INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Rubczak      Frag. "Portretu Jana Rubczaka" Romana Kramsztyka.

Jan Rubczak  

 
 
1882-01-18 - 1942-05-27
Biogram został opublikowany w latach 1989-1991 w XXXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rubczak Jan (1882 – czasem w literaturze podawana jest data 1884–1942), malarz, grafik. Ur. 18 I w Stanisławowie, był synem Bazylego i Magdaleny. Wg zapisu do ASP był wyznania greckokatolickiego.

Mając ukończoną szkołę realną i odbyte trzy lata nauki w seminarium nauczycielskim, wstąpił R. w r. 1904 do ASP w Krakowie, gdzie studiował malarstwo pod kierunkiem Floriana Cynka, a następnie Józefa Pankiewicza (u którego również studiował grafikę). W czasie studiów kilkakrotnie był nagradzany za swe prace, dwukrotnie otrzymał medal srebrny. Ukończył je w r. 1909, po czym wyjechał za granicę. Studiował w Akademii Sztuk Graficznych w Lipsku, był w Monachium, a następnie uczęszczał do Académie Colarossi w Paryżu. We Francji osiadł na dłużej; przebywał tam kilkanaście lat. Odbywał podróże artystyczne do Włoch, Hiszpanii, Holandii i Anglii. Jego obrazy olejne (pod wpływem szkoły Pankiewicza) wykazywały wyraźne związki z malarstwem P. Cézanne’a. Zarówno w malarstwie, jak i pracach graficznych (akwatinty, akwaforty) R. z zamiłowaniem odtwarzał pejzaże, najczęściej z motywami architektonicznymi. Jego prace z okresu studiów krakowskich (głównie grafiki) przedstawiały zabytki, kościoły i ulice Krakowa. W czasie pobytu we Francji malował widoki Paryża i in. miast (Chartres, Rouen), wzorem Pankiewicza szukał inspiracji i motywów na południu Francji. Wystawiał często w Tow. Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP): w r. 1908/9 (kilkanaście akwafort krakowskich i paryskich: Skałka, Brama Floriańska, Kurza Stopka, Most na Sekwanie, Zakątek St. Cloud, Moulin de la Galette, Wnętrze kościoła St. Sévérin, Wielki zegar Ludwika XV, Ulica w Chartres), w r. 1909/10 pokazał również większy zestaw akwafort, wśród nich: Spichrz w Kazimierzu, Wawel z Dębnik, Ulica szmaciarzy w Paryżu, Wnętrze Notre Dame, Kościół Reformatów w Krakowie, Wawel w nocy, Podsienia Sukiennic, Drzewa w śniegu, Grusza, Słonecznik, w r. 1911 pokazano duży zestaw prac R-a, m. in.: Kopy przy zachodzie, Barki w dzień deszczowy, Krzak peonii, Szare morze, Stare Rouen, Kościół Bożego Ciała w Krakowie, w r. 1911/12 – kilka grafik, w r. 1912 – obrazy olejne: Port w Audierne (Bretania), Powracające barki przy zachodzie słońca, Port w szary dzień, dwa akwarelowe pejzaże i kilka akwafort, w r. 1913 kolekcję prac rytowniczych i akwarelowych, w r. 1914 Stary zakątek, Okiście. Należał do Tow. Artystów «Sztuka», z którym wystawiał w tym czasie w Budapeszcie (maj 1910) i w Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych (TPSP) w Krakowie w r. 1911. W t. r. wziął udział w I konkursie graficznym im. Henryka Grohmana w Zakopanem, gdzie wśród 98 prac nadesłanych jego akwaforta Wejście do kościoła Św. Barbary (1908) uzyskała II nagrodę (wystawa została przeniesiona z Zakopanego do Krakowa i weszła w skład Wystawy Jesiennej TPSP w Pałacu Sztuki).

W r. 1911 R. należał do członków założycieli Tow. Artystów Polskich w Paryżu. W r. 1912 brał udział w wystawieniu w tym Towarzystwie szopki napisanej przez Bronisławę Ostrowską, Bolesława Długoszowskiego i Stefana Dessauera. W t. r. wspólnie z Leopoldem Gottliebem miał wystawę we Lwowie, gdzie pokazał 9 obrazów olejnych, akwaforty i akwarele, zaś w r. 1913 także we Lwowie odbyła się wystawa czterech artystów, wśród nich R-a, który zaprezentował 19 obrazów olejnych. W t. r. miał R. nadto indywidualną wystawę prac w krakowskim TPSP, na której były pokazane 22 akwaforty. Z Tow. «Sztuka» wystawiał na wystawach w Poznaniu w r. 1913 i w t. r. na wystawie Związku Powszechnego Artystów Grafików w Krakowie. Brał też udział w Salonach Jesiennych w Paryżu (1911, 1912, 1913), w L’Exposicio D’Art Polones w Barcelonie (1913), w L’Exposition de Peintres et Sculpteurs Polonais w Paryżu (1914), w dziale polskim XI Exposicione Internationale d’Arte della cittá di Venezia (1914), w Wystawie Sztuki Polskiej w Wiedniu (1915).

W r. 1915 wszedł R. do zarządu reaktywowanego Polskiego Tow. Artystyczno-Literackiego w Paryżu. Od r. 1917 podjął pracę pedagogiczną w szkole malarstwa w Paryżu. W t. r. wystawiał na I Wystawie Ekspresjonistów Polskich w Krakowie (listopad) i na II Wystawie Grafików i Ekspresjonistów Polskich w kwietniu 1918 we Lwowie. Brał udział w wystawach paryskich: w r. 1918 polskich malarzy i rzeźbiarzy w pałacu M. Potockiego na rzecz inwalidów wojennych we Francji, w r. 1919 w wystawie francusko-polskiej w Muzeum Sztuk Dekoracyjnych i na Salonie Jesiennym, w r. 1920 w Galerie Barbasanges w pierwszej wystawie zorganizowanej przez L’Association France-Pologne i w Salon des Artistes Indépendents w Grand Palais des Champs Elysées, w r. 1921 w wystawie sztuki polskiej zorganizowanej przez Biuro Propagandy Zagranicznej przy Prezydium Rady Ministrów, w r. 1922 (luty) w wystawie sztuki dekoracyjnej «Młoda Polska» w Musée Crillon, w r. 1924 (kwiecień) w L’Association France-Pologne i (czerwiec) w Éxposition Permanente des Artistes Polonais (również w L’Association France-Pologne). We Francji borykał się z trudnościami finansowymi. Wspomina o tym Tadeusz Makowski w swym „Pamiętniku” odnotowując, że do kawiarni «Parnas» R. przychodził «o ile przedtem spotkał Zborowskiego» (znanego mecenasa i opiekuna artystów).

W r. 1924 dwukrotnie wystawiał R. w Polsce: na wystawie prac malarzy zamieszkujących w Paryżu w Salonie Sztuki i Reprodukcji J. Poznańskiego w Warszawie i wystawie prac Pankiewicza i jego uczniów w TPSP w Krakowie. Na tej drugiej pokazał 46 prac, o których Konrad Winkler pisał: «doskonałe dekoracyjnie traktowane akwaforty Rubczaka… dopełniały tej nader udatnej wystawy, mającej posmak iście paryski». W r. 1925 wraz z Janem Hrynkowskim, Felicjanem Kowarskim i Wacławem Zawadowskim założył Cech Artystów Plastyków «Jednoróg» i wziął udział w jego pierwszej wystawie (kwiecień) w Krakowie w salach TPSP. Wielokrotnie uczestniczył w następnych wystawach Cechu, m. in.: w r. 1925 we Lwowie, w r. 1926 w Miejskiej Galerii w Łodzi, w r. 1927 w Piątej Wystawie w TPSP we Lwowie i w szóstej wystawie Cechu w lokalu Związku Artystów Wpol. w Poznaniu, w l. 1928 w Ósmej wystawie TPSP w Krakowie, w r. 1929 w Dziesiątej wystawie w TPSP we Lwowie.

W r. 1926 R. powrócił do kraju i zamieszkał na stałe w Krakowie. Od t. r. pracował w Wolnej Szkole Malarstwa i Rysunku Ludwiki Mehofferowej. W r. 1927 wraz z Cechem Artystów Plastyków «Jednoróg» wziął udział w bojkocie TPSP (należał do jego Komitetu Wykonawczego). Wystawiał wtedy na Wystawie Niezależnych w lokalu J. Sperlinga przy ul. Sławkowskiej (luty) i na II i III Wystawie Niezależnych w salach Tow. Rolniczego przy placu Szczepańskim. Uczestniczył również w uroczystym pochodzie powrotu dzieł sztuki do Pałacu Sztuki (lipiec t. r.). W r. 1928 (październik–listopad) odbyła się wystawa A. Olesia, R-a, M. Samlickiego i S. Żurowskiego w TPSP w Krakowie. R. wystawiał akwarelowe pejzaże z Pienin (m. in. Szczawnica, Czerwony klasztor, Trzy Korony, Dunajec), w r. 1929 wspólnie z Cechem «Jednoróg» pokazał na Powszechnej Wystawie Krajowej (PWK) w Poznaniu obrazy olejne: Port w Bretanii, Kopalnia (szary dzień), Apaszka, zaś w dziale grafiki akwaforty: Spichrz w Kazimierzu, Kościół Św. Norberta, Klasztor Św. Józefa, Uliczka Bretanii i in.; za swe prace został odznaczony wielkim srebrnym medalem. W r. 1930 wystawiał w krakowskim TPSP na wystawie «Sztuki». W r. szk. 1931/2 pracował w ASP w Krakowie jako starszy asystent w katedrze grafiki Jana Wojnarskiego. W r. n. wszedł w skład nowej Dyrekcji TPSP. Tam też na wystawie bieżącej Towarzystwa (luty 1931) pokazał olejny obraz Skała samobójców. Później wystawiał jeszcze w Instytucie Propagandy Sztuki (IPS) w Warszawie w r. 1930/1 (Salon Listopadowy) i z IPS w Krakowie w r. 1931, na XVIII Biennale w Wenecji w r. 1933 i na wystawie «Przed zimą» w Katowicach w r. 1937.

W czasie wojny R. mieszkał w Krakowie. Dn. 16 IV 1942 «wyszedł po raz pierwszy na ulicę po długiej chorobie serca» (J. Kydryński) i wstąpił do Kawiarni Plastyków przy ul. Łobzowskiej. Aresztowany w czasie słynnej łapanki przez gestapo, przewieziony został z grupą artystów do więzienia Montelupich, a następnie do Oświęcimia (nr obozowy 33168), gdzie został rozstrzelany dn. 27 V 1942.

R. był żonaty z malarką Marią Rubczakową, wystawiającą swe obrazy w Paryżu pod pseud. Bertin Guy, i miał jednego syna młodo zmarłego.

Prace R-a po wojnie były pokazywane m. in. na Wystawie Współczesnej Grafiki Polskiej w Bibliotece Jagiellońskiej w r. 1946 (otwarcie wystawy miało nastąpić 1 IX 1939), na Wystawie Pośmiertnej Polskich Artystów Plastyków zamordowanych przez Niemców (15–28 IV 1945 w Krakowie, obrazy olejne: Pont Neuf w śniegu, Ogród Luksemburski, akwarele: Toledo, Martwa natura kubistyczna, sepia Głowa kobieca i kilkanaście akwafort) i na wystawie «Oskarżamy hitlerowców o zbrodnię» w Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) w Krakowie w r. 1965.

Prace R-a znajdują się w Muzeum Narodowym w Warszawie (obrazy olejne: Portret Rydla, Pont Neuf – Deszczowy dzień, Pejzaż z Bretanii, Kościół w Rabce, Pejzaż i Pejzaż południowy z widokiem na morze oraz 97 grafik), w Muzeum Narodowym w Krakowie (obrazy olejne: Pałac Luxemburski w śniegu, Pejzaż morski, Widok Żegiestowa, Wybrzeże morskie – wszystkie sygn. w prawym dolnym rogu «Rubczak» – i 39 prac graficznych, przeważnie akwaforty i akwatinty z l. 1907–8, m. in. Kościół Reformatów w Krakowie, Kościół Św. Idziego, Planty Krakowskie, Katedra w Rouen, Pont Neuf, Gołębie, Stary świerk, Akt i późniejsze litografie: Wieś bretońska, 1926, Widok na Kościół Mariacki od wschodu, 1934, w Muzeum Świętokrzyskim w Kielcach (Port rybacki w Martigues, olej.), w Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku (Sandomierz, olej.).

 

Boznańska O., Portret Jana Rubczaka (ok. 1930), olej. tektura, wł. Muz. Narod. we Wr., reprod. w: Malarstwo Polskie. Katalog Zbiorów Muz. Śląskie – we Wrocławiu, Wr. 1967 (analogiczny portret znajduje się w Muz. Narod. w Kr.); Dunikowski X., Portret R-a (głowa, brąz), wł. Muz. Narod. w W., reprod. w: Kaczmarzyk, Rzeźba pol. od XVI do początku XX w. Katalog; Kilka fot. w: Pol. życie artyst. w l. 1915–39; – Grajewski, Bibliogr. ilustracji; Pol. Bibliogr. Sztuki; Bénézit, Dictionnaire (1966); Łoza, Czy wiesz, kto to jest? Olszewicz, Lista strat kultury pol.; Thieme-Becker, Lexikon d. Künstler; Vollmer, Künstler Lexikon (A. Ryszkiewicz); Ikonografia zabytków Kielecczyzny w malarstwie do 1944 r. Katalog wystawy Muz. Świętokrzyskie, Biuro Dokumentacji Zabytków w Kielcach, Kielce 1975; Katalog Działu Sztuki PWK, P. 1929 s. 72, 173–4; Katalog Wystawy Jerzego Merkla, Hermana Strucka, Jana Rubczaka, Zygfryda Laboschina, TPSP we Lwowie, luty 1913; Katalog wystawy współczesnej grafiki polskiej (Biblioteka Jagiellońska), Kr. 1939 (wystawa odbyła się we wrześniu 1946); Muzeum Świętokrzyskie w Kielcach. Zbiory malarstwa polskiego. Katalog, Oprac. B. Modrzejewska i A. Oborny, W. 1971; Oskarżamy hitlerowców o zbrodnię. Wystawa uczczenia artystów plastyków poległych, pomordowanych, zmarłych i więzionych podczas okupacji hitlerowskiej 1939–1945, ZPAP w Kr., ZBOWiD okręg krakowski, Dom Plastyków 27 V 1965; Polskie malarstwo akwarelowe od 1930 do 1956. Katalog wystawy, TPSP w Krakowie, 1956; Wiercińska, Katalog TZSP; Wystawa pośmiertna Polskich Artystów Plastyków zamordowanych przez Niemców, Kraków 15–28 kwietnia 1945; Wystawa prac J. Rubczaka i L. Gottlieba z Paryża, TPSP we Lwowie, Lw. 1912; Wystawy jubileuszowe 150-lecia Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1818–1968, Katalog, Kr. 1969; – Czarnocka K., Półtora wieku grafiki polskiej, W. 1962; Dobrowolski, Nowoczesne malarstwo pol., III; Grafika polska około roku 1900, Kr. 1968; Pollakówna J., Formiści, Wr. 1972 (Studia z historii sztuki, t. XIV); Pol. życie artyst. w l. 1890–1914; toż w l. 1915–39; Siedlecki F., Grafika polska w świetle krytyki zagranicznej, W. 1922; Wiercińska, Tow. Zachęty; – Kydryński J., 16 kwietnia 1942 na Łobzowskiej, „Życie Liter.” 1954 nr 18 s. 4, 5; Makowski T., Pamiętnik, Oprac. W. Jaworska, W. 1961; Mater. do Dziej. Akad. Sztuk Pięknych, II; Ostrowska-Grabska H., Bric à brac 1848–1939, W. 1978; Spraw. TZSP za r. 1919, 1925–38; – Biuletyn Związku Artystów Plastyków. Numer Specjalny w 25-tą rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem. Pamięci artystów plastyków zmarłych w czasie wojny 1939–45; – IS PAN: Mater. do Słown. Artystów Pol.; – Informacje Państwowego Muz. Oświęcim Brzezinka w Mater. Red. PSB; – Informacje bratowej R-a, Stanisławy Rubczakowej w Kr.

Róża Biernacka

 

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.