INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Roehr     

Jan Roehr  

 
 
1816-05-16 - 1877-06-26
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Roehr (Röhr, Rer, Rher) Jan (1816–1877), budowniczy, powstaniec 1846 i 1863 r. Ur. 16 V w Czerniejewie (pow. gnieźnieński), był synem młynarza.

R. gimnazjum ukończył w Poznaniu, następnie jako stypendysta Tow. Naukowej Pomocy studiował filozofię na uniwersytecie wrocławskim, skąd przeniósł się do Berlina na Bauakademie. Od r. 1844 był członkiem polskiej konspiracji demokratycznej, w stałym kontakcie z emisariuszem Wiktorem Heltmanem w Poznaniu. W grudniu 1845 Ludwik Mierosławski wyprawił go na Litwę. R. objechał ją w ciągu 2 miesięcy (podróżował legalnie, za pruskim paszportem), nawiązał nici spiskowe w Kowieńskiem, w Wilnie i w Słuckiem. W końcu stycznia 1846 zdał sprawę z misji w Poznaniu, zaś Mierosławski wyznaczył go na dowódcę litewskich sił powstańczych. W lutym R. porozumiewał się z Bronisławem Dąbrowskim w Kuflewie na Podlasiu, po czym objeżdżał gub. grodzieńską i mińską, stwierdzając prawie wszędzie brak gotowości do powstania. Usiłował dotrzeć z agitacją do włościan. Aresztowany został 27 II w Knyszynie; poddany «bardzo ciężkiemu» (jak sam twierdził) śledztwu zachowywał się «odważnie, a nawet wyzywająco». Przyznał się do swych działań po kilku miesiącach, obciążony zeznaniami więźniów poznańskich. Sąd wojenny w lipcu 1847 wymierzył mu 15 lat katorgi, co konfirmacja carska obniżyła do lat 12, za to z przydatkiem chłosty, 2 razy po 500 rózeg. Egzekucji tej dopełniono 26 II 1848 na przedmieściu Wilna.

Okutego w kajdany dowieziono R-a kibitką do Tobolska; dalszą drogę aż poza Bajkał R. odbywał pieszo, w sumie wędrował 11 miesięcy. Pracował ok. 7 lat w zakładzie Pietrowskim; po śmierci cara Mikołaja I przeszedł na osiedlenie do Krasnojarska. Uwolniony na mocy amnestii 1857 r. przebywał zrazu u siostry w Poznaniu; miał trudności ze znalezieniem pracy ze względu na szykany policji pruskiej. W jesieni 1860 został prokurentem firmy spedycyjnej Aleksander Makowski i Kendzior w Gdańsku, z pensją 600 talarów rocznie i pełnym utrzymaniem. W domu Roehrów w l. sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX w. gościli najwybitniejsi twórcy kultury polskiej przebywający w Gdańsku.

Od r. 1862 R. współpracował z agentem Komitetu Centralnego Narodowego Józefem Demontowiczem. W marcu 1863 został agentem Tymczasowego Rządu Narodowego na Prusy Wschodnie, czynnym głównie przy imporcie broni, w stałych rozjazdach między Poznaniem i Królewcem. Aresztowany 16 V w związku z nakryciem papierów organizacyjnych w Pałacu Działyńskich w Poznaniu, znalazł się wśród podsądnych w wielkim procesie berlińskim 1864 r. Publicznie przesłuchiwany był 20 X. Bronił się umiejętnie: ukazywał sprzeczności w obciążających go dokumentach oraz w zeznaniach świadków; podważał autentyczność znalezionych u niego notatek, przypominał własną patriotyczną przeszłość i syberyjskie cierpienia. Natomiast wypierał się wszelkiego udziału w organizacji narodowej 1863 r. Wyrok sądu (23 XII 1864) go uniewinnił. Dalszy przebieg życia R-a nie jest znany. Zmarł 26 VI 1877 w Gdańsku.

R. był żonaty.

 

Lewak-Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog I; – Borzyszkowski J., Inteligencja polska w Prusach Zachodnich 1848–1920, Gd. 1986; Bukowski A., Pomorze Gdańskie w powstaniu styczniowym, Gd. 1964; Fajnhauz D., Ruch konspiracyjny na Litwie i Białorusi 1846–1848, W. 1965; Gentzen F., Grosspolen im Januaraufstand, Berlin 1958; Grot Z., Rok 1863 w zaborze pruskim, P. 1963; Jodziewicz A., Egzekucja Röhra i kolegów (1848), „Ateneum. Wil.” R. 4: 1927 s. 200–7; Karwowski, Hist. W. Ks. Pozn., I; Kieniewicz S., Powstanie styczniowe, W. 1983; tenże, Społeczeństwo polskie w powstaniu poznańskim 1848, W. 1960; Limanowski B., Historia ruchu rewolucyjnego 1845 r., Kr. 1916; Myśliborski-Wołowski S., Udział Prus Zachodnich w powstaniu styczniowym, W. 1968; – Akta i czynności sądowe tyczące się Polaków oskarżonych w r. 1847 o zbrodnię stanu, Berlin 1847 s. 143–4, 531–3; Album Muzeum Narodowego w Rapperswylu, P. 1872 s. 425; Anklageschrift… gegen die Beteiligten bei dem Unternehmen… zur Wiederherstellung eines polnischen Staats… wegen Hochverrats, Berlin 1864 s. 337–40; Dok. Rządu Narod.; Giller, Historia powstania, IV 63–6; Der Polen-Prozess im Jahre 1864, Berlin 1865; Sulerzyski N., Pamiętniki, W. 1985; Zabór pruski w powstaniu; Zbiór zeznań; – „Gaz. Tor.” 1877 nr z 28 VI, 4 VII.

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.