Świrski Jan (Janusz) Bolesławowicz (Bolko) h. Lis (zm. 1594), mostowniczy połocki, marszałek hospodarski, dzierżawca mejszagolski.
Pochodził ze zubożałej rodziny kniaziowskiej, wg tradycji heraldycznej wywodzącej się od plemiennych kunigasów, władających w XIII w. częścią Litwy wschodniej. Był synem kniazia Bolesława (Bolka) Michałowicza (zm. młodo przed 1534) i Hanny Zankowiczówny (zm. po 1552), właścicielki majątku Niszczo w ziemi połockiej. Miał starszego brata Łukasza (zob.). Bywał nazywany kniaziem Janem Bolkiem.
Razem z bratem Łukaszem Ś. wystąpił jesienią 1549 do sądu panów rady W. Ks. Lit. z pozwem przeciw Hannie, wdowie po Stanisławie Niekraszewiczu, o majątek Strunojcie (pow. oszmiański), jako należący się im po zmarłym bezpotomnie stryju Andrzeju Michałowiczu; o nabycie tych dóbr zabiegali równocześnie na drodze sądowej bracia zmarłego (a stryjowie Ś-ego i Łukasza), Ludwik i Jerzy Michałowicze. W wyniku procesu Ś. z bratem uzyskał trzecią część spornych dóbr, natomiast stryjom przyznano pozostałe dwie części, które Ś. wykupił od nich w r. 1565 razem z dworcem Birwietskim i wsią Syrynczany za 1800 kop gr lit. W r. 1564 stryj Ludwik zrzekł się ponadto na jego rzecz trzeciej części praw kolatorskich do altarii w kościele paraf. w Świranach. Ś. wspólnie z Łukaszem kupił w r. 1555 za 1 tys. kop gr lit. dobra Jasień (pow. oszmiański) od Jerzego Mikołajewicza Górskiego, który uzyskał ten majątek po babce pochodzącej z rodu Świrskich. T.r. bracia nabyli od stryjów prawa spadkowe do lennej posesji dóbr Wizna, Usowo i Prusy w księstwie słuckim, dzierżonych od kniaziów Słuckich przez ich stryjecznego dziada Aleksandra Pietkowica Świrskiego i jego syna Żdana; zapoczątkowało to konflikt z Jerzym i Siemionem Olelkowiczami Słuckimi, którzy chcieli wcielić te dobra na powrót do własnych majątków. Po inspirowanym przez Olelkowiczów w czerwcu 1557 najeździe, grabieży mienia i zabójstwie sługi, proces zakończył się w r.n. sukcesem Świrskich. Sprawę o zajścia graniczne, pobicie poddanych i grabież ich mienia w Jasieniu przez poddanych, nasłanych z Trokiennik przez Hannę Tyszkiewiczową, zakończyła w październiku 1561 ugoda Ś-ego z jej mężem, marsz. hospodarskim Jerzym Tyszkiewiczem.
Podobnie jak Łukasz, Ś. był klientem Radziwiłłów. Z ramienia woj. wileńskiego i kanclerza lit. Mikołaja Radziwiłła «Czarnego» pełnił w r. 1561 funkcję namiestnika w Bystrzycy pod Wilnem, stanowiącej jego uposażenie wojewodzińskie, oraz w dzierżawie Wysoki Dwór (woj. trockie). Namiestnikiem bystrzyckim był jeszcze 25 VI 1564, a funkcję tę utracił wraz ze śmiercią «Czarnego» w r.n. Poparcie kanclerza oraz związki rodzinne matki z woj. połockim (skąd pochodziła też pierwsza żona Ś-ego) sprawiły, że już 25 II 1561 był Ś. mostowniczym połockim. Z tytułem mostowniczego wystąpił jeszcze 26 II 1566, nie ma natomiast potwierdzenia, by używał go również w późniejszym czasie, zwłaszcza, że wskutek zajęcia Połocka przez Iwana IV Groźnego na początku r. 1563, a potem reorganizacji ziemi połockiej po jej odzyskaniu w r. 1579, urząd ten na pewien czas zanikł.
W trakcie pełnienia służby ziemskiej Ś. w czerwcu 1562 został napadnięty na kwaterze w Wolborowiczach przez tamtejszych poddanych; pozwał o to przed sąd hospodarski właścicielkę dóbr Krystynę z Hlebowiczów, żonę marsz. hospodarskiego Jana Komajewskiego. Po śmierci Niekraszewiczowej wspólnie z bratem Łukaszem i spokrewnionym po kądzieli Mikołajem Juriewiczem Ościkiem, star. krewskim i rumborskim, najechał 24 X 1563 na dwór i majętność Horodyszcze pod Nowogródkiem; najeźdźcy rościli pretensje do spadku po mężu zmarłej a swym krewnym. Wg spisu strat, przedstawionego w sądzie nadw. przez spadkobierców zmarłej, pisarza lit. Mikołaja Naruszewicza i wojskiego mielnickiego Aleksandra Hińczy, napastnicy zagarnęli m.in. 6 tys. kop gr lit., 2 tys. czerwonych zł, ponad 60 koni, skrzynię wypełnioną srebrem, 26 pancerzy z przyłbicami i sprzęty liturgiczne.
Przez wiele lat Ś. procesował się z bratem Łukaszem; już w marcu 1561 pozwał go przed sąd hospodarski o najazdy, grabieże i inne szkody wyrządzone w Jasieniu. Podczas sejmu bielskiego 1564 r. został oskarżony przez Łukasza i brata stryjecznego Jarosza Ludwikowica Świrskiego o uwięzienie stryja Ludwika i wymuszanie na nim zapisów majątkowych; 27 VI t.r. król Zygmunt August odłożył proces do «času volnejšogo», ale już 10 VII, przed wyjazdem na sejm kor. do Parczewa, nakazał urzędnikom hospodarskim «spravedlivost učiniti» w tej sprawie. Ś. złożył wówczas przeciw bratu kolejne pozwy, m.in. o grabież mienia w Strunojciach oraz niedotrzymywanie umów i zażądał zwrotu 200 kop gr lit., wydanych na pięciu konnych wystawionych (również za Łukasza) na służbę ziemską przy poczcie kniazia J. Słuckiego z tytułu posiadania dóbr w księstwie słuckim. Z powodu ogłoszenia służby ziemskiej Zygmunt August 7 VIII 1565 w Grodnie przełożył rozpatrzenie skarg na termin po zakończeniu kampanii wojennej. Ś. był obecny na sejmie wileńskim 1565/6 r., na którym władca przeprowadził gruntowne reformy ustrojowe, przygotowujące Litwę do unii z Koroną. Podczas tego sejmu sąd zadworny uwolnił Ś-ego na początku stycznia 1566 od wniesionych przez Łukasza oskarżeń o obrazę dworzanina hospodarskiego Mikołaja Kozicy w czasie wykonywania obowiązków urzędowych oraz o najazd i odebranie majątku altarii świrańskiej; w lutym rozpatrzono sprawę najazdu Świrskich i M. Ościka na Horodyszcze, nakazując każdemu z napastników wypłacenie poszkodowanym po 3 tys. kop gr lit. Przed zwołanym na maj 1566 sejmem w Brześciu Lit. Zygmunt August wysłał Ś-ego jako posła na kwietniowy sejmik powiatowy do Lidy. Przed następnym sejmem lit. w Grodnie pod koniec t.r. kancelaria lit. rozpatrywała alternatywnie kandydaturę Ś-ego bądź Łukasza jako posła królewskiego na sejmik wileński, nie wiadomo jednak, który z braci pełnił ostatecznie tę funkcję. Zapewne w tym czasie, dzięki poparciu Radziwiłłów birżańskich, został Ś. marszałkiem hospodarskim; z tytułem marszałka świadkował podczas sejmu grodzieńskiego 26 XII 1566 na dokumencie Zygmunta Augusta, zatwierdzającym włączenie większości Inflant do Litwy jako Księstwa Zadźwińskiego. Dn. 18 VII 1567 dokonał zbrojnego najazdu na dwór jasieński, zakończonego poranieniem i zabójstwem kilku sług oraz odebraniem Łukaszowi 26 służb ludzi poddanych; mimo wyznaczenia na 14 IX t.r. sądu polubownego w Jasieniu, do rozstrzygnięcia sporu nie doszło z powodu przeciągania przez Ś-ego procedur prawnych.
W trakcie obrad sejmu lubelskiego 1568/9 r. Zygmunt August 4 II 1569 wyprawił Ś-ego do Bracławia i Winnicy, polecając mu w razie potrzeby jechać również do Kijowa, Czerkas i Kaniowa w celu przeprowadzenia śledztwa w sprawie napadu na kupców tureckich oraz rabunku wołów i owiec przez «ludzi swawolnych» na pograniczu W. Ks. Lit. Po wyjeździe Litwinów z Lublina (z 28 II na 1 III t.r.) Ś. pod koniec kwietnia został wezwany imiennie do udziału w zwołanych ponownie sejmikach lit. Latem uczestniczył w drugiej fazie obrad sejmu jako poseł z woj. wileńskiego (być może z sejmiku oszmiańskiego), a następnie przywiesił swą pieczęć do dokumentu unii lubelskiej z 1 VII 1569. W wydanym wówczas „Uniwersale poborowym” został mianowany jednym z deputatów przy podskarbim ziemskim lit. Mikołaju Naruszewiczu, powołanych dla odbierania podatków od poborców lit. i kontrolowania wydatków.
W czasie bezkrólewia po wyjeździe Henryka Walezego Ś. uczestniczył jako przedstawiciel szlachty powiatowej w zjeździe stanów lit. w Wilnie, obradującym na początku sierpnia 1575 nad wzmocnieniem obrony Inflant przed wojskami moskiewskimi Iwana IV Groźnego. W czasie drugiej wolnej elekcji poparł jesienią t.r. kandydaturę habsburską i wspólnie z pozostałymi, nielicznymi przedstawicielami Litwy potwierdził dekret elekcji cesarza Maksymiliana II z 18 XII 1575. Uczestniczył w zjeździe w Mścibohowie na przełomie maja i czerwca 1576 i został wybrany (razem z kuzynem Jakubem Świrskim, zob.) z woj. wileńskiego w skład poselstwa, wyprawionego do stanów kor. i Stefana Batorego jako elekta koronowanego bez udziału Litwinów z warunkami uznania jego zwierzchności. Dn. 29 VI t.r. posłowie złożyli w Warszawie przysięgę obediencyjną, uznając władzę nowego króla, który powtórzył przed nimi przysięgę gwarantującą przestrzeganie praw i wolności szlacheckich oraz wystawił dla Litwy trzy przywileje, rozstrzygające część spornych spraw zgodnie z propozycjami posłów. Podczas pobytu Batorego w W. Ks. Lit. na początku r. 1579 przebywał Ś. na dworze królewskim jako marszałek hospodarski i wspólnie z innymi marszałkami sprawował w kwietniu t.r. w imieniu władcy sądy zadworne o charakterze apelacyjnym. Dn. 14 V został powołany przez króla w skład komisji, czuwającej nad dowozem do obozów wojskowych żywności i kontrolowaniem jej cen. Na wyprawę połocką t.r. wystawił własnym kosztem na ćwierć roku co najmniej dwunastoosobowy poczet konny, uzbrojony po kozacku; jego udział w wyprawie zakończył się jednak niefortunnie, gdyż większość zaciągniętych żołnierzy zjechała ze służby przed terminem, a niektórzy nie wystawili odpowiedniej liczby koni, choć pobrali na nie pieniądze. Latem 1580 został Ś. mianowany «prystawem» przy moskiewskiej misji dyplomatycznej i pod koniec lipca t.r., wspólnie z sędzią ziemskim grodzieńskim Hrehorym Mosalskim, oczekiwał w Orszy na przybycie ze Smoleńska wielkiego poselstwa Iwana Groźnego. W czasie rezydencji Batorego w Wilnie w marcu 1584 ponownie uczestniczył w sądach zadwornych asesorskich; świadczyło to o pewnej jego biegłości w prawie, a przynajmniej o praktyce w zakresie litewskiego prawa statutowego. Jego doświadczenie w tej dziedzinie wykorzystał także nowo mianowany woj. wileński Krzysztof Radziwiłł «Piorun», który zaangażował go jako namiestnika sądowego (podwojewodziego) grodu w Wilnie. Z tytułem namiestnika Ś. występował co najmniej od 30 VII 1586 do 7 VI 1593. W testamencie narzekał jednak na wojewodę, który nie zapewnił mu wynagrodzenia, przysługującego jego poprzednikom, a opłaty sądowe i targowe pobierane w Wilnie nie wystarczały na utrzymanie odpowiedniej liczby pachołków strzegących bezpieczeństwa i porządku na zamku. Ś. musiał też wyłożyć z własnych środków ok. 5 tys. złp. na podejmowanie w imieniu Radziwiłła senatorów i innych dostojników przybywających na zjazdy, sejmiki i sądy.
Większą aktywność wykazał Ś. w czasie bezkrólewia po śmierci Stefana Batorego, chociaż nie brał udziału latem 1587 w rozdwojonej elekcji pod Warszawą. Na początku października t.r. uczestniczył w zjeździe szlachty lit. w Wilnie, z którego został wysłany w poselstwie do podążającego do Krakowa królewicza szwedzkiego Zygmunta Wazy. Elekta spotkał w Toruniu i 28 X przekazał mu list, w którym ostrzegano go przed przyjęciem korony bez zgody W. Ks. Lit. Podczas kolejnego zjazdu, obradującego w listopadzie w Wilnie, podobnie jak większość Litwinów poparł arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. Na początku panowania Zygmunta III co najmniej dwukrotnie został obrany deputatem do Tryb. Głównego Lit.: w r. 1589 na sejmiku w Wilnie, a w r. 1591 w Oszmianie. W czasie sesji wileńskiej Trybunału w r. 1589 podjęto próbę zakończenia konfliktu Ś-ego z bratem Łukaszem; mimo zaakceptowania przez obie strony składu sądu polubownego (bp żmudzki Malcher Giedroyć, woj. smoleński Jan Wołmiński i star. lidzki Jan Abramowicz) oraz przeprowadzenia rozprawy, do realizacji jej ustaleń jednak nie doszło.
Ś. należał do średniej szlachty. Do obozu królewskiego pod Radoszkowicami przyprowadził 13 X 1567 na wyprawę przeciw Moskwie 12 konnych uzbrojonych po husarsku oraz 6 pieszych z rusznicami. Połowę pocztu wystawił z dóbr prywatnych (Zaladzie, Strunojty z dworcem Birwietskim i Jasień w pow. oszmiańskim), co pozwala ocenić ich rozmiary na ok. 60 włók lub służb ludzi poddanych, a drugą połowę wystawił dobrowolnie «na łasku Korola Jego Miłosti», co wskazuje, że posiadał już wówczas dobra hospodarskie. Od Zygmunta Augusta uzyskał 10 VII 1568 przywilej, zatwierdzający wcześniejsze nadania na prawie lennym, otrzymane od wojewodów wileńskich: nieżyjącego już M. Radziwiłła «Czarnego» (10 włók w siołach Spondzie i Jakubowicze we włości bystrzyckiej pod Wilnem) oraz Mikołaja Radziwiłła «Rudego» (36 włók we wsiach Polekany , Wojniewicze i Boryszany z kilkoma jeziorami we włości dryświackiej pow. brasławskiego). Przywileje z r. 1569 zezwalały Ś-emu na wykupienie zastawionych dóbr królewskich: dzierżawy mejszagolskiej pod Wilnem za 1500 kop gr lit., dworów Woronowo za 1200 kop gr lit. i Oniszki za 800 kop gr lit. (oba w pow. trockim) oraz dworu Wisztyniec z miasteczkiem i włością (pow. kowieński) za 1 tys. kop gr. Z wymienionych królewszczyzn jedynie dzierżawę mejszagolską zachował Ś. do końca życia; w r. 1571 Zygmunt August nakazał ponadto pisarzowi skarbowemu Łarionowi Iwanowiczowi ustąpić na rzecz Ś-ego z Kiernowa jako należącego do dzierżawy mejszagolskiej (z gwarancją zwrotu przezeń sumy zastawnej). Tak hojne nadania wynikały zapewne z faktu, że jednocześnie Ś. darował królowi swoje dobra Jasień i Zaladzie oraz połowę dworów Strunojcie i Birwiety (wszystkie w pow. oszmiańskim). Jednakże z powodu skomplikowanej sytuacji prawnej tych dóbr do realizacji darowizny prawdopodobnie nie doszło i w późniejszym okresie wymienione majątki były przedmiotem zapisów spadkowych. Dn. 23 V 1581 za niespłacony dług 1400 kop gr lit. Ś. przejął od kaszt. mińskiego Jana Hlebowicza w dożywotnie posiadanie dobra Zaladzie, Pieszkowszczyznę i Łyntupy (pow. oszmiański), z których Łyntupy zwrócił już w r.n.; następnie oddał Hlebowiczowi również (bez spłacenia sumy zastawnej, a jedynie za gwarantowaną «obligiem» obietnicę nagrody) Zaladzie z dworem Pietkowskim. W testamencie uskarżał się jednak, że nie doczekał się obiecanej nagrody ani zwrotu sumy zastawnej na dobrach, które zobowiązał się zwrócić «darmo» synom Hlebowicza. Swoją majętność wieczystą Pelikany z trzema siołami, ośmioma jeziorami oraz dworem i folwarkiem sprzedał 3 III 1583 podskarbiemu nadw. Teodorowi Skuminowi Tyszkiewiczowi za 2 tys. kop gr lit.; zmusiły go do tego długi, zaciągnięte z powodu częstych wyjazdów z «pocztami niemałymi» na wyprawy wojenne i sejmy, a szczególnie na procesy sądowe z Łukaszem.
Ś. był gorliwym ewangelikiem reformowanym. Dn. 15 II 1577 wystąpił jako jeden z przedstawicieli wspólnoty zborowej, którym Radziwiłł «Rudy» sprzedał za 8 tys. kop gr lit. dwór Hornostajowski z placem, przeznaczony na świątynię ewangelicką w Wilnie. Wielokrotnie spisywał testamenty; dwa ostatnie (z 10 V 1593 i 1 III 1594) utrzymał w mocy prawnej, wyznaczając na egzekutorów woj. mińskiego Jana Abramowicza oraz swego sługę i przyjaciela Pawła Progulbickiego. Drugiej żonie, Dorocie, zapisał w dożywocie Strunojcie, Jasień z folwarkami, dworzec Onkowski i dom na przedmieściu Zarzeckim w Wilnie pod warunkiem pozostania w stanie wdowim; w przypadku ponownego zamążpójścia dobra ziemskie poza dworcem Birwietskim w Strunojciach miały przypaść potomstwu, a w jego braku bratankowi Ś-ego Krzysztofowi, o ile zostałby wyznawcą «nabożeństwa prawdziwego chrześcijańskiego według nauki w zborze ewangelickim». W przypadku gdyby Krzysztof pozostał «papieżnikiem», mimo objęcia odziedziczonych dóbr, powinien zapłacić egzekutorom testamentu 1 tys. kop gr lit. Zborowi ewangelickiemu darował Ś. murowany dom, wybudowany własnym kosztem na placu zborowym w Wilnie, przeznaczając go na szpital zborowy, a w testamencie z 10 V 1593 polecając wybudować przy nim «sklep» na swój grobowiec. Na utrzymanie zboru i szpitala przeznaczył 1500 kop gr lit. na dzierżawie mejszagolskiej, którą zapisał Radziwiłłowi «Piorunowi» z warunkiem wypłacania rocznego procentu w wysokości 100 kop gr. lit. W późniejszym testamencie (z 1 III 1594) na szpital zborowy w Wilnie przeznaczył 1200 kop gr lit., pożyczonych «Piorunowi», natomiast jako miejsce swego pochówku wskazał «horodyszcze» koło wsi Jackuny w dobrach jasieńskich; tam nakazał ufundować kościół ewangelicki z kaznodzieją i szkołę z bakałarzem, a na ich utrzymanie zapisał Jackuny oraz szereg darowizn przeznaczonych wcześniej na szpital w Wilnie, ponadto 1200 kop gr lit. pożyczonych Katarzynie Hlebowiczowej pod zastaw Zaladzia. Gdyby egzekutorom nie udało się wykupić od potomków brata wieczności Jackun, zarówno fundację zboru, jak i miejsce pochówku Ś-ego mieli oni przenieść na wzgórze w pobliżu Świra. Wykonawcom testamentu Ś. zapisał sumy na dobrach własnych i wyprocesowanych od Łukasza, a Progulbickiemu darował ponadto (po dożywociu Doroty) dworzec Onkowski oraz zastawił za 200 kop gr lit. odziedziczony po matce majątek Niszcze, «leżący teraz pusto na granicy moskiewskiej». Ś. zmarł przed 16 IV 1594, kiedy Abramowicz i Progulbicki aktykowali obydwa testamenty w grodzie wileńskim. Ciało Ś-ego pochowano początkowo w kaplicy koło Jackun, ale po przejęciu przez bratanka Jasienia nie udało się ulokować tam fundacji zborowej. Dopiero po śmierci Abramowicza Progulbicki na początku XVII w. ze środków przeznaczonych przez Ś-ego na ufundowanie zboru nabył od wdowy Doroty Abramowiczowej majętność w Świranach, a na istniejący tam zbór ewangelicki przeniósł fundację Ś-ego, powiększając uposażenie kaznodziei oraz fundusz na utrzymanie szkoły i szpitala. W zborze świrańskim pochowano szczątki Ś-ego. Dokument, wyjaśniający zawiłości związane z pogrzebem i przeniesieniem do Świran fundacji zborowej Progulbicki wniósł 25 VI 1611 do ksiąg Tryb. Głównego Lit.
Ś. był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy ożenił się najpewniej na początku r. 1561 z Hanną, córką Stefana Rahozy, wdową po kniaziu Michale Wasilewiczu Druckim Sokolińskim, z którym miała trzech synów i córkę. Dn. 25 II 1561 zastawił żonie swoją część Jasienia za sumę 500 kop gr lit. oraz podarował jej dworzec Melejkuny (pow. oszmiański), w zamian za co zapisała mu ona ruchomości oraz trzecią część Sołoniejewicz (woj. połockie), na których miała dożywotni zapis pierwszego męża, z warunkiem zwrotu dóbr po śmierci Ś-ego jednemu z jej synów z poprzedniego małżeństwa. Późniejsze zapisy i wspólne nadania królewszczyzn spowodowały, że Ś. powiększył zapis wienny do 3 tys. kop gr lit. Wg oświadczenia Ś-ego z 3 III 1583 małżonkowie «od niemałego czasu» pozostawali w separacji, prawdopodobnie z powodu braku potomstwa, a być może także różnic wyznaniowych. Mimo to Hanna nadal uważała Ś-ego za męża i używała jego nazwiska, a w testamencie z 14 I 1588 darowała mu dworzec Onkowski pod Wilnem, w którym mieszkała w ostatnich latach życia. Dzieciom z pierwszego małżeństwa zapisała majątki Niesino i Sołoniejewicze oraz sumę 440 kop gr lit., natomiast dom w Wilnie, zakupiony od córki Maryny i zięcia Jerzego Janowicza Zenowiczów, legowała wileńskiej cerkwi Przeczystej Bogarodzicy, którą wybrała na miejsce swego pochówku. Zmarła 20 I 1588, kiedy Ś. wniósł jej testament do ksiąg sądu kapturowego wileńskiego. Zapewne wkrótce po jej śmierci, a przed majem 1593 ożenił się Ś. ze znacznie młodszą, pochodzącą z kniaziowskiego rodu Dorotą, córką Abrama Druckiego Horskiego, wdową po sędzim grodzkim wileńskim Mikołaju Wilczku (zm. przed 23 III 1592). Mimo uzależnienia jej praw spadkowych od pozostania w stanie wdowim, była ona już w marcu 1597 żoną Jana Fiodorowicza Dziewoczki, a po jego śmierci prawdopodobnie wyszła za mąż po raz czwarty za Hieronima Czerniewskiego (identyfikację żony Ś-ego z córką Abrama, a żoną Wilczka i Dziewoczki odrzuca J. Tęgowski). Z obu małżeństw Ś. nie pozostawił potomstwa.
Boniecki, Poczet rodów, s. 341, XVII, XXXIII; Niesiecki; Urzędnicy, XI; Urzędnicy lit., I, III po s. 181; Wolff, Kniaziowie lit.-rus., s. 139—40, 479—80, 514—15; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit., s. 176; — Citou А., Pjačatki staražytnaj Belarusi, Minsk 1993 s. 72; Lappo I. I., Velikoe Knjažestvo Litovskoe za vremja ot zaključenija Lublinskoj Unii do smerti Stefana Batorija (1569—1586), Pet. 1901 I; tenże, Velikoe Knjažestvo Litovskoe vo vtoroj polovine XVI stoletija. Litovsko-russkij povet i ego sejmik, Juriev 1911; Lubavskij M., Litovsko-russkij sejm, Moskwa 1900; Lulewicz H., Gniewów o unię ciąg dalszy. Stosunki polsko-litewskie w latach 1569—1588, W. 2002; Plateris A., Teisiniai Livonijos ir Kuršo santykiai su Lietuva (XVI—XVIII amžiais), Kaunas 1938 s. 199; Ragauskienė R., Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės kancleris Mikalojus Radvila Rudasis (apie 1515—1584 m.), Vilnius 2002; Tęgowski J., Rodowód kniaziów Świrskich do końca XVI wieku, Wr. 2011; — Akta synodów prowincjalnych Jednoty Litewskiej (1611—1625), Wil. 1915; Akta Unii; Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego, Oprac. H. Lulewicz, W. 2006 I; Akty Vil. Archeogr. Kom., VI, VIII, XX; Akty Zap. Ross., III 259; Archeogr. sbornik dokumentov, VI 53—8, 291—2; Cod. Regni Pol. et M. Duc. Lit., V 273—8; Lietuvos Metrika, nr 51 (1566—1574), Wyd. A. Baliulis i in., Vilnius 2000; toż, nr 52 (1569—1570), Wyd. A. Baliulis, R. Firkovičius, Vilnius 2004; toż, nr 251/37 (1555—1558), Wyd. I. Valikonytė, L. Steponavičienė, Vilnius 2010; toż, nr 254/40 (1559—1563), Wyd. N. Šlimienė, I. Valikonytė, Vilnius 2015; toż, nr 261/47 (1562—1566), Wyd. I. Valikonytė, N. Šlimienė, Vilnius 2011; toż, nr 264/50 (1565—1566), Wyd. L. Steponavičienē, I. Valikonytė, Vilnius 2014; toż, nr 531/9 (1567—1569), Wyd. L. Anužytė, A. Baliulis, Vilnius 2001 nr 157, 176, 178; toż, nr 532/10 (1569—1571), Wyd. L. Anužytė, A. Baliulis, Vilnius 2001; Metryka Vjalikaga knjastva Litouskaga, nr 70 (1582—1585), Wyd. A. A. Miacielski, Minsk 2008; toż, nr 272 (1576—1579), Wyd. tenże, Minsk 2015; Rus. Ist. Bibl., XXX kol. 849, XXXIII kol. 462; Vol. Const., II vol. 1 s. 263; Vol. leg., II k. 106; Źródła Dziej., IV 19—22; — AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. II nr 198, 3340, Arch. Tyzenhauzów, nr C—10 s. 188, Arch. Zamoyskich, rkp. 3081 k. 14v—15, Transkrypcje Metryki Lit., nr 218 s. 424, 497—8, Zbiór pergaminów, nr 7841; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 3370 k. 3—12; Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka w Wil.: F. 93 nr 1320; Rossijskij gosudarstvennyj archiv drevnich aktov w Moskwie: F. 356 op. 2 nr 13 k. 177, 605—27, F. 389 (Metryka Lit.) nr 16 k. 261—2v, nr 50 k. 225—5v, nr 65 k. 187—7v, nr 69 k. 176v, nr 254 k. 181, 197, nr 263 k. 31—2.
Henryk Lulewicz