INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan z Głogowa      portret Jana z Głogowa - w: Stefan DEMBY, Album pisarzy polskich - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl

Jan z Głogowa  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1962-1964 w X tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 
Jan z Głogowa (ok. 1445–1507), polihistor, filozof, astronom, geograf, profesor UJ. Potomek rodziny Schellingów, ur. w Głogowie dolnośląskim i tam pobierał nauki początkowe. Na Uniw. Krak. zapisał się wiosną 1462 r., a po uzyskaniu stopnia bakałarza artium w czerwcu 1465 r. i magistra – koło Nowego Roku 1468 – rozpoczął wykłady na Wydziale Artium Akad. Krak. i prowadził je prawie przez 40 lat. W r. 1476 został prepozytem Kolegium Mniejszego. Godność dziekana Wydziału Artium piastował w semestrze letn. 1478 i semestrze zim. 1489/90 r. Od r. 1484 był już członkiem Kolegium Większego i prowizorem Bursy Ubogich. Opiekując się szczególnie studentami śląskimi i niemieckimi w l. 1483–6 dzierżawił Bursę Węgierską, a myśląc o bardziej dogodnym i stałym mieszkaniu dla studentów, przejął w r. 1486 za czynszem od egzekutorów testamentu Jana Długosza plac za Kolegium Większym i wybudował tam w r. 1487 dom zwany Bursą Nową lub Niemiecką (Bursa Allemanorum). W r. 1490 objął J. po śmierci Bernarda z Nysy opiekę nad ks. Januszem Aleksandrowiczem Holszańskim, studentem Akad. Krak. W l. 1497 i 1498 J. przebywał w Wiedniu, podjął starania o katedrę na tamtejszym Uniwersytecie, a nawet rozpoczął tamże wykłady matematyki. Sprawa rozbiła się jednak o niechęć tamtejszego fakultetu. W r. 1503 był J. prepozytem Kolegium Większego. Jako jedyną godność kościelną piastował kanonię kolegiaty Św. Floriana w Krakowie na Kleparzu, gdzie też został pochowany po śmierci 11 II 1507 r. (rażony apopleksją).
 
J. zajmował się czynnie filozofią oraz dyscyplinami wchodzącymi w zakres wykładanych na Wydziale Filozoficznym sztuk wyzwolonych. Nie interesował się natomiast z bliska problemami teologicznymi, zadowoliwszy się stopniem bakałarza teologii. Pozostawił po sobie wiele dzieł, głównie z zakresu: gramatyki, logiki, filozofii, astronomii i geografii. Prace te, mało zbadane, interesują ze względu na ogromną erudycję autora. Nowe, a nie publikowane dotąd dzieła J-a wskazują, że mimo tradycyjnej formy scholastycznej wiele jest w nich myśli nowych i oryginalnych, zwłaszcza w dziedzinie ówczesnego przyrodoznawstwa. Utwory swe J. wielokrotnie przerabiał, nadając im nową postać, czasem całkiem odmienną od pierwotnej redakcji. Obecnie nie możemy się jeszcze pokusić o zestawienie pełnego dorobku pisarskiego J-a. Wiele z tych dzieł ukazało się drukiem, często w szeregu wydań, inne zachowały się tylko w rękopisach (głównie w Bibl. Jagiellońskiej). Ze znanych jego dzieł wymienić trzeba pisma gramatyczne: Prima pars Doctrinalis Alexandri (wyd. 1525), Alexandri Gallici secunda pars Doctrinalis (wyd. 1500 i n.), Tertia et quarta pars Doctrinalis Alexandri (wyd. 1525), Declaratio Donati Minoris de octo partibus orationis (wyd. 1500 i n.); pisma logiczne: Exercitium Veteris Artis (Wyd. 1504 i n.), Exercitium novae logicae seu librorum Priorum et Elenchorum (wyd. 1511), Expositio in Aristotelis libros Priorum Analyticorum z pocz. XVI w. (B. Jag. rkp. 1902), Quaestiones super Priora Analytica Aristotelis (wyd. 1511), Expositio in Posteriora Analytica Aristotelis z r. 1502 (B. Jag. rkp. 2173), Quaestiones super Posteriora Analytica Aristotelis (wyd. 1499), Exercitium super omnes tractatus parvorum logicalium Petri Hispani (wyd. 1500 i n.); oraz Quaestiones super primum et quartum tractatum Summularum logicalium Petri Hispani (kopia w rkp. B. Jag. 25 z ok. 1495 r.); pisma z zakresu filozofii przyrody i metafizyki: Quaestiones in octo libros Physicorum Aristotelis (kopie w rkp. B. Jag. 511, 2017, 2088 z ostatniej ćwierci XV w.), Expositio in Aristotelis libros Physicorum z r. 1499/1500 (inny tytuł tego pisma Introductio pulchra in octo libros Physicorum Aristotelis z r. 1499), pismo to występuje w B. Jag. rkp. 2089 w całości oraz w rkp. 689 jako fragment z nieco zmienionym wstępem. Do innych traktatów z zakresu filozofii przyrody i metafizyki należą: Quaestiones librorum De anima Aristotelis (wyd. 1501 i n.), Physionomia (wyd. 1518), Expositio in Aristotelis libros Metaphysicorum z r. 1501 (B. Jag. rkp. 2040), Quaestiones in Aristotelis libros Metaphysicorum (B. Jag. rkp. 2454 i B. Uniw. we Wr. rkp. IV Q 14) i Commentarius in opusculum s. Thomae de Aquino De ente et essentia (B. Uniw. we Wr., rkp. IV Q 14), obydwa z ostatniej ćwierci XV w. Z dzieł astrologiczno-astronomicznych najliczniejszą grupę stanowią, ocalałe tylko we fragmentach, prognostyki, które J. zaczął ogłaszać zaraz po uzyskaniu magisterium i rozpowszechniał corocznie najpierw w kopiach rękopiśmiennych, później w postaci druków parokartkowych, tłoczonych najpierw w Merseburgu i Lipsku, a potem w Krakowie. Do nielicznych zachowanych należą m. in.: Practica Cracoviensis anni 1500, prognostyk drukowany po niemiecku w Lipsku w r. 1499/1500 oraz Conclusio primi articuli de eclipsi lunae, wydane w Krakowie ok. r. 1504. Prognostyki J-a rozchodziły się nie tylko w Polsce, ale i w Niemczech, jeden z nich osiągnął nawet wielki rozgłos, gdyż J. przepowiedział w nim, że niebawem pojawi się na świecie «czarny zakonnik», który spowoduje wielkie zamieszanie w chrześcijaństwie. Po wystąpieniu Marcina Lutra, który jako augustianin nosił czarny habit, podziwiano tę «przepowiednię». Z dzieł astrologicznych J-a znane są: Interpretatio almanach Johannis de Monte Regio w dwu różnych wersjach z r. 1493 i 1499, drukowane w r. 1514 z dowolnie przez wydawcę zmienionym tytułem: Introductorium astronomiae in Ephemerides, Tractatus preclarissimus in iudiciis astrorum de mutatione aëris (wyd. 1514); Introductorium in scientiam nativitatum z r. 1494; Tractatus de electionibus. J. miał zamiar napisać jeszcze obszerną Summę astrologiczną w czterech księgach; w różnych rękopisach znajdują się dwie pierwsze części i początek trzeciej (np. B. Jag.: rkp. 1963, 2491, 2729, B. Jag. acc. 91/52, a szkic w B. Narod. w Wiedniu: rkp. 5216) tej zamierzonej, a nie dokończonej pracy. Poza tym napisał J. obronę astrologii, pt. Persuasio brevis, quomodo astrologiae studium religioni christianae non est adversum. Z dzieł astronomicznych znane są: Introductorium compendiosum in tractatum Sphaerae materialis Johannis de Sacrobosco (wyd. 1506 i n.); Computus Chirometralis (wyd. 1507 i n.); Tractatus de 48 imaginibus caelestibus z r. 1492; Interpretatio Tabularum resolutarum z ok. 1488 r.; Canones Tabularum aurearum (ułożone w r. 1493 do krakowskich tablic Piotra Gaszowca). Z zamierzonego komentarza do „Theorica planetarum” Gerarda z Kremony zachował się fragment pisany przed r. 1483. Do tej grupy należą wreszcie niewielkie pisma w formie «quaestiones» poświęcone problemom z zakresu ruchu planet. J. interesował się żywo również geografią, jak o tym świadczą wzmianki o odkryciach portugalskich i hiszpańskich, m. in. w Introductorium compentiosum in tractatum sphaere materialis Johannis de Sacrobosco oraz jego zachowany w rękopisie, traktat Introductorium cosmographiae będący objaśnieniem „Kosmografii” Klaudiusza Ptolomeusza, której egzemplarze (wydanie ulmskie z r. 1486) J. posiadał (B. Jag. Inc. 821) i opatrzył mnóstwem notat uznanych przez F. Bujaka za szkic uniwersyteckiego wykładu geografii w r. 1494. Być może, iż J. wykładał kiedyś «kosmografię» Ptolomeusza, choć dowodów na to nie ma żadnych, z całą pewnością natomiast zużytkował on owe notaty przy sporządzaniu w pierwszych latach XVI w. wspomnianego traktatu geograficznego. Także i ten traktat jest kompilacją typu scholastycznego, świadczącą o dużej erudycji, a również o całkowitym braku oryginalności i zmysłu krytycznego J-a. Dzieła swe J. pisał, jak sam mówi, «pro laude Dei, gloria famaque Universitatis nostre, in communemque adolescentum profectum», ten cel dydaktyczny wysunął w przedmowach i tytułach pism. Jak wynika z dokumentów, odznaczał się naturą żywą i towarzyską. Do grona jego przyjaciół zaliczali się Michał Falkener z Wrocławia, humanista Ottomar Nachtigall (Luscinius), drukujący w Strasburgu dzieła J-a i umieszczający w nich wiersze pochwalne, Andrzej Stiborius, prof. Uniw. Wiedeńskiego, Augustyn z Ołomuńca, uczeń Akad. Krak. Leonard Coxe sławił J-a w „Pochwale Akademii Krakowskiej” za łatwość, czystość, wdzięk i jędrność mowy łacińskiej; Jan Stolfa nazwał go «ozdobą naszego Uniwersytetu», a Rudolf Agricola młodszy opatrywał przedmowami przedruki dzieł J-a. Dopiero w oczach późniejszych pisarzy, np. Szymona Maricjusza czy Stanisława Orzechowskiego, uchodził J. za synonim wstecznictwa i barbarzyństwa.
 
 
Estreicher; Żebrawski, Bibliografia; Enc. Org.; W. Enc. Ilustr.; Enc. Wych.; – Barycz, Historia UJ; tenże, Studia polskie w Wiedniu, „Spraw. PAU” T. 51: 1951; Bauch O., Deutsche Scholaren in Krakau, Wr. 1901 s. 24–5; Birkenmajer A., Astrologia krakowska, „Kalendarz Ilustr. Kuriera Codziennego na r. 1937”, Kr. 1937 s. 58–61; tenże, Astronomowie i astrologowie śląscy w wiekach średnich, Kat. 1937 s. 23–6, 38–9; tenże, Uniwersytet Krakowski jako ośrodek międzynarodowy studiów astronomicznych na przełomie XV i XVI w., „Życie Szkoły Wyższej” 1954 nr 2 s. 78–83; Birkenmajer L. A., Stromata Copernicana, Kr. 1924; Bujak F., Studia geograficzno-historyczne, Kr. 1925 s. 33 i n., 63 i n. (całkowicie przestarzałe); Czacki T., O litewskich i polskich prawach, W. 1801; Fijałek J., Polska i Litwa w dziejowym stosunku, W. 1914 s. 187 n.; Hanke M., De Silesiis indigenis eruditis, Leipzig 1706; Jabłonowski J. A., Museum Polonum, Elbląg 1766; Janocki J. D., Nachricht von denen in der hochgraflich Zaluskischen Bibliothek sich befindenen raren polnischen Bücher, Wr. 1753 III; Kopernicki I., O dziełach Jana z Głogowa, mających styczność z antropologią, „Rocz. Tow. Nauk. Krak.” T. 18: 1870; Korolec J., Seńko W., Uwagi o scholastyce polskiej, „Studia Mediewistyczne” T. 2: 1961 s. 215–7; Kuksewicz Z., Główne źródła komentarza do De anima Jana z Głogowa, „Studia Mediewistyczne” T. 4: 1936; tenże, Le prolongement des polémiques entre les albertistes et les thomistes vu a travers le commentaire du De anima de Jean de Głogów, „Archiv für Geschichte der Philosophie” (Berlin) Bd 44: 1962 H. 2 s. 151–71; tenże, Szkic poglądów Jana Głogowczyka na podstawie „Komentarza do De anima”, „Studia Filoz.” 1962 nr 1 (28) s. 157–86; tenże, Wpływ Jana z Janduno na Komentarz do De anima Głogowczyka, „Mater. i Studia Zakł. Hist. Filoz. Staroż. i Średn. (W.) T. 2: S. A., 1962 s. 53–195; Lewicka-Kamińska A., Inkunabuły Biblioteki Jagiellońskiej, Kr. 1961; Lubomirski J. T., Rękopis Jana z Głogowa, „Bibl. Warsz.” 1874 t. 1; Michalski K., Tomizm w Polsce na przełomie XV i XVI stulecia. „Spraw. PAU” T. 21: 1926; Morawski, Historia UJ; Olszewicz B., Kartografia polska XV i XVI w., Lw.–W. 1930 s. 10; Pilat R., Historia literatury pol., Kr. 1926 I cz. 2; Piotrowicz K., Polonica w Niemczech, „Nauka Pol.” (W.) T. 18: 1934; S… R…, O życiu i dziełach Jana z Głogowa, P. 1886; Seńko W., Wstęp do studium nad Janem z Głogowa, „Mater. i Studia Zakł. Hist. Filoz. Staroż. i Śred. (W.) S. A: T. I: 1961 s. 9–59; Starowolski Sz., Scriptorum Polonicorum Hecatontas, Wyd. 2., Venezia 1627 s. 101–3; Struve H., Historia logiki jako teorii poznania w Polsce, W. 1911 s. 160 n.; Szujski J., Opowiadania i roztrząsania, Kr. 1888 IV 142; Świeżawski S., Materiały do studiów nad Janem z Głogowa, „Studia Mediewistyczne” T. 2: 1961 s. 135–84; Tatarkiewicz W., Historia filozofii, W. 1959 I; Usowicz A., Traktaty Jana z Głogowa, „Nasza Przeszłość” (Kr.) T. 4: 1948 s. 125–56; Wąsik W., Historia filozofii pol., W. 1958 I; Wiszniewski M., Historia literatury pol., Kr. 1840–57; Zwiercan M., Les „Quaestiones in Physicam Aristotelis” de Jean de Głogów enfin retrouvées!, „Mediaevalia Philosophica Polonorum” XI; – Acta rectoralia I; Album stud. Univ. Crac. I; Conclusiones Univ. Crac.; Liber diligentiarum, IV; Script. Rer. Pol., II 340; Statuta nec non liber promotionum; – Arch. U J: rkp. 69; B. Jag.: rkp. 25, 511 689, 1839, 1840, 1902, 1917, 1963, 1966, 2089, 2090, 2173, 2252, 2453, 2491, 2493, 2494, 2682, 2703, 2729, 2855, 3870, 5359, inc. 821, 2272, 2673, 2697; B. Narod. w Wiedniu: rkp. nr 5216; B. Uniw. we Wr.: rkp. nr IV Q 14.
 
 
Marian Zwiercan
 
 
 
 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 

Grzegorz z Sanoka

około 1407 - 1477-01-29
arcybiskup lwowski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.