Tarnowski Jan Zdzisław (1862–1937), ziemianin, poseł na Sejm Krajowy we Lwowie, członek Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu, senator Rzeczypospolitej Polskiej, działacz społeczny i gospodarczy.
Ur. 5 VI w Warszawie, był synem Jana Dzierżysława (1835–1894, zob.) i Zofii z Zamoyskich (1839– 1930), bratankiem Stanisława Kostki (1837–1917, zob.), Walerii, zamężnej za Franciszkiem Mycielskim (zob.), i Karoliny, żony Jana Józefa Tarnowskiego (1826–1898, zob.). Miał braci Adama (zob.) i Juliusza (zob.) oraz siostrę Zofię (1869–1954), zamężną za Stanisławem Kostką Siemieńskim-Lewickim (1864–1918). Bratem stryjecznym T-ego był Hieronim Tarnowski (zob.), a bratem ciotecznym Jerzy Mycielski (zob.).
T. uczył się prywatnie w rodzinnym Dzikowie, a następnie w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie 20 VI 1881 zdał maturę. Studiował na Wydz. Prawa UJ, jednak 27 VII 1883 nie zdał państw. egzaminu prawno-historycznego; w rezultacie przerwał naukę i wrócił do Dzikowa. W lutym 1887 wszedł z grona właścicieli większych posiadłości ziemskich w skład Rady Powiatowej, a w r.n. Wydz. Powiatowego w Tarnobrzegu, którego w l. 1890–6 był wiceprzewodniczącym. Zainicjował budowę linii kolejowej Dębica–Rozwadów–Przeworsk oraz wałów przeciwpowodziowych wzdłuż Wisły i Sanu. Dn. 23 V 1894 został administratorem i wkrótce potem właścicielem liczących ok. 1500 ha użytków rolnych dóbr: Dzików, Wielowieś, Miechocin, Chmielów oraz czterech piątych Trześni; do majątku należały też stadnina koni i 600 ha stawów rybnych oraz zakłady przemysłowe, m.in. gorzelnia, browar, tartak, cegielnia i młyn. Od r. 1893 był członkiem komitetu Tow. Rolniczego w Krakowie, a w r. 1895 objął honorowy patronat nad Tow. Kółek Rolniczych w Miechocinie i Kajmowie.
Zgodnie z tradycją rodzinną T. od początku sympatyzował z krakowskimi konserwatystami, tzw. stańczykami. W wyborach uzupełniających został 6 XI 1894 wybrany na posła do Sejmu Krajowego VI kadencji we Lwowie. Działał w komisji gospodarstwa krajowego i 1 II 1895 złożył interpelację w sprawie obniżenia opłat za pisma urzędowe, a z innymi posłami wniosek nagły o pomoc finansową dla dotkniętych gradobiciem mieszkańców pow. ropczyckiego. W Sejmie VII kadencji (1895–1901) pełnił funkcję sekretarza sejmowego oraz był członkiem komisji gospodarstwa krajowego; 23 I 1896 wnioskował o utworzenie w Tarnobrzegu Sądu Kolegialnego (obwodowego). W Sejmie VIII kadencji (1901–7) wchodził w skład komisji: administracyjnej, gospodarstwa krajowego i komisji dla ustawy o biurach pośrednictwa pracy; 8 VII 1902 złożył interpelację w sprawie egzekwowania poboru myta przewozowego w Nadbrzeziu, a w r.n. projekt ustawy o założeniu biur pośrednictwa pracy pod kontrolą biura centralnego przy Wydz. Krajowym (16 III 1904 uchwalona przez Sejm). Był też jednym z sygnatariuszy sejmowej petycji z 13 XI 1905 w sprawie pomocy dla obywateli galicyjskich, przebywających w Król. Pol. podczas tamtejszej rewolucji. W Sejmie IX kadencji (1908–13) działał w komisjach: administracyjnej, gospodarstwa krajowego oraz reform agrarnych; opowiedział się za nagłością wniosku z 16 IX 1906 w sprawie zapobiegania klęsce elementarnej, a w dyskusji nad budżetem na l. 1908–9, broniąc dotychczasowego sposobu finasowania istniejących towarzystw rolniczych, postulował szerzenie oświaty dla włościan oraz włączenie ich do współdecydowania o sprawach rolniczych. Należał do Centralnego Komitetu Wyborczego dla Galicji Zachodniej, a następnie do Rady Narodowej we Lwowie, powołanej w r. 1907 przez Koło Polskie w Radzie Państwa w Wiedniu dla koordynowania działalności stronnictw. Był jednym z organizatorów zawiązanego 8 IX t.r. w Krakowie Stronnictwa Prawicy Narodowej (SPN) i został wybrany na jego prezesa; pozostawał wówczas pod wpływem Władysława Leopolda Jaworskiego i Michała Bobrzyńskiego. Dn. 20 VI otrzymał mianowanie na dziedzicznego członka Izby Panów w Radzie Państwa; funkcję tę pełnił do końca działalności Izby 30 X 1918. W Radzie Państwa należał do Koła Polskiego i był jednym z rzeczników zbliżenia z ludowcami, propagowanego najpierw przez namiestnika Galicji Andrzeja Potockiego, a od r. 1908 przez jego następcę, Bobrzyńskiego. Przy udziale Jaworskiego i Jana Hupki prowadził w l. 1907–8 poufne rozmowy z kierownictwem PSL, zakończone podpisaniem 11 I 1908 umowy o współdziałaniu. W r. 1910 został mianowany radcą dworu. Z ramienia SPN współtworzył z PSL i Polskim Stronnictwem Demokratycznym tzw. blok namiestnikowski, powstały przed wyborami parlamentarnymi w r. 1911 pod protektoratem Bobrzyńskiego. W Radzie Państwa był w l. 1911–12 zastępcą członka Delegacji Wspólnych, w skład których wchodzili przedstawiciele parlamentu austriackiego i węgierskiego. W r. 1913 został po raz piąty obrany posłem na Sejm Krajowy; zasiadał w nim do rozwiązania Sejmu w r.n.
Dn. 5 VIII 1897 w katedrze na Wawelu poślubił T. Zofię Potocką; z tej okazji otrzymał spisaną przez stryja, Stanisława Kostkę Tarnowskiego i zadedykowaną nowożeńcom „Domową kronikę dzikowską” oraz srebrny medal projektu Józefa Trębacza (awers z herbami Leliwa i Pilawa, a rewers z obrazem Świętej Rodziny i napisem w otoku «Cudowna Matka Boska Dzikowska»). Objął w administrowanie należące do żony dobra sędziszowskie: Górę Ropczycką z dworem, Kamionkę, Hucisko, Żdżary, Rudę, Wolicę, Piaskową, Zagorzyce i Nawsie, a 17 VII 1919 otrzymał połowę tych dóbr w dożywocie. W r. 1899 kupił w Krakowie dawny pałac Sanguszków przy ul. Sławkowskiej 13, gdzie urządził rezydencję na czas pobytu w mieście. Własnym nakładem wydał i poprzedził przedmową poświęcony ojcu zbiór „Jan Tarnowski z Dzikowa” (Kr. 1898). Po nabyciu w r. 1903 od E. Kaufmana lasów Leszcze, a w r. 1907 Budzisza (pow. ropczycki) od spółki «Bracia Schlesinger» z Wielopola, powołał pod swym zarządem pion ds. tamtejszych lasów z siedzibą w Budzie Stalowskiej, gdzie wybudował domek myśliwski, tartak, zakład suchej destylacji drewna i fabrykę eksploatacji torfu. Administrował kupionym w r. 1905 przez żonę w pow. tarnobrzeskim kluczem mokrzyszowskim (Krawce, Stale i Krządka). Uruchomił kolejny tartak i cegielnię w Chmielowie a w r. 1903 gorzelnię w Przedmieściu Sędziszowskim; przy gorzelni w Wymysłowie otworzył w r. 1907 Rafinerię Spirytusu oraz Fabrykę Prawdziwych Wódek Żytnich i Likierów. Angażując się z żoną w działalność społeczną, ufundował w r. 1900 ochronkę dla dzieci w Chmielowie i w r. 1904 szpital w Tarnobrzegu (obecnie Szpital im. Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej). Wspierał klasztor dominikanów w Tarnobrzegu i sfinansował prowadzone tam w l. 1910–12 prace budowlano-konserwatorskie. Ofiarował w r. 1909 w tym mieście działkę pod budowę siedziby Tow. Gimnastycznego «Sokół» (ukończona w r. 1913). Patronował zbiórce pieniędzy oraz darował parcelę na wybudowanie w r. 1912 domu dla poety ludowego Ferdynanda Kurasia. Działał też w kręgach przemysłowych, był członkiem Centralnego Związku Galicyjskiego Przemysłu Fabrycznego we Lwowie (1904–5) oraz Związku Przemysłu Ceramicznego w Krakowie, istniejącego od r. 1910. We Lwowie należał do założycieli powołanego 1 VII 1902 Banku Melioracyjnego oraz Kasyna Narodowego. Od r. 1903 do śmierci pełnił funkcję prezesa lwowskiego Tow. Wzajemnej Pomocy Urzędników Prywatnych. W r. 1906 został członkiem honorowym Tow. Gospodarskiego we Lwowie. W l. 1902–19 kierował Tow. Rolniczym w Krakowie; za jego prezesury wybudowano w r. 1909, wg projektu Sławomira Odrzywolskiego, gmach Domu Tow. Rolniczego na rogu pl. Szczepańskiego i ul. św. Tomasza. W l. 1904–14 należał do Powiatowej Kasy Oszczędności w Tarnobrzegu. Pasjonował się łowiectwem i jazdą konną. Był wiceprezesem Galicyjskiego Tow. Łowieckiego (1908–9) i wszedł w skład komitetu organizacyjnego jego pawilonu na I Międzynarodowej Wystawie Łowieckiej w Wiedniu (1910). Należał do wiedeńskiego Jockey Clubu, a w r. 1910 został członkiem galicyjskiego komitetu ds. chowu koni.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej T. uczestniczył w dn. 14–16 VIII 1914 w Krakowie w powołaniu Naczelnego Komitetu Narodowego; został członkiem jego sekcji zachodniej. Wspierając tworzenie Legionów Polskich, sfinansował wyposażenie ochotników z Tarnobrzega i okolicy. Gdy 15 IX t.r. wojska rosyjskie zajęły Dzików, został internowany na tamtejszym zamku; przewieziony 2 X do Lublina, wrócił 10 XI (po interwencji Zdzisława Lubomirskiego i Tomasza Zamoyskiego) do Dzikowa. Odtąd rozdawał miejscowej ludności opał z dworskich zapasów, sprzedawał żywność po zaniżonych cenach oraz otworzył kuchnię dla ubogich. Po wycofaniu się wojsk rosyjskich został 7 VIII 1915 wybrany na delegata krakowskiego Książęco-Biskupiego Komitetu Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny. W pałacu w Mokrzyszowie otworzył w r. 1916 zakład dla sierot. Równocześnie, dbając o rozwój własnych interesów, współzałożył t.r. w Krakowie spółkę p.n. Galicyjska Fabryka dla Przetworów Produktów Rolniczych, której budynki (m.in. fabrykę krochmalu i płatków ziemniaczanych) wybudowano po wojnie w Chmielowie. Dla poprawy sytuacji krakowskiego organu konserwatystów „Czas” zawiązał 26 V 1917 Krakowską Spółkę Wydawniczą S.A. z udziałem Jaworskiego, Władysława Bobrowskiego, Stanisława Estreichera, Adama Muszyńskiego i Tadeusza Sinki oraz Spółki Rolniczo-Przemysłowej w Krakowie. Dn. 26 V 1918 został członkiem zarządu Spółki Wydawniczej, a następnie, po zarejestrowaniu w r. 1923, jej prezesem; z czasem nabył większość jej udziałów. Był zwolennikiem koncepcji «austro-polskiej» (połączenie Król. Pol. z Galicją), ale ostatecznie poparł uchwaloną 16 V 1917 w Kole Polskim, na wniosek Włodzimierza Tetmajera, rezolucję o odbudowie wolnej i zjednoczonej Polski z dostępem do morza. W związku z powołaniem Rady Regencyjnej Król. Pol. wszedł 12 X t.r. w skład komisji likwidacyjnej Naczelnego Komitetu Narodowego. Po przebiciu się pod Rarańczą z 15 na 16 II 1918 na stronę rosyjską oddziałów Polskiego Korpusu Posiłkowego, interweniował u cesarza Karola I w sprawie legionistów internowanych przez Austriaków. W marcu t.r. został członkiem założycielem Tow. Opieki Legionowej, a 28 XII powołał fundację dla inwalidów wojennych z gmin pow. tarnobrzeskiego i z Krzątki (pow. kolbuszowski), przeznaczając ze swego majątku 300 mórg ziemi na gospodarstwa dla stu osób. Wobec wystąpień chłopskich w pow. tarnobrzeskim zorganizował 2 XI 1918 Narodowy Komitet Powiatowy (zwany też Powiatowym Komitetem Samoobrony) na czele z Janem Bochniakiem, w celu ochrony prywatnej własności na tym terenie (komitet działał także po 6 XI t.r., w czasie tzw. republiki tarnobrzeskiej).
W listopadzie 1918 uczestniczył T. w organizacji powstającego na bazie SPN Stronnictwa Budowy Zjednoczonej Polski i 13 XII t.r. został jego prezesem. Z ramienia konserwatystów brał udział w pracach Komisji Organizacyjnej Stronnictwa Pracy Konstytucyjnej, w celu konsolidacji ugrupowań zachowawczych; w lutym 1920 Stronnictwo wróciło do nazwy SPN. Działał też w powstałym w r. 1919 Zjednoczeniu Ziemian (od r. 1921 Związek Ziemian) oraz Radzie Naczelnej Organizacji Ziemiańskich (od 23 X 1919). Był również członkiem powstałego w r. 1919 Polskiego Tow. Handlowego w Krakowie. Po złożeniu przez Wincentego Witosa wniosku w Sejmie, dotyczącego wywłaszczenia wielkiej własności ziemskiej, zorganizował w swym domu w Krakowie naradę (4–7 III t.r.), na której opracowano projekt dobrowolnego przekazania przez ziemiaństwo znacznej ilości ziemi rolnej po umiarkowanych cenach; projekt przedstawił w Sejmie Hupka. W czasie wojny polsko-sowieckiej 1920 r. był T. członkiem prezydium Komitetu Obrony Państw. w Krakowie; wyposażył pluton konnych ochotników, walczący w składzie 8. Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego, za co w r. 1928 dostał odznakę honorową pułku. W r. 1921 otrzymał z żoną honorowe obywatelstwo m. Tarnobrzega. Należał do władz zawiązanego 15 II t.r. w Krakowie Tow. Ekonomicznego, pozostającego do r. 1923 pod wpływem konserwatystów. W październiku 1922 został wybrany do Rady Gminnej Tarnobrzega. Wspierał rozwój polskiego szkolnictwa, był członkiem założycielem Macierzy Szkolnej Ks. Cieszyńskiego oraz członkiem Polskiej Macierzy Szkolnej w Gdańsku. W r. 1919 przekazał grunty w Miechocinie dla powstałego Zakładu Naukowego, Rolniczego i Sadowniczego (przekształcony w r. 1925 w Zakł. Rolniczy Doświadczalno-Naukowy); w obrębie katastralnym Miechocin ofiarował kilka morgów ziemi, na której założono Powiatową Szkołę Drzewek Owocowych, a w r. 1926 przekazał plac i budynek na ochronkę. W Mokrzyszowie ofiarował w r. 1925 plac na boisko dla Państw. Gimnazjum im. Hetmana Jana Tarnowskiego oraz w r.n. parcelę na bursę dla ubogich uczniów tej szkoły; w r. 1928 wsparł tam powstanie Ludowej Szkoły Męskiej Rolniczej. Sfinansował w l. 1922–8 budowę kościoła w Tarnowskiej Woli, a w l. 1924–6 kościoła p. wezw. św. Stanisława w Chmielowie. Budynek w Jadachach oddał 15 XII 1926 na dom inwalidów wojennych. Był udziałowcem krakowskiej spółki «Płaszów» oraz warszawskich zakładów chemicznych «Terpen» i «Polska Barwa».
Na zjeździe ziemian w Warszawie T. poparł 28 IX 1925 projekt Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich skonsolidowania ziemian w organizację polityczną; z ramienia SPN wszedł w skład zawiązanego 20 XI t.r. Bloku Ochrony Interesów Gospodarczych Tow. Rolniczych. Z grupą konserwatystów, m.in. Janem Goetzem-Okocimskim, Franciszkiem Potockim i Franciszkiem Pułaskim, utworzył t.r. Zarząd Polskiej Agencji Publicystycznej Sp. z o.o. Od grudnia 1926 był współorganizatorem odbywanych cyklicznie w Krakowie tzw. obiadów przyjaciół „Czasu”. Obok Janusza Radziwiłła i Wojciecha Rostworowskiego reprezentował SPN w komisji porozumiewawczej stronnictw konserwatywnych, zawiązanej 18 II 1927 wspólnie z Polską Organizacją Zachowawczą Pracy Państw. i Stronnictwem Chrześcijańsko-Narodowym; sprzeciwił się przy tym kontaktom z Narodową Demokracją i Obozem Wielkiej Polski. Komisja porozumiewawcza ogłosiła 24 X t.r. w Dzikowie Deklarację Ugrupowań Zachowawczych, krytykującą Konstytucję 1921 r. i żądającą m.in. wzmocnienia władzy wykonawczej. Po początkowych wahaniach, wynikających z oceny przewrotu majowego, T. spotkał się 20 VII 1927 w Belwederze z premierem Józefem Piłsudskim i zadeklarował dla niego poparcie. W rezultacie zorganizował w dn. 14–16 IX t.r. w Dzikowie spotkanie przedstawicieli grup konserwatywnych z oddelegowanymi przez Piłsudskiego płk. Walerym Sławkiem i mjr. Remigiuszem Grocholskim, na którym ustalono warunki wejścia stronnictw zachowawczych do BBWR. Z ramienia SPN wszedł w skład powołanego 24 X (ukonstytuowany 10 XII) Komitetu Zachowawczego, który został wg jego koncepcji przekształcony w Zachowawczy Związek Organizacji Politycznych i Gospodarczych (7 III 1930). W wyborach do Senatu 11 III 1928 uzyskał T. mandat z listy BBWR nr 1. Działał w Kole Gospodarczym Posłów i Senatorów BBWR. W swym krakowskim mieszkaniu zorganizował 28 II 1929 spotkanie z przedstawicielami prasy konserwatywnej: „Dnia Polskiego” (Rostworowski, A. Dobiecki), „Dziennika Poznańskiego” (A. Brzeg, A. Peretiatkowicz, R. Raczyński), „Słowa” (Artur Potocki, J. Tyszkiewicz) i „Czasu” (Estreicher, A. Beaupré, S. Badeni, Alfred Potocki), na którym ustalono podjęcie działań w sprawie zmiany konstytucji oraz wspólne stanowisko w kwestii agrarnej. Na zamku w Dzikowie gościł w lipcu 1929 prezydenta Ignacego Mościckiego. W wyborach w r. 1930 już nie kandydował, a następnie stopniowo ograniczał aktywność polityczną i pod koniec r.n. złożył prezesurę SPN. Objął natomiast funkcję prezesa honorowego Zjednoczenia Zachowawczych Organizacji Politycznych, założonego w r. 1933 przez SPN.
W celu opublikowania spuścizny rodzinnej T. zatrudnił Adama Chmiela, który opracował „Rękopisy biblioteki im. Tarnowskich w Dzikowie” (Kr. 1908), a następnie Stefana Vrtela, który wydał „Dodatkowy spis rękopisów Biblioteki Dzikowskiej” (Kr. 1909). W l. 1911–14 przebudował T. dzikowski pałac wg projektu architekta austriackiego F. Fellnera. Prace archiwalno-porządkowe prowadził w Dzikowie od czerwca 1913 Michał Marczak. T., krytykowany za sprzedaż w r. 1910 z rodzinnej kolekcji H. C. Frickowi w USA „Lisowczyka” („Jeźdźca polskiego”) Rembrandta (obecnie w zbiorach Frick Collection w Nowym Jorku), a w r. 1926 za zamiar sprzedaży (ostatecznie zaniechany) autoportretu tego malarza, dokonał w r. 1929 wyjątkowej transakcji, zakupując od kuzyna, Hieronima Tarnowskiego, rękopis „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza (obecnie w Zakł. Narod. im. Ossolińskich). W r. 1930 ukończył odbudowę zniszczonego w pożarze (z 21 na 22 XII 1927) zamku w Dzikowie, zrealizowaną wg projektu Wacława Krzyżanowskiego.
W niepodległej Polsce kontynuował T. zamiłowania hipologiczne i łowieckie. Założył Klub Jazdy w Warszawie i był jednym z twórców Tow. Zachęty do Hodowli Koni w Polsce; był członkiem zwycz. Klubu Jazdy Konnej w Krakowie oraz Małopolskiego Tow. Miłośników Jazdy Konnej. Zgromadził pokaźną kolekcję trofeów łowieckich, nagradzanych na wystawach krajowych i zagranicznych, m.in. we Lwowie w ramach Międzynarodowych Targów Wschodnich Wystawie Łowieckiej (5 IX – 30 IX 1936) i Ogólnopolskiej Wystawie Łowieckiej (3–16 VI 1937). Na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w r. 1929 prezentował wyroby ze swojego browaru, gorzelni i fabryki ceramicznej z Chmielowa, a na Małopolskiej Wystawie Jubileuszowej Bydła Czerwonego Polskiego przy XIV Targach Wschodnich we Lwowie (2–9 IX 1934) pokazywał krowy. Z racji działalności społecznej należał do różnych organizacji i związków, m.in. Tow. Przyjaciół Zamku na Wawelu, Związku Obrony Kresów Zachodnich (od r. 1934 Związek Kresów Zachodnich), Stow. Domu Polskiego w Ostrawie, Ligi Obrony Powietrznej Państwa, Ligi Katolickiej, Polskiego Tow. Dendrologicznego i Polskiego Tow. Balneologicznego w Krakowie. Był członkiem honorowym 1. Pol. Korpusu Weteranów Wojskowych w Podgórzu oraz Związku Inwalidów Wojennych w Tarnobrzegu; w Krakowie założył Stow. Przyjaciół Francji. Na uroczystościach z okazji sprowadzenia do Dzikowa prochów stryja Stanisława (8–9 XI 1937) wygłosił przemówienie. T. zmarł 24 XI 1937 w Dzikowie, został pochowany 27 XI w kościele Dominikanów w Tarnobrzegu, w krypcie rodowej Tarnowskich. Majątek, wyceniony na ponad 3 mln zł, przekazał w testamencie dzieciom. Był odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Franciszka Józefa (1909) oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1923).
W małżeństwie z Zofią Marią Różą z Potockich (1879–1933), córką Artura (zob.) i Róży z Lubomirskich, T. miał sześcioro dzieci, córki: Różę (1898–1961), zamężną za Władysławem Tyszkiewiczem, Zofię (1901–1963), żonę Andrzeja Potockiego z Krzeszowic, i Marię (1904–1985), działaczkę PCK, poślubioną Arturowi Potockiemu z Krzeszowic, żołnierzowi II Korpusu Polskiego, po wojnie benedyktynkę, oraz synów: Artura Kazimierza (zob.), Andrzeja (1909–1978), porucznika WP, a także Jana Juliusza (1900–1966), porucznika WP, uczestnika wojny polsko-sowieckiej, współzałożyciela i prezesa powołanego w r. 1930 w Warszawie IPS, podróżnika i kolekcjonera, do r. 1939 właściciela farmy kawowej Cotswold Estate w Kiambu w Kenii, w r. 1936 z ramienia MSZ pracownika Polskiej Delegacji w Szanghaju, a po wybuchu drugiej wojny światowej z ramienia Ambasady RP, poselstwa brytyjskiego i Czerwonego Krzyża lustratora obozów dla internowanych w Rumunii polskich żołnierzy, następnie żołnierza 10. Bryg. Kawalerii Panc., z którą przebył cały szlak bojowy jako adiutant gen. Stanisława Maczka. Po wojnie Jan Juliusz mieszkał w Edynburgu, gdzie w r. 1951 był założycielem i szefem The Scottish Craft Center, wspierającego rozwój rzemiosła artystycznego. Zmarł 4 V w Edynburgu i tam został pochowany. Po jego śmierci powołano «Tarnowski Memorial Fund» nagradzający młodych twórców z różnych dziedzin rzemiosła artystycznego.
Witold Ziembicki poświęcił pamięci T-ego wiersz „Na zgon Zdzisława Tarnowskiego” („Łowiec” 1937 nr 14).
Portrety przez Jacka Malczewskiego oraz Wojciecha Kossaka w Muz. Zamku Tarnowskich w Dzikowie; Medal przez Konstantego Laszczkę z r. 1926 w Muz. Narod. w Kr.; Fot. z uroczystości weselnych w Muz. Hist. M. Tarnobrzega, Oddz. Zamek Tarnowskich w Dzikowie, a z pogrzebu w NAC; – Borkowski, Almanach, II; Chwalewi k, Zbiory pol., I 26–8; Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51–1917/18, T–Ż, Kr. 2015; Kto był kim w Drugiej RP?; PSB (Hupka Jan, Ostrowski Józef, Radziwiłł Janusz, Rostworowski Wojciech); Strzałkowski J., Medale polskie 1901–1944, W. 1981 (poz. 567); Zych T., Tarnobrzeski słownik biograficzny, Tarnobrzeg 1998 I; – Buszko J., Polacy w parlamencie wiedeńskim 1848–1918, T–Ż, W. 1996; Chojnowski A., Piłsudczycy u władzy. Dzieje Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, Wr. 1986; Cimek H., Tomasz Dąbal 1890–1937, Rzeszów 1993; Drozdowski M. M., Społeczeństwo, państwo, politycy II Rzeczypospolitej, Kr. 1972; Duma P., Krakowski pałac Tarnowskich przy ulicy Sławkowskiej, „Dzikovia” 2005 nr 22 s. 21–2; Dunin-Wąsowicz K., Dzieje Stronnictwa Ludowego w Galicji, W. 1956; Grodziski, Sejm Krajowy, I–II; Historia prasy polskiej, Red. J. Łojek, W. 1980; Janas M., Kolekcja dzikowska hrabiów Tarnowskich, Tarnobrzeg 2006 s. 611, 619; Kargol T., Ziemiaństwo a uprzemysłowienie Galicji na przełomie XIX i XX w. (do r. 1918), „Studia z Hist. Społ.-Gosp.” T. 7: 2010 s. 137, 142, 146; Krogulski S., Pół wieku. Zarys działalności Małopolskiego Towarzystwa Łowieckiego, Lw. 1929 s. 78, 111, 113, 144, 146, 155, 181; Litwin-Lewandowska D., O polską rację stanu w Austrii. Polacy w życiu politycznym Austrii w okresie monarchii dualistycznej (1867–1918), L. 2008; Majka W., Sytuacja społeczno-ekonomiczna ludności Tarnobrzega i jego powiatu w latach 1914–1918, „Dzikoviana” T. 1: 2015 s. 77–8, 81–6, 88, 90, 93, 95; Marczak M., Tarnobrzeg. Z dziejów miasta i powiatu, Oprac. A. Janas, A. Wójcik-Łużycki, Tarnobrzeg 2000; Mich W., Ideologia polskiego ziemiaństwa 1918–1939, L. 2000 s. 347; Molenda J., Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908–1918, W. 1980; Myśliński J., Studia nad polską prasą społeczno-polityczną w zachodniej Galicji 1905–1914, W. 1970; Pawłoszek R., Fundacja Jana Zdzisława i Zofii hr. Tarnowskich z Dzikowa dla inwalidów wojennych z gmin powiatu tarnobrzeskiego i kolbuszowskiego, „Dzikoviana” T. 1: 2015 s. 141–77; Rożek M., Urbs Celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kr. 2006; Rudnicki S., Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926, Wr. 1981; Seniow J. M., Na drodze do niepodległości. Prasa krakowska wobec Legionów Polskich podczas I wojny światowej (1914–1918), Kr. 2004; Stadtmüller W., Polskie nurty polityczne wobec Niemiec w latach 1871–1918, Wr. 1994; Szymczak D., Galicyjska ambasada w Wiedniu. Dzieje ministerstwa dla Galicji (1871–1918), P. 2013; Tarnobrzeg. Dzieje miasta 1593–1939, Red. F. Kiryk, Tarnobrzeg 2005; Wątor A., Galicyjska Rada Narodowa w latach 1907–1914. Z dziejów instytucji obywatelskiej, Szczecin 2000; Wiącek A., Działalność społeczna rodu Tarnowskich z Dzikowa, „Tarnobrzeskie Zesz. Hist.” 1995 nr 11 s. 34–43; Władyka W., Działalność polityczna polskich stronnictw konserwatywnych w latach 1926–1935, Wr. 1977; Zub J., Tarnobrzeg. Pałac Tarnowskich w Dzikowie, Tarnobrzeg 1996 s. 18–21; Zych T., Kolekcja Dzikowska. Zbiory hrabiów Tarnowskich, Tarnobrzeg 2016 s. 9–13, 41–2, 47, 49 (fot.); tenże, Tarnobrzeskie rody, Tarnobrzeg 2012 s. 8; tenże, Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Tarnobrzegu, „Tarnobrzeskie Zesz. Hist.” 2000 nr 21 s. 19–21; tenże, Zdzisław Tarnowski, tamże 1995 nr 11 s. 30–3 (fot.); – Bobrzyński M., Z moich pamiętników, Oprac. A. Galos, Wr. 1957; Dąbrowski J., Dziennik 1914–1918, Oprac. J. Zdrada, Kr. 1977; Hupka J., Z czasów wielkiej wojny. Pamiętnik nie kombatanta, Lw. 1937 s. 129, 188, 367–8, 406, 419, 433; Kossak W., Listy do żony i przyjaciół (1883–1942). T. 2, Lata 1908–1942, Kr. 1985; Krygowski W., W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą, Kr. 1980 s. 35–8; Lubomirska M., Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914–1918, Oprac. J. Pajewski, P. 1997; Łobodowski J., Wspomnienia Janusza Radziwiłła, „Kultura” (Paryż) 1967 nr 12; Pamiętnik Mariana Dydyńskiego z Raciborska (1843–1920), Oprac. K. Gołąb-Malowicka, Kr. 2015; Rozwadowski T. J., Wspomnienia Wielkiej Wojny, Oprac. M. Patelski, W. 2015; Rzepeccy, Sejm i Senat 1928–33, (fot.); Sapieżyna M., My i nasze Siedliska, Kr. 2003; Słomka J., Pamiętnik włościanina, od pańszczyzny do dni dzisiejszych, Tarnobrzeg 2012; Sprawozdania stenograficzne Sejmu Krajowego za l. 1894–1913; Szematyzmy Król. Galicji za l. 1887–1914; Żółtowski J., Dwa pokolenia, Wstęp S. Kieniewicz, P. 1990; – „Gaz. Lwow.” 1900 nr 212, 1902 nr 124, 1910 nr 124, 1911 nr 76, 1912 nr 295, 1914 nr 186, 189; „Gaz. Narod.” 1914 nr 199; „Nowa Reforma” 1916 nr 215, 1917 nr 407; – Nekrologi z r. 1937: „Czas” nr 324, „Łowiec” nr 17; – Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Dzikowskie Tarnowskich, sygn. 570 k. 29, 33, 35, 37–9, 43–51, sygn. 571 k. 1–2, sygn. 572 k. 1, 5, 9, sygn. 573 k. 1–41, sygn. 574 k. 1–219, sygn. 575 k. 2–92, sygn. 576 k. 1–27, sygn. 577 k. 1, 3, 5, 7, 9, sygn. 578 k. 1, 3, sygn. 579 k. 1–13, sygn. 580 k. 1 sygn. 581 k. 349–52, 582–3, 584, sygn. 590 k. 1–38, sygn. 599 k. 203–65, 600–6, sygn. 609 k. 5–179, sygn. 610 k. 5–269, 620–4; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: sygn. 1917 k. 12–13, sygn. 1996 k. 12–13, sygn. 2403 t. 3 k. 326–9, sygn. 4065 k. 11–16, sygn. 7203 k. 75, sygn. 7602 k. 13, sygn. 7868 k. 84, sygn. 8161 k. 75–6; – Mater. Red. PSB: Biogram syna, Jana Juliusza, autorstwa Tadeusza Zycha.
Agata Barzycka-Paździor i Tomasz Dudek