603 uzyskał stopień licencjata teologii, przed komisją, której przewodniczył dziekan doktor Jerzy Mylius. R. bronił tez Positiones de iudice et iudicio legitimo in controversiis de interpretatione doctrinae fide et religionis Christianae (opublikowane w Wittenberdze w r. 1603). Wygłosił też obowiązkowy wykład traktujący o 8 Psalmie i zwalczający poglądy Jana Kalwina. Wątpliwe jest, aby uzyskał on jednak stopień doktora.
W gimnazjum toruńskim wykładał R. teologię. Dn. 16 VII 1602 zorganizował publiczną dysputę o naturze teologii, w której respondentem był jego uczeń Konrad Graser młodszy (tezy tej dyskusji pt. „Theses disputationis primae, de naturae theologiae, respondente Conrado Grasero iuniori” ukazały się drukiem w t. r. w Mühlhausen, a potem w Toruniu). Dysputę na ten temat kontynuował 29 i 30 V 1603, tym razem z udziałem innego ucznia, Piotra Bergmanna, gdańszczanina (tezy opublikowano w Toruniu). Wreszcie w r. 1604 odbył kolejne dysputy o zadaniach teologii Theses disputationis tertiae, quae est de fine seu beatitudine hominis supernaturali... (Tor. 1604). Na działalność organizacyjną w gimnazjum R. nie miał wiele czasu, skoro już od r. 1603 zaprzestał osobiście wpisywać uczniów do metryki szkoły. Na jego rządy rektorskie przypada zmiana na stanowisku kierownika ekonomii (bursy gimnazjalnej). Objął je Tomasz Nesig. O zainteresowaniu R-a toczącymi się polemikami wyznaniowymi świadczy wydana w r. 1604 we Frankfurcie relacja De indulgentiis et purgatorio pontificio disputationum et colloquiorum inter Jesuitas et sincerioris Confessionis Augustanae ministros liber singularis, calumniis et cavillationibus pontificiorum oppositus… (Frankfurt 1604). Z działalności duszpasterskiej R-a w kościele Najśw. Marii Panny w Toruniu pozostało jedynie kazanie, wygłoszone na pogrzebie żony Konrada Grasera, członka rady paraf. (w języku niemieckim, Leichen Predigt… über Psalm 73, 25–28, Görlitz 1604). R. zmarł w Toruniu 20 I 1605 mając lat 38. Pochowany został niewątpliwie w kościele Najśw. Marii Panny w Toruniu.
R. był dwukrotnie żonaty. Z pierwszej żony, nieznanej z imienia, miał syna Jana, który w r. 1605 był uczniem gimnazjum w Toruniu. Po raz drugi ożenił się R. 11 V 1601 z Joanną Magdaleną, córką rajcy Sebastiana Bonati z Mühlhausen. Z tego związku była córka Anna, która 6 III 1628 poślubiła Michała Radewitza – introligatora z Torunia. Wdowa po nim ponownie wyszła za mąż w r. 1610 za kantora Dawida Dausa (Wernicke błędnie podaje imię męża Krzysztof i datę ślubu 1605).
Wizerunek R-a na podstawie miedziorytu, z napisem w otoku «Johannes Regius Dantiscanus Borussus, aetatis suae XXXV», zamieszczony jest na odwrocie karty tytułowej jego dziełka Theses disputationis primae, de natura theologiae; – Estreicher; Hist. Nauki Pol., VI; Jocher Ch. G., Allgemeine Gelehrten Lexikon, Leipzig 1750–1 III 1964; Curicke R., Beschreibung der Stadt Danzig 1645, Amsterdam-Danzig 1687 II 172; Hartknoch Ch., Preussische Kirchen Historia..., Frankfurt a. M. 1683 s. 928; Jordan A., Zur Geschichte der Stadt Mühlhausen in Thuringen, H. 7, Mühlhausen 1908 s. 6; Löschin S., Geschichte der Stadt Danzig, Danzig 1918 II 553; Nadolski B., Ze studiów nad życiem literackim i kulturą umysłową na Pomorzu w XVI i XVII w., Zesz. Nauk. Uniw. Mikołaja Kopernika, Nauki human.-społ., z. 2, Filologia polska, Tor. 1965 s. 81–113; Podlaszewska K., Salmonowicz S., Zdrójkowski Z., Krótka historia gimnazjum toruńskiego, Tor. 1968 s. 31; Prowe A., Abriss der Geschichte des Thorner Gymnasiums seit Anfang der Johannisschule bis 1867, Tor. 1868 s. 55; Praetorius E., Athenae Gedanenses..., Lipsiae 1713 s. 205–7; Simson P., Geschichte der Stadt Danzig, Danzig 1918, II 553; Tync S., Dzieje Gimnazjum Toruńskiego, „Roczn. Tow. Nauk. Tor.”, Nr 53, T. 2: 1949 s. 33–49; tenże, Szkolnictwo Torunia w ciągu jego dziejów, w: Dzieje Torunia, Tor. 1934 s. 387; tenże, Toruńska szkoła polska dla Niemców (1568–1793), „Przegl. Zach.” T. 8: 1952 s. 442; Zernecke J. H., Thornische Chronica..., Tor. 1711 s. 227–8; tenże, Summarisches Entwurf des Beehrten und Gelehrten Thorns, Thorn 1712 s. 29, 34; – Album Academiae Vittenbergensis, Aeltere Reihe, 1560–1602, Tübingen 1976 II 403; Kenkel H., Studenten aus Ost- und Westpreussen an ausserpreussischen Universitäten vor 1815, Hamburg 1981 indeks; Die Matrikel der Albertus Universität zu Königsberg Hrsg. G. Erler, Leipzig 1910 I 86, 96; – Arch. Kościoła Najśw. Marii Panny w Tor.: Ewangelicka Księga ślubów z l. 1600–1755; Arch. Państw. w Tor.: kat. II, X, 27 s. 38–40 (Wernicke E., Thornische Presbyterologia …); Książnica Miejska im. M. Kopernika w Tor.: rkp. 113 R. fol. 28 k. 7–57 (Metryka Gimnazjum Toruńskiego 1600–1817), rkp. 129 R. fol. 25 s. 14–15 (E. Praetorius, Presbyterologia Thorunensis …); – Informacje Mariana Pawlaka z Uniw. Tor.
Janusz Małłek i Katarzyna Namysłowska